Yapay zeka ve programlama: Öğretmenlerin programlama özyeterlilikleri, yapay zeka farkındalıkları ve eğitimde yapayzeka kullanımına ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Artificial intelligence and programming in education: Examining teachers' programming self-efficacy, AI awareness, and perceptions on AI use in education
- Tez No: 1017296
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yapay zeka, Yapay zeka okuryazarlığı, Artificial intelligence, Artificial intelligence literacy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin programlama öz yeterlilikleri ile eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik görüşleri arasındaki ilişkide yapay zeka farkındalığının aracı rolünü ortaya koymaktır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanan çalışmanın örneklemini, farklı branşlarda görev yapan 259 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma verileri; Programlama Öz Yeterliliği, Yapay Zeka Farkındalığı ve Eğitimde Yapay Zeka Kullanımına İlişkin Görüş ölçekleriyle toplanmıştır. Verilerin analizinde Spearman korelasyonu, PROCESS makro tabanlı bootstrap aracılık analizi, yapısal eşitlik modellemesi (YEM), Kruskal-Wallis H ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) teknikleri kullanılmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, öğretmenlerin programlama öz yeterliliklerinin eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik görüşleri üzerinde doğrudan bir etkisi olmadığını, fakat yapay zeka farkındalığının bu iki değişken arasında tam aracı rol üstlendiğini göstermektedir (dolaylı etki = .055, %95 GA [.012, .100]). Ayrıca öğretmenlerin geçmişte programlama dersi verme deneyimlerinin programlama öz yeterliliklerinde; mesleki kıdemlerinin ise hem yapay zeka farkındalıklarında hem de eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik görüşlerinde istatistiksel açıdan anlamlı farklılıklar yarattığı tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, yapay zekanın eğitim sistemine doğru entegre edilmesi için öğretmenlerin teknik kodlama becerilerinden ziyade yapay zeka okuryazarlığını ve farkındalığını güçlendirecek kapsamlı mesleki gelişim programları ile hizmet içi eğitimlerin planlanması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the mediating role of artificial intelligence awareness in the relationship between teachers' programming self-efficacy and their perspectives on using artificial intelligence in education. Designed within the framework of the relational survey model, a quantitative research method, the study sample consists of 259 teachers working in various branches. Research data were collected using the Programming Self-Efficacy Scale, the Artificial Intelligence Awareness Scale, and the Scale of Perspectives on the Use of Artificial Intelligence in Education. Data analysis involved Spearman correlation, PROCESS macrobased bootstrap mediation analysis, structural equation modeling (SEM), the Kruskal-Wallis H test, and one-way analysis of variance (ANOVA). Results from the structural equation modeling indicated that teachers' programming self-efficacy had no direct effect on their perspectives toward AI use in education; instead, AI awareness played a full mediating role between these two variables (indirect effect = .055, 95% CI [.012, .100]). Additionally, prior programming teaching experience introduced statistically significant differences in programming self-efficacy, while professional seniority significantly influenced both AI awareness and views on educational AI integration. These findings demonstrate that effective integration of artificial intelligence into educational systems requires comprehensive professional development and in-service training focusing on enhancing teachers' AI literacy and awareness rather than just technical coding skills.
Benzer Tezler
- Investigating artificial intelligence self-efficacy levels of high school EFL teachers
Lise İngilizce öğretmenlerinin yapay zekâ öz-yeterlik düzeylerinin incelenmesi
BEDİRHAN BERK ORAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL AMANDA JANE AUDREY YEŞİLBURSA
- Ortaokul öğretmenlerinin öğretim stilleri ve özyeterlikleri ile duygusal zeka düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
The examination of the relationship among secondary school teachers' teaching styles, self efficacy and emotional intelligence levels
GİZEM ÇAĞLAYAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİLGE ÇAM AKTAŞ
- Programlama dili öğreniminde yapay zekâ destekli etkinlikler: Bir eylem araştırması
Artificial intelligence-supported activities in programming language learning: An action research
TAHA SAİD DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiBalıkesir ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TUNCAY SARITAŞ
- Üretken yapay zeka destekli programlama eğitiminin çeşitli değişkenler üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigating the effect of generative artificial intelligence-assisted programming education on various variables
NECATTİN KIRAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Teknik EğitimAfyon Kocatepe ÜniversitesiBilgisayar Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. FATİH ÖZDİNÇ
- Dijital liderlik becerilerinin örgütsel yeniliğe etkisinde yapay zekâ araçlarının düzenleyici rolü: Edirne ili okul yönetici ve öğretmenleri üzerine bir çalışma
The moderating role of artificial intelligence tools on the effect of digital leadership skills on organizational innovation: A study on the school managers and teachers in Edirne
NURDAN FİDAN ALABAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLTEN GÜMÜŞTEKİN