Tatar yazarı Nebi Devli ve yazarın yaşam ile ölüm arasında adlı eseri üzerine bir inceleme
A study on the Tatar writer Nebi Devli and his work between life and death (Translation–analysis)
- Tez No: 1018781
- Danışmanlar: PROF. DR. ALSOU KAMALIEVA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Açlık, Bellek, Esaret, Faşizm, Tanıklık, Tatar edebiyatı, Hunger, Memory, Fascism, Testimony, Tatar literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yüksek Lisans çalışması, Tatar edebiyatının önemli şahsiyetlerinden Tatar yazarı Nebi Devli'nin Yaşam ile Ölüm Arasında adlı eserinin önce Türkiye Türkçesine aktarımını, daha sonrasında ise eser üzerine yapılan incelemeyi konu edinir. Çalışmanın ilk aşamasında, eserin dil ve anlam özellikleri dikkate alınarak çeviri süreci ele alınmış; ikinci aşamada ise roman, içerik ve tema bakımından akademik bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Edebiyat, savaş ve esaret gibi insanlık tarihinin en yıkıcı deneyimlerini tarihsel verilere dayandırılmadan bireyin yaşadığı somut gerçeklikler üzerinden aktaran önemli bir alan sunar. Bu bağlamda edebiyat, toplumsal bir bellek görevi görerek travmatik olayları bireyin iç dünyasındaki yansımalarıyla birlikte irdeler (Avcu, 2019; Galinat, 2022). Tarihsel anlatıların aksine, edebî metinler bu yıkıcı süreçleri sadece birer veri olarak değil, sanatçının veya bireyin üzerinde bıraktığı kalıcı izlerin öznel ve sanatsal birer kanıtı olarak sunar (Vittuci, 2018). Hatta kimi durumlarda kurgusal anlatılar, tarihsel gerçekliğe birebir sadık kalmasalar bile, okuyucuya bu deneyimlerin insanî boyutuna dair daha gerçek ve anlaşılır bir tablo sunabilmektedir (Galinat, 2022). Nebi Devli'nin söz konusu eseri, savaşın ve esaretin insan üzerindeki etkilerini ideolojik söylemlerle ifade ederken sade ve doğrudan bir anlatımla ele alması bakımından dikkat çeker. Romanda yer alan olay akışı, büyük tarihsel anlatılar yerine insanın gündelik varoluşuna, bedensel ve ruhsal sınırlarına odaklanır. Eserde açlık, hastalık, yoksunluk, korku ve umutsuzluk gibi durumlar, istisnai felaketlerden çok savaş ve esaret koşullarının olağan bir parçası olarak sunulur. Yazar, savaşın yıkıcı etkilerini kahramanlık söylemleriyle yüceltmeden insanın kırılganlığı üzerinden yansıtır. Bu yönüyle eser, bireysel deneyimin toplumun ortak hafızasıyla kesiştiği güçlü bir tanıklık metni niteliği taşır. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüş; eserin çeviri süreci ve içerik incelemesi birlikte değerlendirilmiştir. Roman; tema, olay örgüsü ve dil özellikleri bakımından incelenmiş, savaş ve esaret deneyimlerinin insanî boyutları ortaya konulmuştur. Ayrıca yazarın bakış açısı doğrultusunda, bireyin yaşadığı fiziksel ve ruhsal yıkımın edebî metne nasıl yansıdığı analiz edilir. Bu çalışma, Türk edebiyatında yazarlar açısından savaşın ne anlama geldiğini ortaya koymayı; Nebi Devli ve eserlerinin Türkiye'de tanınmasına katkı sağlamayı amaçlar.
Özet (Çeviri)
This master's thesis focuses on the translation of Between Life and Death by the Tatar writer Nebi Devli, one of the prominent figures of Tatar literature, into Turkey Turkish, followed by an academic analysis of the work. In the first stage of the study, the translation process is examined by taking into account the linguistic and semantic features of the text. In the second stage, the novel is analyzed from an academic perspective in terms of content and thematic structure. Literature provides an important medium for conveying some of the most destructive experiences in human history, such as war and captivity, not only through historical data but also through the concrete realities experienced by individuals. In this context, Nebi Devli's work is notable for addressing the effects of war and captivity on human beings through a plain and direct narrative, avoiding ideological discourse. The plot of the novel focuses on the individual's everyday existence and physical and psychological limits rather than on grand historical narratives. In the work, situations such as hunger, illness, deprivation, fear, and hopelessness are presented not as exceptional disasters but as ordinary components of the conditions of war and captivity. The author does not glorify the destructive effects of war through heroic rhetoric; instead, these effects are rendered visible through human fragility. In this respect, the novel can be regarded as a powerful testimony text in which individual experience intersects with the shared memory of society. This study was conducted using a qualitative research method, and both the translation process and the content analysis of the work were evaluated together. The novel was examined in terms of theme, plot structure, and linguistic features, revealing the human dimensions of war and captivity experiences. Furthermore, in line with the author's perspective, the ways in which the physical and psychological destruction experienced by the individual is reflected in the literary text were analyzed. This study aims to reveal what war means for writers in both Turkish literature and Tatar literature, while also contributing to the recognition of Nebi Devli and his works in Türkiye.
Benzer Tezler
- Türkiye'de su ürünleri üretimi ve su ürünleri üretiminde bir yatırım uygulaması
Başlık çevirisi yok
MEHMET AKYILDIZ
- Tatar yazarı Telgat Galiullin'in Tevbe adlı romanı üzerinde bir dil incelemesi (Giriş-Metin-Dizin)
A language study about Tatar author Telgat Galiullin's novel called Tevbe
ERMAN AYDOĞANLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE ŞİRİN USER
- Tatar yazarı Gabdrahman Epselemov'un ḫikeyeler (Hetér) adlı eseri üzerine dil incelemesi (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Grammatical study on Tatar writer Gabdrahman Epselemov's book named ḫikeyeler (Hetér)(Introduction-analysis-text-index)
YUSUF KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıBalıkesir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN DURGUT
- Tatar şair ve yazarı Abdullah Tukay`ın eserlerinden seçmeler ve bunlardaki dil özellikleri
The Selections from Tatar poet and writen Abdullah Tukay and their language specialities
MUSTAFA AKBAŞ
- Kırım-Tatar yazarı Ayder Osman'ın“yıllar ve dostlar”adlı eserinin dil özellikleri
The linguistic characteristics of the story book“yillar ve dostlar”by Crimean-Tatar story writer Ayder Osman
FİLİZ SEZGİN