Türk halk kültüründe nazar inancı ve nazardan korunma uygulamaları
Belief in the evil eye and practices for protection against the evil eye in Turkish folk culture
- Tez No: 1017574
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SHURUBU KAYHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nazar inancı, insanlık tarihi boyunca farklı toplumlarda varlığını sürdüren ve günümüzde de etkisini devam ettiren kültürel inanışlardan biridir. İnsanların olumsuz bakış, kem göz veya kıskançlık gibi duygular aracılığıyla birbirlerini etkileyebileceğine yönelik düşünceler, zaman içerisinde çeşitli korunma yöntemleri ve ritüellerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Türk halk kültüründe önemli bir yere sahip olan nazar olgusu; günlük yaşam, aile yapısı, sosyal ilişkiler ve geleneksel uygulamalar içerisinde güçlü biçimde varlığını sürdürmektedir. Bu çalışmada nazar kavramı tarihsel, kültürel, toplumsal ve psikolojik yönleriyle ele alınmıştır. Nazarın ortaya çıkışı, eski Türk inanç sistemleriyle ilişkisi, farklı kültürlerdeki benzer inanışlar ve Türk halk kültüründeki yeri incelenmiştir. Bunun yanında nazardan korunmak amacıyla kullanılan uygulamalar, halk arasında yaygın olan ritüeller, nazar boncuğu gibi semboller ve sözlü anlatımlar değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca insanların nazarı hangi durumlarla ilişkilendirdiği, nazarın insanlar üzerindeki psikolojik etkileri ve bu düşüncenin günlük yaşam davranışlarına nasıl yansıdığı üzerinde durulmuştur. Araştırma sürecinde akademik kaynaklar, halk kültürü çalışmaları ve sözlü kaynaklardan yararlanılmıştır. Elde edilen bilgiler doğrultusunda nazar inanışının sadece geçmişte kalmış bir gelenek olmadığı; günümüzde de sosyal yaşam, aile ilişkileri ve bireysel düşünce yapısı üzerinde etkisini sürdürdüğü görülmüştür. Ayrıca bu inanışın kuşaktan kuşağa aktarılarak kültürel hafızanın bir parçası hâline geldiği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak nazar olgusunun, Türk halk kültürü içerisinde önemli bir yere sahip olduğu ve toplumsal yaşam üzerindeki etkilerinin günümüzde de devam ettiği anlaşılmıştır. Bu çalışmada, nazar olgusunun halk kültürü içerisindeki yerini daha anlaşılır hâle getirmek, konuya ilişkin kültürel ve toplumsal bakış açılarını ortaya koymak ve ileride yapılacak araştırmalara kaynak oluşturabilecek bir çalışma sunmak hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
The belief in the evil eye is one of the cultural beliefs that has existed in different societies throughout human history and continues to maintain its influence today. The idea that people can affect one another through emotions such as gaze, energy, or jealousy has led to the emergence of various methods of protection and rituals over time. Holding an important place in Turkish folk culture, the concept of the evil eye continues to play a significant role in daily life, family structure, social relations, and traditional practices. In this study, the concept of the evil eye has been examined from historical, cultural, social, and psychological perspectives. The origins of the evil eye, its relationship with ancient Turkish belief systems, similar beliefs in different cultures, and its place in Turkish folk culture have been analyzed. In addition, practices used to protect against the evil eye, rituals commonly observed among the public, symbols such as the evil eye bead, and oral narratives have been evaluated. The study also focuses on the situations with which people associate the evil eye, its psychological effects on individuals, and how this belief is reflected in daily life behaviors. During the research process, academic sources, studies on folk culture, and oral sources were utilized. According to the findings obtained, it has been observed that the belief in the evil eye is not merely a tradition from the past, but also continues to influence social life, family relations, and individual ways of thinking today. Furthermore, this belief has been regarded as a part of cultural memory through its transmission from generation to generation. As a result, it has been concluded that the phenomenon of the evil eye holds an important place in Turkish folk culture and continues to affect social life today. This study aims to make the place of the evil eye in folk culture more understandable, to present cultural and social perspectives on the subject, and to provide a source that may contribute to future studies.
Benzer Tezler
- Kars yöresi halk inanışları
Folk beliefs of the Kars region
ÖZGE KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Iğdır ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZ DOĞAN
- Türk kültüründe tılsımlı objeler
Talismanic objects in Turkish culture
ŞİRİN YILMAZ ÖZKARSLI
Doktora
Türkçe
2000
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DURSUN YILDIRIM
- Anadolu kültüründe nazar ve nazar objeleri
Evil eye and evil eye objects in Anatolia culture
AYŞE ÇALLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Halk Bilimi (Folklor)Süleyman Demirel ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. SERAP ÜNAL
- Burdur ve yöresi halk bilimi ürünlerinde eski Türk inançlarının izleri
Trails of old beliefs of Turkish in products folklore of Burdur end its environs
FUAT NACİ KÖSE
- Halk kültüründe muskanın geçmişten günümüze yorumlanış biçimleri
Ways of interpretation of amulet in folk culture from past to present
VEYSEL SARI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihErciyes ÜniversitesiKültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ALİ ŞAHİN