Dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide empatinin aracı rolü: Üniversite öğrencileri üzerine bir inceleme
The mediating role of empathy in the relationship between religiosity and moral disengagement: A study on university students
- Tez No: 1018683
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN KAPLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Psikoloji, Religion, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Ahlaki uzaklaşma, Dindarlık, Empati, Moral disengagement, Religiousness, Empathy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada dindarlık, empati ve ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkiler bütüncül biçimde ele alınmıştır. Bu kapsamda, empatinin dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide açıklayıcı bir psikolojik mekanizma olarak rol oynayıp oynamadığı test edilmiştir. Bu doğrultuda araştırma, değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri ortaya koymaya imkân tanıyan ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Çalışmaya 666 üniversite öğrencisi dahil edilmiştir. Veri toplama sürecinde Ok–Dinî Tutum Ölçeği–G, Toronto Empati Ölçeği ve Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi ve empatinin aracı rolünü test etmek amacıyla PROCESS makrosu Model 4 kullanılmıştır. Korelasyon analizi sonuçlarına göre; dindarlık ile empati arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki (r = .263, p < .001), dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki (r = -.226, p < .001), empati ile ahlaki uzaklaşma arasında ise negatif yönde anlamlı bir ilişki (r = - .374, p < .001) bulunmuştur. Aracılık analizi sonuçlarına göre; dindarlığın empatiyi pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordadığı (B = .2142, p < .001), empatinin ise ahlaki uzaklaşmayı negatif yönde ve anlamlı düzeyde yordadığı (B = -.4154, p < .001) görülmüştür. Bunlarla birlikte dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasındaki toplam ilişkinin negatif yönde ve anlamlı olduğu (B = -.2268, p < .001) belirlenmiştir. Empati modele dahil edildiğinde ise dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasındaki doğrudan ilişkinin zayıfladığı ancak anlamlılığını koruduğu (B = -.1378, p < .001) görülmüştür. v Bu bulgular, dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide empatinin kısmi aracı rol üstlendiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, dindarlık ile ahlaki uzaklaşma arasındaki ilişkide empatinin aracı rolünü inceleyerek söz konusu değişkenleri bütüncül bir model çerçevesinde değerlendirmektedir. Bulgular, ahlaki duyarlılığı güçlendirmeye yönelik eğitim ve müdahale çalışmalarında empati temelli yaklaşımların dikkate alınmasının önemli olabileceğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examined the relationships among religiosity, empathy, and moral disengagement within an integrated model. Specifically, it tested whether empathy functions as an explanatory psychological mechanism in the relationship between religiosity and moral disengagement. The study was conducted using a correlational survey design, which allows the examination of direct and indirect relationships among variables. A total of 666 university students participated in the study. Data were collected using the Ok–Religious Attitude Scale–G, the Toronto Empathy Questionnaire, and the Moral Disengagement Scale. Pearson correlation analysis was used to examine the relationships among the variables, and PROCESS macro Model 4 was employed to test the mediating role of empathy. The results of the correlation analysis indicated a positive and significant relationship between religiosity and empathy (r = .263, p < .001), a negative and significant relationship between religiosity and moral disengagement (r = -.226, p < .001), and a negative and significant relationship between empathy and moral disengagement (r = -.374, p < .001). According to the mediation analysis results, religiosity positively and significantly predicted empathy (B = .2142, p < .001), while empathy negatively and significantly predicted moral disengagement (B = -.4154, p < .001). In addition, the total relationship between religiosity and moral disengagement was found to be negative and significant (B = -.2268, p < .001). When empathy was included in the model, the direct relationship between religiosity and moral disengagement weakened but vii remained significant (B = -.1378, p < .001). These findings indicate that empathy partially mediates the relationship between religiosity and moral disengagement. Overall, the study contributes to the literature by examining religiosity, empathy, and moral disengagement within a holistic model. The findings suggest that empathybased approaches may be important in educational and intervention programs aimed at strengthening moral sensitivity.
Benzer Tezler
- Televizyon üzerinden dindar/mütedeyyin kadınları anlamak: Dindar kadınların televizyonu alımlama ve kullanım biçimleri
Understanding religious/pious women through television: Religious women's reception and usage of television
ERGEN DEVRİM KARAGÖZ
Doktora
Türkçe
2022
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM DANACI YÜCE
- Ortaöğretim öğrencilerinin dindarlık düzeyleri ve ahlaki çözülme eğilimleri
High school stundent's religionness level and moral disengagement tendencies
RABİA ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TAVUKÇUOĞLU
- Transfobi ile ahlaki uzaklaşmanın ve kriminal düşüncelerin ilişkisi
The relationship of transphobia with moral disengagement and criminal thoughts
AYŞE TEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Adli Tıpİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN ERSOY
- Mağdurun özelliklerinin nefret suçuna yönelik tutumlar üzerindeki etkisi
Effect of victim characteristics on attitudes toward hate crime
MERVE KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERAL GEZİCİ YALÇIN
- Kadınların dinî gruplara yönelim nedenleri ve dinî grupların psiko-sosyal ve dinî/manevî etkileri
The reasons for women's tendency to religious groups and psychosocial and religious/spiritual effects of religious groups
FATMA BAYNAL