Geri Dön

Kentsel alanda atık oluşumuna yönelik tüketici tutum vedavranışlarının belirlenmesi: Manisa ili örneği

Determination of consumer attitudes and behaviors towardswaste generation in urban areas: The case of Manisa province

  1. Tez No: 1017265
  2. Yazar: CİHAT EKEN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. CİHAT GÜNDEN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Çevre Mühendisliği, Environmental Engineering
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ege Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Çevre Bilimleri Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu doktora tezi, küresel bir kriz haline gelen kentsel atık yönetimi sorununu, Manisa ili örneği üzerinden teknik bir altyapı meselesi olmanın ötesinde; insan davranışı, güven ve yönetişim ekseninde ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, kentsel alanda yaşayan tüketicilerin atık oluşumuna yönelik tutumlarını, davranış kalıplarını ve bu davranışların altında yatan psikososyal dinamikleri derinlemesine analiz etmektir. Araştırma, atık yönetiminde“herkese uyan tek tip politika”yaklaşımının yetersizliğini vurgulayarak, yerel yönetimler için veriye dayalı, tüketici segmentlerine özgü ve davranışsal iktisat temelli politika müdahaleleri geliştirmeyi hedeflemektedir. Araştırmanın ana materyalini, Manisa'nın sosyo-ekonomik çeşitliliğini temsil eden Yunusemre ve Şehzadeler merkez ilçelerinde ikamet eden 271 hane halkı ile yüz yüze gerçekleştirilen anket çalışmasından elde edilen veriler oluşturmaktadır. Elde edilen verilerin analizinde, tüketicilerin atık konusundaki karmaşık zihinsel yapılarını ve tutum boyutlarını belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Tüketicileri homojen bir kitle yerine, benzer davranış ve motivasyonlara sahip alt gruplara ayırmak için Kümeleme Analizi (K-Means) uygulanmış; gruplar arası farklılıkların testi için ise Ki-Kare, Kruskal-Wallis H ve Mann-Whitney U gibi parametrik olmayan istatistiksel yöntemlerden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, Manisa'daki tüketicilerde çevresel farkındalığın ve geri dönüşüm niyetinin oldukça yüksek olduğunu (%87,4), ancak bu niyetin istikrarlı bir davranışa dönüşmediğini (“Tutum-Davranış Açığı”) ortaya koymaktadır. Bu kopukluğun temel nedenleri arasında; sisteme duyulan derin güvensizlik (%46,1 oranında atıkların çöp sahasına gittiği inancı), fiziksel altyapının yetersizliği ve bireysel çabanın kolektif bir sonuç yaratacağına dair inanç eksikliği yer almaktadır. Faktör analizi sonucunda tüketici tutumlarını şekillendiren beş temel boyut saptanmıştır:“Geri Dönüşüm Sorumluluğu”,“Plastiklere Yönelik Atık Bilinci”,“Atık Yönetimi ve Sorumluluk Paylaşımı”,“Kamuoyu ve Kurumların Geri Dönüşüm Bilinci”ve“Atık Ayrıştırma Sorumluluğu”. Kümeleme analizi sonuçlarına göre Manisa'daki tüketiciler dört farklı segmente ayrılmıştır. Sisteme karşı mesafeli olan“Düşük Farkındalık Sahibi Pasif Çoğunluk”(%48,3), çevresel kaygıları en düşük seviyede olan“İlgisiz ve Şüpheci Kitle”(%7,4), sosyal normlardan etkilenen“Orta Düzey Farkındalığa Sahip Pragmatik Şampiyonlar”(%19,6) ve sistemi sorgulayan yüksek bilinç düzeyindeki“Sorumluluk Bilinci Yüksek İdealist Eleştirmenler”(%24,7) dir. Sonuç olarak, Manisa'daki kentsel atık sorununun çözümünün sadece teknolojik yatırımlarla değil, tüketici güvenini yeniden inşa edecek şeffaf yönetişim modelleriyle mümkün olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, tüketicilerin %91,5 oranında talep ettiği Mobil Atık Getirme Merkezleri gibi modern altyapıların kurulmasını ve EAST (Easy, Attractive, Social, Timely) prensiplerine dayalı“Bütünleşik Çözüm Matrisi”nin uygulanmasını önermektedir. Önerilen bu model, pasif kitle için varsayılan seçeneklerin düzenlenmesini, şüpheci kitle için radikal şeffaflığı, pragmatik kitle için oyunlaştırmayı ve idealist kitle için ise yetki paylaşımını içeren çok katmanlı bir strateji sunmaktadır.

Özet (Çeviri)

This doctoral thesis examines the issue of urban waste management, which has become a global crisis, beyond the scope of a technical infrastructure problem, using the example of Manisa province, focusing on human behaviour, trust and governance. The main objective of the study is to conduct an in-depth analysis of the attitudes and behavioural patterns of consumers living in urban areas towards waste generation, as well as the underlying psychosocial dynamics of these behaviours. The research highlights the inadequacy of a 'one-size-fits-all' approach to waste management and aims to develop data-driven, consumer-segment-specific, and behavioural economics-based policy interventions for local governments. The main material of the research consists of data obtained from a face-to-face survey conducted with 271 households residing in the central districts of Yunusemre and Şehzadeler, which represent the socio-economic diversity of Manisa. Exploratory Factor Analysis (EFA) was used in the analysis of the data obtained to determine consumers' complex mental structures and attitude dimensions regarding waste. Cluster Analysis (K-Means) was applied to divide consumers into subgroups with similar behaviours and motivations rather than treating them as a homogeneous group; non-parametric statistical methods such as Chi-Square, Kruskal-Wallis H and Mann-Whitney U were used to test the differences between groups. Research findings reveal that environmental awareness and recycling intentions among consumers in Manisa are quite high (87.4%), but that these intentions do not translate into consistent behaviour ('Attitude-Behaviour Gap'). The main reasons for this disconnect include a deep distrust of the system (46.1% believe that waste ends up in landfill), inadequate physical infrastructure, and a lack of belief that individual efforts will lead to collective results. Factor analysis identified five key dimensions shaping consumer attitudes: 'Responsibility for Recycling', 'Waste Awareness Regarding Plastics', 'Waste Management and Shared Responsibility', 'Public and Institutional Awareness of Recycling', and 'Responsibility for Waste Separation'. According to the results of the cluster analysis, consumers in Manisa have been divided into four distinct segments: The 'Passive Majority with Low Awareness' who are distant from the system (48.3%), the 'Indifferent and Sceptical Crowd' with the lowest level of environmental concerns (7.4%), the 'Pragmatic Champions with Medium Awareness' who are influenced by social norms (19.6%), and the 'Highly Conscious Idealistic Critics' (24.7%), who question the system and have a high level of awareness. In conclusion, it has been determined that the solution to the urban waste problem in Manisa is not only possible through technological investments but also through transparent governance models that will rebuild consumer confidence. The study recommends establishing modern infrastructure such as Mobile Waste Collection Centres, which 91.5% of consumers demand, and implementing an 'Integrated Solution Matrix' based on the EAST (Easy, Attractive, Social, Timely) principles. This proposed model offers a multi-layered strategy that includes regulating default options for the passive group, radical transparency for the sceptical group, gamification for the pragmatic group, and power sharing for the idealistic group.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    850825

    High-rate activated sludge process for energy efficient wastewater treatment

    Enerji verimli atıksu arıtımı için yüksek yüklemeli aktif çamur prosesi

    HAZAL GÜLHAN

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İZZET ÖZTÜRK

  2. Tez No

    846836

    Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia

    Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi

    ABDURAHMAN HUSSEN YIMER

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin Üniversitesi

    Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU

  3. Tez No

    1011561

    Process optimization and digestate management of continuous dry anaerobic digestion for treatment of organic fraction of municipal solid waste

    Evsel katı atıkların organık fraksiyonunun arıtılması için sürekli kuru havasız çürütme prosesi ve fermente ürün yönetiminin optimizasyonu

    AHMET MUSLUOĞLU

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2026

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. OSMAN ATİLLA ARIKAN

    DOÇ. DR. RECEP KAAN DERELİ

  4. Tez No

    389257

    Atıksu arıtma tesislerinin model desteği ile iyileştirilmesi ve optimizasyonu

    Model supported rehabilitation and optimization of wastewater treatment plants

    GAMZE KIRIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖZLEM KARAHAN ÖZGÜN

  5. Tez No

    864325

    Bina tadilatları sonucu oluşan yapısal atıkların yönetimine yönelik bir çalışma

    A study on the management of construction and demolition waste resulting from building renovation

    MERVE SARIGÖK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    MimarlıkGebze Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. NİLAY COŞGUN

Geri Dön