İslam Hukuku Açısından Gıda Üretimi ve Ticaretinde Denetim Normları
Control Norms in Food Production and Trade in terms of Islamic Law
- Tez No: 1017873
- Danışmanlar: PROF. DR. NURİ KAHVECİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Gıda Denetimi, Hisbe, Muhtesib, Helal Gıda, Norm, Islamic Law, Food Inspection, Hisbah, Muḥtasib, Halal Food, Norms
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, İslam hukukunda gıda üretimi ve ticaretinin denetimine ilişkin temel ilke, norm ve esaslar ele alınmıştır. Araştırmanın temel amacı, gıda üretim ve ticaretinin hangi ölçütler çerçevesinde denetlenmesi gerektiğini ortaya koymak ve bu alandaki klasik fıkhî birikimi günümüz meseleleri ışığında değerlendirmektir. Bu kapsamda denetim anlayışının mahiyeti, denetim çeşitleri, hisbe kurumu ile denetim görevlilerinde bulunması gereken nitelikler incelenmiştir. Günümüz gıda endüstrisindeki helal sertifikalandırma, biyoteknolojik müdahaleler ve modern gıda güvenliği normları ile klasik fıkıh eserlerinde yer almış olan ilkelerin ele alındığı bu çalışma; geçmişin denetim tecrübesinden yararlanarak günümüz gıda piyasalarındaki denetim sorunlarına fıkhi ve kurumsal çözüm önerileri sunmayı hedeflemektedir. Çalışmada, helâl ve haram kavramları esas alınarak gıda üretimi, işlenmesi ve ticaretine ilişkin temel kriterler açıklanmış; gıda hammaddelerinin taşıması gereken dinî, hukukî ve sağlıkla ilgili şartlar değerlendirilmiştir. Bunun yanında kanın gıda üretiminde kullanımı, genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO), yapay et, hormon uygulamaları, gıda katkı maddeleri ile istihâle ve istihlâk gibi güncel meseleler, İslam hukukunun temel ilkeleri doğrultusunda ele alınarak farklı görüşler ve ulaşılan sonuçlar ortaya konulmuştur. Araştırmada ayrıca gıda üretim yerleri ve üretim süreçlerinin denetimi, hijyen, çevre sağlığı, ruhsatlandırma ve kamu denetimi gibi hususlar incelenmiş; tarihî hisbe teşkilatı ile günümüz denetim mekanizmaları arasındaki benzerlikler değerlendirilmiştir. Tezin son bölümünde ise ticaret hukukuna ilişkin hükümler ele alınarak helâl ve haram ticaret, satım akdinin şartları, tağşiş, garar, tedlîs, faiz, tüketici hakları ve piyasa denetimine ilişkin temel esaslar açıklanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the fundamental principles, norms, and criteria governing the supervision of food production and trade in Islamic law. The primary objective of the research is to determine the principles according to which food production and trade should be supervised and to evaluate the classical Islamic legal heritage in light of contemporary issues. Within this framework, the nature of supervision, its various forms, the institution of hisbah, and the qualifications required of supervisory officials (muḥtasibs) are analyzed. Addressing contemporary issues such as halal certification, biotechnological interventions, and modern food safety standards alongside the principles established in classical Islamic jurisprudence, this study aims to propose both juristic and institutional solutions to the supervisory challenges encountered in today's food industry by drawing upon the historical experience of Islamic market regulation. The study further explains the fundamental criteria governing food production, processing, and trade on the basis of the concepts of ḥalāl (lawful) and ḥarām (unlawful), while also evaluating the religious, legal, and health-related requirements that food ingredients must satisfy. In addition, contemporary issues—including the use of blood in food production, genetically modified organisms (GMOs), cultured (artificial) meat, hormone applications, food additives, and the legal concepts of istiḥālah (transformation) and istihlāk (dilution/assimilation)—are examined within the framework of the fundamental principles of Islamic law, presenting the views of Muslim jurists together with the conclusions reached in this study. Furthermore, the research investigates the supervision of food production facilities and production processes, including hygiene, environmental health, licensing procedures, and public regulatory oversight. It also evaluates the similarities between the historical hisbah institution and contemporary food inspection mechanisms. The final part of the thesis focuses on the legal rulings governing commercial transactions, examining lawful and unlawful trade, the conditions of sales contracts, adulteration (taghshīsh), excessive uncertainty (gharar), fraud and misrepresentation (tadlīs), usury (ribā), consumer rights, and the fundamental principles governing market supervision.
Benzer Tezler
- Helal gıda standartlarının İslam hukuku açısından değerlendirilmesi
Evaluation of halal food standards in terms of Islamic law
TAHA ALPEREN HAÇKALI
Doktora
Türkçe
2024
DinBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEVHİT AYENGİN
- مساهمة تحويل الموارد الزراعية والمائية في التنمية المستدامة في اليمن: دراسة حالة محافظتي الجوف ومأرب
YEMEN'DE TARIM ve SU KAYNAKLARININ SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMAYA DÖNÜŞTÜRÜLMESİ: MARİB ve Al JAWF İLLERİNDEN BİR ÖRNEK ÇALIŞMA
KHALED ALİ SALEH SHATIF
Yüksek Lisans
Arapça
2021
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAİD AHMED ALAZAKİ
- İslam Hukuku açısından domuz ve ürünleri
Pork and its products in terms of Islamic Law
ÇAPAN DEDE AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KOŞUM
- İslam hukukunda doğal renklendirici olarak gıdalarda karmin ve şellak kullanımı
The use of carmine and shellac in foods as natural colorants in Islamic law
BURAK DEMİRER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Hacı Bayram Veli Üniversitesiİslam Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN CANDAN