Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri
Invocation rituals of Kizzuwatna origin
- Tez No: 1018782
- Danışmanlar: PROF. DR. LEYLA MURAT KARAKURT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri, Ancient Linguistics and Cultures
- Anahtar Kelimeler: Hititler, Hurriler, Ritüel, Hittites, Hurriler, Ritual
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hititoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tez çalışmasında, Hitit toplumunun dini ritüellerinden biri olan çağırma ritüellerini filolojik ve kültürel açıdan ele almaktadır. Anadolu'da M.Ö. II. binyılda merkezi bir devlet kuran Hititler, dini ritüelleri hem toplumsal düzeni korumak hem de tanrılarla bağlarını güçlendirmek için önemli bir araç olarak kullanmışlardır.Çağırma ritüelleri, sağlık, selamet ve toplumsal huzurun sağlanması amacıyla gerçekleştirilmiş, aynı zamanda bireysel ve toplumsal arınma süreçlerini yansıtmıştır. İncelenen Kizzuwatna kökenli çağırma ve çağırma ritüelleri, Hitit dini dünyasında öfkelenerek kendi tapınağını veya şehrini terk eden bir tanrıyı geri getirmek amacıyla icra edilen, son derece detaylı ve sembolik uygulamalardır. Bu ritüellerin temel amacı, ilahi gücü yeniden şehre çekerek toplumsal düzeni, bereketi ve huzuru yeniden tesis etmektirTörenlerde sadece ana tanrılar olan Teššub, Ḫepat ve Šarruma'ya değil; aynı zamanda tanrıçayı neşelendiren müzisyenler Ninatta ve Kulitta, yemin tanrıçası Išḫara, kaderi yazan Gulš ve MAḪ ile Gece Tanrısı gibi geniş bir ilahi kadroya seslenilir. Tanrıyı ikna etmek için hem fiziksel hem de sembolik unsurlar bir arada kullanılır. Rahip, tanrıyı cezbetmek için yere bizzat bal, yağ ve şarap dökerek somut bir yol oluştururken, dualarda bu yolun gümüş ve altından yapıldığı vurgulanarak tanrının yüceliği onurlandırılır. Bu yolların üzerine tanrıların basması için kureššar adı verilen renkli şallar serilir, yol boyunca kartal tüyleri ve değerli kumaşlar işaretleyici olarak kullanılır. Tanrıları doyurmak için yağlı pastalar, tuni ekmekleri, incir ve üzüm gibi gıdalar sunulurken, arınma sürecini tamamlamak için derin kurban çukurları kazılır. Bu çukurlarda kuşlar ve kuzular kurban edilerek yakılır, böylece hem ilahi öfke dindirilir hem de toplumun üzerindeki tüm günah ve kirlilik bu hayvanlar aracılığıyla toprağın derinliklerine hapsedilerek yaşamın yeniden dirilişi ve kozmik dengenin sağlanması amaçlanır. Boğazkale-Hattuşa ve Ortaköy-Šapinuwa'da Hititçe-Hurrice çift dilli ya da sadece Hurri dilinde yazılmış metinler bir çok ritüel bulunmuştur.Tezimin konusu olan, Kizzuwatna kökenli çağırma ritüellerinde, bir çok uygulamalar görevliler tarafından yapılmıştır.Bu uygulamaların amacı, kaybolan ve ülkeyi terkeden tanrının öfkesini dindirip, toplumun üzerindeki tüm günah ve kirlilikten arındırıp ve bu hayvanları kurban ederler. Devamında toprağın derinliklerine hapsedilerek yaşamın yeniden dirilişi ve kozmik dengenin sağlanması amaçlanır.Tanrıların dünyamıza dönüş yolunu tatlandırmak ve kolaylaştırmak için çeşitli maddeler kullanılır. Kizzuwatna ritüellerinde tanrıyı geri çağırmak için hem fiziksel hem de sembolik unsurlar bir arada kullanılır. Rahip, tanrıyı cezbetmek için yere bizzat bal, yağ ve şarap dökerek lezzetli ve somut bir yol oluştururken, yeryüzüne bu malzemelerle sembolik yollar çizilir ve bu yolun gümüş ve altından yapıldığına dair dualar ve simgeler kullanılır. Aynı zamanda tanrının yüceliğine vurgu yapmak amacıyla bu yolların üzerine tanrıların basması için kureššar adı verilen kırmızı, beyaz veya mavi renkli şallar ile bir tutam yün serilir. Ayrıca kartal tüyleri ve değerli kumaşlar yolu işaretlerken, tanrıları doyurmak için yağlı pasta, tuni ekmeği, incir, üzüm ve galaktar gibi gıdalar ve ekmekler sunulur. arınma sürecini tamamlamak için derin kurban çukurları kazılır. Bu çukurlarda kuşlar ve kuzular kurban edilerek yakılır, böylece hem ilahi öfke dindirilir hem de toplumun üzerindeki tüm günah ve kirlilik bu hayvanlar aracılığıyla toprağın derinliklerine hapsedilerek yaşamın yeniden dirilişi ve kozmik dengenin sağlanması amaçlanır. Bu tezde 1974 yılında Haas-Wilhelm tarafından AOATS 3'te yayımlanan Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri incelenmiştir. Bu çağırma ritüellerinde ait nüshaların adedi belirlenmiş , esas metin olarak ele alınan nüsha diğer yeni eklenen nüshalardan faydalanılarak tamamlama denemesinde bulunulmuştur. Bu ritüel metinlerin doğrudan birleşen ya da dolaylı olarak birleşen, KUB 15.31 + Bo 5623, KUB 15.34 +Bo 3234, +Bo 7206, +Bo 8027, +VAT 7427, KUB 7.51 +Bo 2519, KUB 32.50 +823/b, tespit edilmiş ve son tablet parçalarıyla birlikte yeniden transliterasyonu ve tercümesi yapılmıştır. Yapılan çalışmaya göre çağırma ritüel metinlerin duplikat ve paralelleri şu şekildedir: Bo 2061 (=KUB 15.31)+Bo 5623 (=KUB 15.31) Öy. II 17 - 25 ist Nr. 8 Öy. II 12' - 22' (=B) Duplikat Ay. III 1 - 5 ist Nr. 7 1' - 5' (=C) Duplikat Ay. III 54 - 58 ist Nr. 8 Ay. IV 12 - 15 (=B) Duplikat Ay. IV 10' - 35' ist Nr. 8 Ay. IV 44 - 63 (=B) Duplikat Öy. II 17 - Ay. III 5 arası ile Nr. 43 Ay. 7 - 18 (=B1) içerik olarak paraleldir. Bo 3720 (=KUB 15.34) CTH 483 VAT 7427 (=KUB 15.34)+ Bo 3720 (=KUB 15.34) Ay. III 45' - 47' Nr. 10 Ay. III 9' - 11' (=B) Duplikat Ay. IV 20' - 25' Nr. 10 Ay. IV 6 - 11 (=B) (33a) Duplikat Ay. IV 44' - 59' Nr. 10 Ay. IV 3' -19' (=B) (33b) Duplikat Ay. IV 34'-38' verläuft Nr. 10 Ay. IV 20-25 (=B') parallel Bo 4249 (=KUB 7.34) CTH 500 .383 Bkz. Nr. 42 Ay.III 4 - 5; Nr. 43 Ay. IV 2' - 3'; Nr. 46 Öy. 2'; Nr. 47. Bo 2006 ( =IBoT 3.148 ) CTH 485.1 Öy. II 49 - 67 Nr. 54 Öy. II 1' - 14' (= B) Duplikat Ay. IV 32 - 50 Nr. 55 Ay. III 3' - 16' (= C) Duplikat Öy. II 26 - 48 Nr. 56 Öy. II paralel Öy. II 45 - 51 Nr. 57 4' - 8' paralel Bo 3405 (=KUB 15.37) Öy. II Nr. 53 Vs. II 26 - 48 paralel Paralel Versiyonlar Bo 4405 (=KUB 7.50) CTH 485.2 4' - 8' verläuft Nr. 53 Öy. II 45 - 51 (= B) parallel 2' - 8' verlauft Nr. 54 Öy. II 3' - 9' parallel 792/v + Bo 2519 (=KUB 7.51) CTH 500 .269 476/b+823/b (=KUB 32.50) CTH 485 Ön yüzü, birkaç karakter dışında kayıptır. Öy. 10 – 11 bkz. Nr. 64 4' - 5' MAH 16864 ( =FHG 4 ) CTH 483 .VA FHG 4, yalnızca bir yüzüne yazılmış bir tablettir; 1'-6' satırları, KUB XV 34 Vs. II 8-12'nin bir kopyasıdır. Ayrıca, çivi yazılı kaynaklardan (KBo-KUB, IBOT vs.) , Hurrice metinler ve Hurrice kelimeler üzerine yapılan yeni son çalışmalardan faydalanılmış ve bu ritüellerde geçen Hurrice kelimeler , özelllikle anlamı bilinmeyen kelimeler filolojik açıdan değerlendirilmiştir. Özellikle yeni çalışmalara dayanarak, KUB 7.51 Rs.18' . satırda geçen ú-i-ia/ ú-e , kelimesi Wilhelm ve Süel tarafından 2013 yılında Ortaköy Šapinuwa'dan Tašmišarri için Hitit Hurri sunu ritüeli Or.97/1'de üzerine yaptıkları çalışmada bu kelimenin "ekmek'' anlamına geldiğini tespit etmişlerdir. Bu da filolojik açıdan tez çalışmasına katkı sağlamıştır. Kapsadığı konular verilerek, 1974 yılında Wilhelm'in yaptığı Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri çalışmasında geçen kurban terimleri yeni yayınlar, yeni belgeler ve yeni çalışmalardan faydalanılarak Ortaköy/Šapinuwa belgelerinde ilk kez karşılaşılan askeri terimler de ayrı bir grup olarak bu sınıflandırmaya dahil edilmiştir. Son olarak bu Kizzuwatna kökenli çağırma ritüellerinde geçen Hurrice kelimeler ve geçtiği satır numaralarını gösteren bir sözlük yapılarak bu çağırma ritüellerinin, Hurri ve Hitit yaşamındaki yeri ve önemine katkı sunmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis study examines evocation (calling) rituals, one of the religious practices of Hittite society, from a philological and cultural perspective in the 2nd millennium BC in Anatolia. The Hittites utilized these rituals to maintain social order and strengthen their ties with the gods. Kizzuwatna-origin evocation rituals were performed to bring back deities (such as Teššub, Ḫepat, Šarruma, Ninatta, Kulitta, Išḫara, Gulš, MAḪ, and the Night God) who had become angry and abandoned their temples or cities, thereby restoring social order, prosperity, and cosmic balance. To persuade the deities, physical and symbolic elements are combined: somatic paths are created on the ground by pouring honey, oil, and wine, while prayers emphasize that these paths are made of gold and silver. Colorful shawls called kureššar and tufts of wool are laid over these paths, with eagle feathers and precious fabrics serving as markers. Deities are fed with provisions like fatty pastries, tuni bread, figs, and grapes. Deep sacrificial pits are dug where birds and lambs are sacrificed and burned, allowing the divine anger to be appeased and the sins and impurities of the community to be buried deep within the earth. This study investigates the Kizzuwatna-origin evocation rituals published by Haas-Wilhelm in AOATS 3 in 1974. The number of copies (duplicates) belonging to these evocation rituals; KUB 15.31 + Bo 5623, KUB 15.34 +Bo 3234, +Bo 7206, +Bo 8027, +VAT 7427, KUB 7.51 +Bo 2519, KUB 32.50 +823/b, were determined, and the base texts were reconstructed and completed using newly discovered copies and tablet fragments. Consequently, the transliterations and translations of these ritual texts specifically identifying directly or indirectly joining fragments and final tablet pieces were re-executed. The duplicates and parallels of the evocation ritual texts according to the study are as follows: Bo 2061 (=KUB 15.31)+Bo 5623 (=KUB 15.31) Vs. II 17 - 25 ist Nr. 8 Vs. II 12' - 22' (=B) Duplikat Rs. III 1 - 5 ist Nr. 7 1' - 5' (=C) Duplikat Rs. III 54 - 58 ist Nr. 8 Rs. IV 12 - 15 (=B) Duplikat Rs. IV 10' - 35' ist Nr. 8 Rs. IV 44 - 63 (=B) Duplikat Vs. II 17 - Ay. III 5 -Nr. 43 Rs. 7 - 18 (=B1) is parallel in content. Bo 3720 (=KUB 15.34) CTH 483 VAT 7427 (=KUB 15.34)+ Bo 3720 (=KUB 15.34) Rs. III 45' - 47' Nr. 10 Rs. III 9' - 11' (=B) Duplikat Rs. IV 20' - 25' Nr. 10 Rs. IV 6 - 11 (=B) (33a) Duplikat Rs. IV 44' - 59' Nr. 10 Rs. IV 3' -19' (=B) (33b) Duplikat Rs. IV 34'-38' verläuft Nr. 10 Rs. IV 20-25 (=B') parallel Bo 4249 (=KUB 7.34) CTH 500 .383 Bkz. Nr. 42 Ay.III 4 - 5; Nr. 43 Rs. IV 2' - 3'; Nr. 46 Öy. 2'; Nr. 47. Bo 2006 ( =IBoT 3.148 ) CTH 485.1 Vs. II 49 - 67 Nr. 54 Vs. II 1' - 14' (= B) Duplikat Rs. IV 32 - 50 Nr. 55 Rs. III 3' - 16' (= C) Duplikat Vs. II 26 - 48 Nr. 56 Öy. II paralel Vs. II 45 - 51 Nr. 57 4' - 8' paralel Bo 3405 (=KUB 15.37) Öy. II Nr. 53 Vs. II 26 - 48 paralel Parallel Version Bo 4405 (=KUB 7.50) CTH 485.2 4' - 8' verläuft Nr. 53 Vs. II 45 - 51 (= B) parallel 2' - 8' verlauft Nr. 54 Vs. II 3' - 9' parallel 792/v + Bo 2519 (=KUB 7.51) CTH 500 .269 476/b+823/b (=KUB 32.50) CTH 485 The obverse is lost, except for a few characters. Vs. 10 – 11 bkz. Nr. 64 4' - 5' MAH 16864 ( =FHG 4 ) CTH 483 .VA FHG 4 is a tablet inscribed on only one side, where lines 1'-6' are a copy of KUB XV 34 Vs. II 8-12. Additionally, recent studies on cuneiform sources (KBo, KUB, IBoT, etc.), Hurrian texts, and Hurrian words were utilized, and the Hurrian words in these rituals especially those of unknown meaning were evaluated philologically. Notably, based on recent research, the word ú-i-ia/ ú-e appearing in KUB 7.51 Rs.18 was identified by Wilhelm and Süel in 2013, during their study of the Hittite-Hurrian offering ritual for Tašmišarri from Ortaköy-Šapinuwa (Or.97/1), as meaning "bread '', which has contributed philologically to the thesis study. Furthermore, building upon the scope of the Kizzuwatna-origin evocation rituals studied by Wilhelm in 1974, sacrificial terms were re-examined using new publications, documents, and studies, with military terms encountered for the first time in the Ortaköy/Šapinuwa documents included as a separate group in this classification. Finally, a glossary detailing the Hurrian words and their line numbers within these evocation rituals was compiled to contribute to understanding the place and importance of these rituals in Hurrian and Hittite life.
Benzer Tezler
- Tunç Çağında Batı Anadolu'daki Luvi toplulukları
The Luwian communities in Western Anatolia during the Bronze Age
NURCAN USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SENEM DİNÇ
- M.ö. İkinci binyılda Kizzuwatna tarihi ve tarihi coğrafyası
History and historical geography of Kizzuwatna in the secondmillennium B.C.
TOLGA PELVANOĞLU
- Hitit metinlerinde geçen Isuua memleketi üzerine bir inceleme
An examination on Isuua land mentioned in Hittite texts
NURSEL ÖNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Eski Çağ Dilleri ve KültürleriAnkara ÜniversitesiEskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SAVAŞ ÖZKAN SAVAŞ
- Hititlerde Hurri etkisiyle gelişen MUNUSŠU.GI (Yaşlı/büyücü kadın) anlayışı ve MUNUSŠU.GI (Yaşlı/büyücü kadın) ritüelleri
The mentality of MUNUSŠU.GI (old/magician woman) in the Hittites that developed with the effect of Hurri and rituals of MUNUSŠU.GI
MELİH SALİH KEÇECİ