İstanbul hanları ve yakın dönem çarşıları üzerinden ticaret mekanlarının karşılaştırmalı analizi
Comperative analysis of commercial spaces in İstanbul hans and more recent bazaars
- Tez No: 1018433
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM BAŞAK DAĞGÜLÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlık tarihinde toplumsal ve ekonomik yaşamın temel unsurlarından biri olan ticaret, bireylerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik bir faaliyet olarak ortaya çıkmış; zaman içerisinde yalnızca alışverişin gerçekleştiği mekânlar olmaktan çıkarak sosyal ilişkilerin kurulduğu ve kültürel etkileşimin yoğunlaştığı alanlara dönüşmüştür. Bu değişim, ticaret mekânlarının tarihsel süreç içerisinde mekânsal ve işlevsel açıdan yeniden şekillenmesine neden olmuştur. Türk mimarlık geleneğinde ticaret mekânlarının oluşumu ve gelişimi, özellikle han ve çarşı yapıları üzerinden biçimlenmiştir. Hanlar, farklı işlevleri bir arada barındıran, çoğunlukla avlu etrafında örgütlenen ve ticaret ile konaklama faaliyetlerini bütünleştiren yapılar olarak öne çıkarken; çarşılar ise daha açık, süreklilik gösteren ve kentsel yaşamla doğrudan ilişki kuran ticaret mekânları olarak gelişmiştir. Bu iki yapı türü hem mekânsal organizasyonları hem de toplumsal ve ekonomik yaşamdaki rolleri bakımından Türk ticaret mekânı geleneğinin temel bileşenlerini oluşturmaktadır. Bu tez, Türk mimarlık geleneğinde yer alan hanlar ve yakın dönem çarşılar üzerinden, ticaret mekânlarının mekânsal ve işlevsel özelliklerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında ticaret kavramı ve mekân ilişkisi ele alınmış, ardından hanlar ve çarşılar tarihsel süreç içerisinde değerlendirilmiştir. Seçilen örnekler üzerinden gerçekleştirilen analizlerde, bu yapıların mekânsal organizasyonu, işlevsel kurgusu, sirkülasyon yapısı, kentsel bağlamla ilişkisi ve iklimsel özellikleri incelenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, hanlardan çarşılara uzanan süreçte ticaret mekânlarının süreklilik ve dönüşüm dinamikleri ortaya konulmuş; bu yapıların değişen toplumsal ve ekonomik koşullara bağlı olarak nasıl yeniden biçimlendiği değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, Türk ticaret mekânı geleneğinin mekânsal karakterini anlamaya yönelik bütüncül bir okuma sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Throughout history, commerce has been more than just a way to meet individual needs. Although it began as a basic component of socio-economic life, it gradually developed from simple marketplaces into active spaces where people connect and cultural exchange takes place. This shift has significantly influenced both the spatial organization and the functions of commercial settings over time. In the context of Turkish architectural heritage, the development of commercial spaces has largely been shaped by inns and bazaars. Inns typically feature a courtyard-centered design and serve multiple purposes, combining trade with accommodation. Bazaars, on the other hand, emerged as more open and accessible spaces, allowing for a continuous interaction with everyday urban life. Beyond their physical characteristics, both structures have played a key role in sustaining the tradition of trade by fostering social and economic relationships. The objective of this research is to investigate the spatial and functional transformations of trade venues by contrasting historical inns with more recent commercial structures in the context of Turkish architecture. This study starts by outlining the relationship between trade and space, followed by an examination of the historical development of hans and marketplaces in the Turkish urban fabric. The analysis focuses on spatial organization, functional layout, circulation, how the buildings relate to their urban surroundings, and how they respond to climatic conditions. By bringing together the research findings, the study highlights how trade spaces evolved, especially how the inns gradually turned into the bazaar. It also looks at how these structures adapted to shifting social and economic conditions. In this context, the research aims to better understand the spatial qualities and enduring nature of the Turkish commercial tradition.
Benzer Tezler
- MODELLING AND ESTIMATION OF SHIP MOTIONS
GEMİ HAREKETLERİNİN MODELLENMESİ VE TAHMİNİ
ALPER ZİHNİOĞLU
Doktora
İngilizce
2023
Gemi Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELEK ERTOGAN
- Muş ili İslam dönemi mimari eserlerin güncel durumlarının belgelendirilmesi ve değerlendirilmesi
Documentation and evaluation of the current conditions of Islamic period architectural monuments in Muş
ABDULKERİM BOZYEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARAS NEFTÇİ
- Tarihi yarımada Hanlar bölgesi avlulu hanların incelenmesi
Analysing lodging houses with yard in Hanlar bolgesi, Historical peninsula
LALE GÜRPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YASEMEN SAY ÖZER
- Travma ve şiddet: Yakın dönem televizyon dizilerinde kadına yönelik şiddetin temsili
Trauma and violence: Representation of violence against women in recent television series
BÜŞRA ELİYATKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
- Bulgaristan göçmenleri ve alt soylarının Türk vatandaşlığını kazanmaları ve Bulgar vatandaşlığı hakları
Acquisition of Turkish citizenship and Bulgarian citizenship rights of Bulgarian immigrants and their descendants
NURETTİN KEREM ÖZSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hukukİstanbul ÜniversitesiMilletlerarası Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NACİYE GÜNSELİ GELGEL