BİST Katılım Endeksi'nin finansal ve reel ekonomik faktörlere duyarlılığı: Yapısal kırılmalı eşbütünleşme ve nedensellik analizi
The sensitivity of the BIST Participation Index to financial and real economic factors: A structural break cointegration and causality analysis
- Tez No: 1018829
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜSLÜM POLAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Katılım endeksi, Makroekonomik faktörler, TodaYamamoto Nedensellik Analizi, Participation index, Macroeconomic factors, TodaYamamoto Causality Analysis
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Muhasebe Finansman Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslami finans ilkelerine dayanan ve katılım finans piyasalarının önemli göstergelerinden biri olan BIST Katılım Endeksi ile Türkiye ekonomisini temsil eden seçilmiş makroekonomik değişkenler (altın, petrol, döviz kuru, faiz, enflasyon, işsizlik ve istihdam) arasındaki ilişkileri incelemiştir. Araştırmada, 2011:M2 ve 2025:M12 dönemine ait aylık veriler kullanılarak, kısa dönemli ilişkiler Toda–Yamamoto nedensellik testi ile uzun dönemli ilişkiler ise Gregory–Hansen yapısal kırılmalı eşbütünleşme testi kullanılarak analiz edilmiştir. Toda–Yamamoto nedensellik testi sonuçlarına göre, döviz kurundan Katılım Endeksi'ne doğru ve Katılım Endeksi'nden petrol fiyatlarına ve faiz oranlarına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi belirlenmiştir. Buna karşın Katılım Endeksi ile altın fiyatları ve enflasyon arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisi bulunamamıştır. Reel sektör göstergeleri açısından değerlendirildiğinde ise Katılım Endeksi'nden istihdama doğru tek yönlü ve ayrıca Katılım Endeksi ile işsizlik arasında ise çift yönlü bir nedensellik ilişkisi belirlenmiştir. Bu durum finansal piyasalar ile işgücü piyasası arasında karşılıklı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Gregory–Hansen yapısal kırılmalı eşbütünleşme testi için toplam dört model oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre, İlk modelde Katılım Endeksi, altın ve petrol fiyatları arasında sabitte ve trendde kırılma içeren eşbütünleşme ilişkisi, İkinci modelde Katılım Endeksi, döviz kuru ve istihdam değişkenleri arasında sabitte kırılma içeren eşbütünleşme ilişkisi, Üçüncü modelde Katılım Endeksi, faiz oranı ve işsizlik değişkenleri arasında rejim değişimini içeren eşbütünleşme ilişkisi ve Dördüncü modelde ise Katılım Endeksi, enflasyon ve işsizlik değişkenleri arasında sabitte ve trendde kırılma içeren uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Analizlerde belirlenen yapısal kırılma tarihlerinin, Türkiye ekonomisinde önemli ekonomik dalgalanmaların yaşandığı 2018 döviz krizi, 2019 küresel belirsizlikler ve 2022 küresel enflasyon ve enerji krizi gibi dönemlerle örtüşmesi, katılım finans piyasalarının makroekonomik şoklara duyarlı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the relationships between the BIST Participation Index, which is based on Islamic finance principles and is one of the key indicators of participation finance markets, and selected macroeconomic variables representing the Turkish economy (gold, oil, exchange rate, interest rates, inflation, unemployment, and employment). In the study, monthly data from the 2011:M2 and 2025:M12 periods were used to analyze short-term relationships using the Toda–Yamamoto causality test and long-term relationships using the Gregory–Hansen structural break cointegration test. According to the results of the Toda–Yamamoto causality test, a unidirectional causality relationship has been determined from the exchange rate to the Participation Index and from the Participation Index to oil prices and interest rates. However, no statistically significant causality relationship was found between the Participation Index and gold prices and inflation. When evaluated in terms of real sector indicators, a unidirectional causality relationship was determined from the Participation Index to employment. Furthermore, a bidirectional causality relationship was determined between the Participation Index and unemployment. This situation indicates that there is a reciprocal relationship between financial markets and the labor market. A total of four models were created for the Gregory–Hansen structural break cointegration test. According to the results obtained, the first model shows a cointegration relationship between the Participation Index, gold and oil prices that includes breaks in the constant and trend. The second model shows a cointegration relationship between the Participation Index, exchange rate and employment variables that includes breaks in the constant. The third model revealed a cointegration relationship between the Participation Index and interest rate and unemployment variables that included regime change. The fourth model revealed a long-term cointegration relationship between the Participation Index and inflation and unemployment variables that included breaks in the constant and trend. The fact that the structural break dates identified in the analyses coincide with periods of significant economic volatility in the Turkish economy, such as the 2018 currency crisis, the 2019 global uncertainties, the 2022 global inflation and energy crisis, indicates that participation finance markets have a structure that is sensitive to macroeconomic shocks.
Benzer Tezler
- KATILIM–30 ve BIST–30 endeks performanslarının ampirik bir değerlendirmesi (2011–2020)
An empirical evaluation of PARTICIPATION–30 and BIST–30 index performances (2011–2020)
MUSTAFA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Ekonomiİstanbul Üniversitesiİktisat Politikası Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR
- Borsa İstanbul (BİST) katılım sürdürülebilirlik endeksinde yer alan firmalarda finansal performansın firma değeri üzerine etkisi
The impact of financial performance on firm value in companies listed in the Borsa Istanbul (BIST) participation sustainability index
FATİH BOZOT
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
BankacılıkNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET SİNAN ÇELİK
- BİST-25 sürdürülebilirlik endeksinde yer alan bankaların sürdürülebilir kalkınma açısından değerlendirilmesi
Evaluation of banks in BIST 25 sustainability index in terms of sustainable development
YÜCEL ARIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İşletmeHitit ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SIDIKA ÖZNUR SAKINÇ
- Bankacılık sektöründe FinTech gelişmişlik düzeyi ve performans ilişkisi
Relationship between FinTech development level and performance in the banking sector
NESLİHAN AKÇA
- Etkin piyasa hipotezi ve teknik analiz: BIST katılım 30 endeksindeki paylar üzerinde bir uygulama
Effective market hypothesis and technical analysis: An application on shares in BIST participation 30 index
YILMAZ ADİL İNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonomiŞırnak ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finansman Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ REŞAT SAKUR