Özbekistan müftüsü Usmanhan Alimov'un“Tefsir-i İrfân”adlı eseri
Mufti of Uzbekistan Usmanhan Alimov's work named“Tefsir-i İrfaan”
- Tez No: 1017264
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ AKPINAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Allah Teâlâ, âlemlere rahmet olarak gönderilen Muhammed Mustafa‟ya s.a.v. Kur‟ân‟ı insanlar için hayat rehberi ve desturu olarak indirmiştir. Peygamber Efendimizin s.a.v. görevi gereği Kur‟ân‟ı ashâbına öğrettiği gibi sahabe de kendilerinden sonra gelen ve hayırla tâbi olan nesle öğretmiştir. Daha sonraki asırlarda Kur‟ân‟a hizmet için tefsir rivayetleri tedvin edilmeye başladı. Arap olmayan milletler İslam‟ı kabul etmeye başlamasıyla Kur‟ân tefsirine olan ihtiyaç da arttı. Bu bağlamda İslam âlimleri tefsir ilminde müstakil eserleri telif etmeye yoğunlaştılar. İlk dönem tefsir âlimleri rey‟le tefsir etmekten çekindikleri sebebiyle daha çok rivayet tefsiri yöntemini kullandılar. Ancak rivayet tefsirinde uydurma ve isrâiliyat rivayetleri de aktarılmaya başlayınca İslam âlimleri rivayetlerin kabulü için isnat ve metin tenkiti gibi titiz şartları ve kaideleri uygulayarak rivayetleri süzgeçten geçirdiler. Daha sonra ihtiyaçtan dolayı dirayet tefsiri eserleri kaleme alınmaya başladı. Usmanhan Alimov önceki müfessirlerin yolunu takip ederek hem rivayet hem dirayet tefsir yöntemlerini birleştirerek Tefsir-i İrfân adlı eserini kaleme almıştır. Alimov, Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla yeniden egemenliğini alan Özbekistan halkına Kur‟ân‟ı doğru ve kolay anlamaları için eserinde ayetleri basit ve anlaşılır bir dil kullanarak açıklamıştır. Ayetlerin tefsirinde ayeti ayetle tefsiri yönteminin yanında sahabe ve tabiînden gelen rivayetleri zikrederek tefsir etmiştir. İtikadi ayetleri Ehli Sünnet inancı çerçevesinde, ahkâm ayetleri de Hanefi mezhebi ağırlıklı tefsir etmiştir. Tez çalışması Giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte müfessirin hayatı, ailesi, çocukları, hocaları ve talebeleri kısaca anlatıldı. Bu bölümde Alimov‟un ilmi şahsiyeti, kaleme aldığı eserleri, yaptığı hizmetleri ele alındı. Birinci bölümde Tefsir-i İrfân ve Özellikleri başlığı altında tefsirin yazılışı, tefsir esnasında kullandığı tefsir, hadis, fıkıh ve akaid kaynakları ele alındı. İkinci bölümde Tefsir-i İrfân rivayet tefsiri yöntemine göre incelendi. En sağlam rivayet tefsiri olarak bilinen ayetin ayetle tefsiri yönteminden, ayetin hadisle tefsiri yöntemini daha çok uyguladığı tespit edilmiştir. Daha sonra rivayet tefsirinde önemli konuma sahip olan sahabe ve tabiîn sözleriyle tefsiri incelendi. Sahabe ve tabiînin tarifleri verildi, tefsir hususunda aktardıkları rivayetlerinin hükümleri araştırıldı ve kabule şayan olduğu ortaya konmuştur. Aynı bölümde dirayet tefsiri yöntemi incelendi. Bu bölümde itikadi ayetler, ahkâm ayetleri, dinler tarihi ve bilimsel tefsir konuları ele alındı. İtikadi ayetleri ehlisünnet inancı çerçevesinde yorumladığı, ahkâm ayetleri Hanefi mezhebine göre tefsir ettiği, dinler tarihi konusunda kısaca bilgi verdiği ve bilimsel tefsir yönteminde tıp, astronomi ilimlerinden faydalanarak Kur‟ân‟ın mucizevi yönünü ortaya koymaya çalıştığı sonucuna varılmıştır. Aynı bölümde Tefsir-i İrfân, Ulûmi‟l-Kur‟ân‟a göre incelenmiştir. Kur‟ân ilimlerinden sure ve ayetlerin iniş sebebi, Mekkî ve Medenî sureler, Mübhemâtu‟l-Kur‟ân, Garibu‟l-Kur‟ân, Müteşâbih ayetler, sure ve ayetlerin fazileti gibi konular incelendi.
Özet (Çeviri)
The Almighty Allah revealed the Qur‟an to Muhammad Mustafa (peace and blessings be upon him), who was sent as a mercy to all worlds, as a guide and way of life for humanity. In accordance with his prophetic mission, the Prophet taught the Qur‟an to his Companions, who in turn transmitted it to the succeeding generations. In later centuries, efforts to preserve and explain the Qur‟an led to the compilation of tafsir narrations. As non-Arab nations embraced Islam, the need for Qur‟anic exegesis increased, prompting Muslim scholars to compose independent works on tafsir. Early exegetes primarily relied on the method of narrated exegesis (tafsīr bi‟l-ma‟thūr), avoiding personal interpretation. However, with the spread of fabricated and Isra‟iliyyat reports, scholars developed rigorous criteria of isnād and textual criticism to evaluate transmitted narrations. Subsequently, interpretive exegesis (tafsīr bi‟l-ra‟y) emerged to address new intellectual and social needs. Following the methodology of earlier exegetes, Usmanhan Alimov combined both narrated and rational approaches in his work Tafsīr-i Irfān. After the collapse of the Soviet Union, he sought to help the people of Uzbekistan understand the Qur‟an correctly and easily by explaining its verses in a simple and accessible language. In his commentary, he employed the method of interpreting the Qur‟an through the Qur‟an, while also citing reports from the Companions and the Tābiʿūn. Theological verses were interpreted in accordance with Sunni doctrine, whereas legal verses were predominantly explained from the Hanafi perspective. This thesis consists of an Introduction and two chapters. The Introduction briefly presents the life, scholarly personality, works, and academic contributions of the Uzbek exegete Usmanhan Alimov. The first chapter examines Tafsīr-i Irfān, focusing on its composition, sources, and distinctive features. It analyzes the exegetical, ḥadīth, jurisprudential, and theological sources employed by Alimov in his commentary. The second chapter investigates Tafsīr-i Irfān in terms of both narrative (tafsīr bi al-riwāyah) and analytical (tafsīr bi al-dirāyah) methods of exegesis. The study finds that Alimov frequently interprets Qur‟anic verses through ḥadīths and also makes extensive use of reports from the Companions and the Successors. Furthermore, it demonstrates that he explains theological issues within the framework of Sunni doctrine, interprets legal verses according to the Ḥanafī school, and utilizes scientific knowledge, particularly from medicine and astronomy, to highlight the miraculous nature of the Qur‟an. The thesis also evaluates Tafsīr-i Irfān from the perspective of „Ulūm al-Qur‟ān, addressing topics such as the occasions of revelation, Makkan and Medinan sūrahs, Mubhamāt al-Qur‟ān, Gharīb al-Qur‟ān, mutashābih verses, and the virtues of sūrahs and verses. The study concludes that Tafsīr-i Irfān holds an important place in contemporary Uzbek Qur‟anic scholarship.
Benzer Tezler
- Özbek müfessir Muhammed Sâdık Muhammed Yûsuf'un Tefsîr-i Hilâl adlı eserinde Kur'ân'ı yorumlama yöntemi
The Uzbek exegete, Muhammad Sadik Muhammed Yusuf's method in interpretation of the Qur'an in his book Tafseer-e Helaal
ABDUKHAFIZ ABDURAIMOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CELİL KİRAZ
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Özbekistan'da din ve milliyetçilik
Başlık çevirisi yok
NİLÜFER AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLBER ORTAYLI
- Özbekistan'dan eğitim-öğretim amacıyla Türkiye'ye gelen öğrencilerin dil-kültür-uyum problemleri ve çözüm teklifleri
Başlık çevirisi yok
FATMA AÇIK
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ABDURRAHMAN GÜZEL
- Özbekistan Türklerinin dini tarihi ve halk inanışları
The religiuns history of Turks and their folk believes
SELAMİ ÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ERDEM