Aristoteles felsefesindeki“kategori”,“varlık”ve“logos”kavramlarının kökeni sorunu
The problem of the origins of the concepts of“category,”“being,”and“logos”in Aristotle's philosophy
- Tez No: 1018865
- Danışmanlar: PROF. DR. KAAN H. ÖKTEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Aristoteles felsefesindeki kategori (κατηγορία), varlık/töz (οὐσία) ve logos (λόγος) kavramlarının kökeni sorununu, yalnızca kavramsal değil aynı zamanda tarihsel bir problem olarak ele almaktadır. Çalışmanın çıkış noktası, Aristoteles'in Kategoriler eserinin açılışında yer alan λόγος τῆς οὐσίας ifadesidir. Eşadlılık ile eşanlamlılık ayrımının ölçütü olarak kullanılan bu ifade, metinde açıklanmadan bırakılır; ancak Kategoriler'in predikasyon şeması, birincil/ikincil varlık ayrımı ve on kategori öğretisi bu ifadeyi varsayar. Bu nedenle çalışmanın temel sorusu şudur: λόγος τῆς οὐσίας ifadesinin açıklanmadan bırakılması, yalnızca tanımlamanın koşulunun tanımlanamaması gibi yapısal bir felsefî zorunluluğu mu gösterir, yoksa kavramların tarihsel kuruluş koşullarının Aristoteles felsefesine sızmasının bir izi midir? Bu soruya yanıt vermek için çalışma dört aşamada ilerler. İlk bölümde Kategoriler'in kavramsal yapısı; predikasyon, logos ve ousia ekseninde çözümlenir. İkinci bölümde agonistik kültür, Homeros ve Hesiodos metinleri üzerinden incelenerek itham, söz, hakikat ve meşruiyet kavramlarının edebî ve kültürel proto-biçimleri araştırılır. Üçüncü bölüm, Atina mahkeme pratiğinde κατηγορία ve κατηγορεῖν kavramlarının kurumsal biçimini ele alır ve suçlama ediminin nasıl bir yükleme/predikasyon mantığı taşıdığını gösterir. Dördüncü bölümde ise Aristoteles'in bu tarihsel-kurumsal mirası felsefî düzleme taşıyarak mahkeme, dil ve ontoloji arasında özgün bir eklemleme kurduğu savunulur. Çalışmanın önerdiği okuma şudur: Aristoteles'te predikasyonun felsefede birdenbire“bulunmuş”soyut bir mantık işlemi olarak değil, agonistik kültürdeki kamusal itham, mahkeme pratiğindeki suçlama, logos'un hesap verme işlevi ve ousia'nın toplumsal/varlıksal göstergesi olarak geçirdiği tarihsel dönüşümlerin felsefi bir soyutlama olarak okunabildiğidir. Bu okuma benimsendiği durumda, κατηγορία'nın mahkemede bir özneye suç yükleme ediminden felsefede bir özneye yüklem atfetme edimine; λόγος'un kamusal hesap verme pratiğinden tanım ve bilinebilirlik koşuluna ve son olaraksa οὐσία'nın ise mülk, konum ve varlık anlam alanından ontolojik töz kavramına doğru genişlediği görülebilir.
Özet (Çeviri)
This study investigates the problem of the origin of the concepts of category (κατηγορία), being/substance (οὐσία), and logos (λόγος) in Aristotle's philosophy, treating this problem not merely as a conceptual issue but also as a historical one. Its point of departure is the expression λόγος τῆς οὐσίας, which appears at the beginning of Aristotle's Categories. This expression functions as the criterion that distinguishes homonymy from synonymy, yet Aristotle leaves it unexplained. Nevertheless, the entire conceptual structure of the Categories—the theory of predication, the distinction between primary and secondary substance, and the list of the ten categories—rests upon this unexplained expression. The guiding question of the study is therefore as follows: Does the unexplained status of λόγος τῆς οὐσίαςindicate only the structural impossibility of defining the condition of definition itself, or does it also reveal the way in which the historical conditions of conceptual formation enter Aristotle's philosophical system? In order to answer this question, the study proceeds in four stages. The first chapter analyzes the conceptual structure of the Categoriesthrough the problems of predication, logos, and ousia. The second chapter examines agonistic culture through Homeric and Hesiodic texts and traces the proto-forms of accusation, speech, truth, and legitimacy in archaic Greek poetic discourse. The third chapter turns to Athenian court practice and analyzes the institutional formation of κατηγορία and κατηγορεῖν, showing that the act of accusation already contains a structure of attribution or predication. The fourth chapter argues that Aristotle transforms this historical and institutional inheritance into a philosophical framework in which court practice, language, and ontology become systematically articulated. The central claim of this study is that predication in Aristotle is not an abstract logical operation suddenly discovered within philosophy. Rather, it is the philosophical abstraction of a historically formed practice: public accusation in agonistic culture, legal attribution in Athenian courts, logos as public account-giving, and ousia as a marker of property, status, and being. Thus κατηγορία develops from the legal act of charging someone with something into the philosophical act of predicating something of a subject; λόγος develops from public account-giving into definition and the condition of intelligibility; and οὐσία expands from the semantic field of property, possession, and status into the ontological concept of substance. Accordingly, the study argues that Aristotle's concepts must be understood both as products of philosophical necessity and as transformations of the historical practices of the Greek polis.
Benzer Tezler
- М.хайдеггердин көркөм чыгармачылыктын маңызы тууралуу концепциясы
M. Heidegger'de sanatın özü anlayışı
GÜLZANA İLİPAEVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2023
FelsefeKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAMGIRBEK BÖKÖŞOV
- Emmanuel Levinas'ın felsefesinde ontoloji ve etik ilişkisi
The relationship between ontology and ethics in Emmanuel Levinas' philosophy
RUMEYSA AKMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜMEYRA ÖZTURAN
- Pathos (etkilenim) kavramının Aristoteles'in felsefesindeki yeri
The concept of Pathos in philosophy of Aristotle
EGEMEN SEYFETTİN KUŞCU
- A comparison of Aristotelian and Cartesian highest human goods
Aristotales felsefesindeki ve Kartezyan felsefedeki“En yüksek insan iyisi”görüşlerinin karşılaştırılması
LEVENT SAFALI
- Aristoteles etiği'nin bilgi-mantık temelleri
The knowlodge-logic basis of Aristotle's ethics
SEFA KAKİS
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBAHATTİN ÇEVİKBAŞ
