Mahmûd Fenârî'nin Risale fi't-Tasavvuf adlı eseri: Metin ve tahlil
The critical edition, and analysis of Mahmūd al-Fenārī's Risāla fī'l-Tasawwuf
- Tez No: 1017393
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ORHAN MUSAHANLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olan Klasik dönem mutasavvıf ve âlimlerinden Mahmûd Fenârî'nin, Risâle fi't-Tasavvuf adlı eserini ele almaktadır. Eser, Mahmûd Fenârî'nin şeyhi Üftâde'nin Tabiat, Nefis, Ruh ve Sır kavramları etrafında ortaya koyduğu seyrü sülûk anlayışını işleyen önemli bir metindir. Bu bağlamda söz konusu eser, Celvetîlik geleneğinin temel esaslarını açıklamakla kalmayıp bireyin Seyr u sülükunu toplumsal sorumluluk bilinciyle birleştiren özgün bir tasavvufî yaklaşımı da ortaya koymaktadır. Üftâde'nin kavramsallaştırdığı dört aşamalı yolculuk, Fenârî'nin irfanî birikimiyle işlenmiş ve nihayetinde Hüdâyi'nin sistematik bir tasavvufî disiplin hâline getirdiği Celvetîlik anlayışına zemin hazırlamıştır. Dolayısıyla hem bireysel manevî terbiyeyi hem de Osmanlı toplumunda tasavvufî hayatı ve irşad faaliyetlerini anlamak açısından dikkate değer bir kaynak niteliği taşımaktadır. Aynı zamanda Mahmûd Fenârî'nin hem ilmî hem de tasavvufî yönünü ortaya koyması açısından ehemmiyetlidir. Bu çalışma, müellifin eserini ilmî yöntemlerle neşredip incelemekte ve eserin kavramsal yapısını irdeleyerek Celvetîlik tarihine olan katkısını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca eserin Arapça aslını ve şerh/inceleme kısmını bir araya getirerek hem metin neşri hem de akademik yorumlama açısından bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Celvetîlik tarihinin önemli ancak yeterince tanınmayan ismi olan Mahmûd Fenârî'yi açığa çıkarıp onun tasavvufî düşünceye katkılarını ortaya koymaktır. Bunu yaparken aynı zamanda diğer Celvetî şeyhleri olan Üftâde ve Hüdâyî'yi mukayese ederek Mahmûd Fenârî'nin Üftâde ile ilişkisini tarihsel ve düşünsel yönleriyle sunmaya çalışmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma Osmanlı tasavvuf düşüncesindeki Celvetîyye'nin erken dönem metinlerinden birini gün yüzüne çıkararak literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır. Ayrıca Mahmûd Fenârî'nin tasavvufî kavramlara getirdiği özgün yorumlar hem klasik tasavvuf metinlerinin anlaşılmasına hem de çağdaş tasavvuf araştırmalarına ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines Risāla fī al-Taṣawwuf, a work by Mahmûd Fanari, one of the prominent Sufi scholars and intellectuals of the Classical Ottoman period. The work is an important text that addresses the understanding of sayr wa sulūk articulated by Fanari's master Uftāda through the concepts of Nature (Tabiat), Self (Nefis), Spirit (Rūḥ), and Secret (Sır). In this context, the treatise not only explains the fundamental principles of the Jalwatī (Celvetî) tradition but also presents a distinctive Sufi approach that combines the individual's spiritual journey with a sense of social responsibility. The four-stage spiritual journey conceptualized by Uftāda was elaborated through Fanari's gnostic and intellectual heritage and ultimately laid the groundwork for the understanding of Jalwatīyya that Hudâyi later systematized into a structured Sufi discipline. Therefore, the work constitutes a noteworthy source for understanding both individual spiritual training and the Sufi life and guidance activities within Ottoman society. At the same time, it is significant in revealing both the scholarly and mystical dimensions of Mahmûd Fanari. This study aims to edit and examine the author's work through scholarly methods and to evaluate its contribution to the history of the Jalwatī tradition by analyzing its conceptual framework. Furthermore, by bringing together the original Arabic text and the commentary/analytical section, it offers a comprehensive approach in terms of both textual publication and academic interpretation. The purpose of this study is to bring to light Mahmûd Fanari, an important yet insufficiently recognized figure in the history of the Jalwatī tradition, and to demonstrate his contributions to Sufi thought. In doing so, it also seeks to present Mahmûd Fanari's relationship with Uftāda from both historical and intellectual perspectives through a comparison with other Jalwatī shaykhs, namely Uftāda and Hudâyî. In conclusion, this study makes a significant contribution to the literature by bringing to light one of the early texts of the Jalwatīyya tradition within Ottoman Sufi thought. Moreover, Mahmûd Fanari's original interpretations of Sufi concepts provide valuable insights both for understanding classical Sufi texts and for contemporary studies of Sufism.
Benzer Tezler
- Mahmud Fenârî'de tasavvufi terbiye ve ölüm
Sufi education and death in Mahmud Fanari
ASUMAN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinAfyon Kocatepe ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN MUSAHANLI
- Mahmûd el-Fenârî'nin Ta'zîr risâlesi -inceleme ve tahkik-
Mahmûd al-Fanārī's Ta'zīr Work -review and critical edition-
YAKUP COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH KAHRAMAN
- Kadızâde Mehmed Tâhir Efendi ve“Risâle-i Nûriye”adlı eseri
Kadızâde Mehmed Tâhir Efendi and his Work Titled“Risâle-i Nûriye”
MUSTAFA KARACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinBozok ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İRFAN GÖRKAŞ
- Mahmûd Kemâleddin Fenârî'nin Terâne-i Tıflâne, Nevâ-yı Şebâb ve Mektûbât-ı Manzûme adlı eserleri (inceleme-metin)
Mahmûd Kemâleddin Fenârî'nin Terâne-i Tiflâne, Nevâ-yi Şebâb and Mektûbât-i Manzûme (review-text)
TUBA TOLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHİR SELÇUK