Türkiye'de katılım bankacılığı sektöründe dijitalleşmenin mali performans üzerindeki etkisi
The impact of digitalization on the financial performance of participation banks
- Tez No: 1019269
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HAYRETTİN TÜLEYKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Faizsiz bankacılık, Katılım bankacılığı, Interest-free banking, Participation banking
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijitalleşme, finans sektöründe hizmet sunum süreçlerini, müşteri ilişkilerini ve operasyonel faaliyetleri dönüştürerek bankacılık sektörünün rekabet yapısını yeniden şekillendiren stratejik bir unsur haline gelmiştir. Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler doğrultusunda yaygınlaşan dijital bankacılık uygulamaları, bankaların operasyonel maliyetlerini azaltmalarına, hizmet kalitesini ve verimliliğini artırmalarına, müşteri deneyimini geliştirmelerine ve yeni müşteri segmentlerine ulaşmalarına önemli katkılar sağlamaktadır. Bu dönüşüm sürecinden etkilenen finansal alt sektörlerden biri de katılım bankacılığıdır. Özellikle Türkiye'de son yıllarda katılım bankalarının dijital dönüşüm yatırımlarına hız vermesi, dijitalleşmenin mali performans üzerindeki etkilerinin incelenmesini önemli bir araştırma konusu hâline getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankalarının dijitalleşme düzeyleri ile mali performans göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve dijitalleşmenin finansal performans üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankalarına ait 2021:09–2025:03 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılmıştır. Çalışmada yer alan veriler, Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB), Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ve katılım bankalarının kamuya açık faaliyet raporlarından elde edilmiştir. Dijitalleşme düzeyini ölçmek amacıyla dijital bankacılık göstergelerinden hareketle Temel Bileşenler Analizi (PCA) yöntemiyle Katılım Bankaları Dijital Endeksi (KBDE) oluşturulmuştur. Mali performans göstergeleri olarak özkaynak kârlılığı (ROE) ve aktif kârlılığı (ROA) kullanılmıştır. Araştırma kapsamında katılım bankalarına ait dijital bankacılık göstergeleri ile mali performans verileri Augmented Autoregressive Distributed Lag (A-ARDL) sınır testi yaklaşımından aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin bulunduğunu ve dijitalleşme ile mali performans arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahmin sonuçlarına göre aktif büyüklüğü ve ortalama kâr payı oranı hem özkaynak kârlılığı hem de aktif kârlılığı üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahiptir. Buna karşılık, dijitalleşme düzeyini temsil eden Katılım Bankaları Dijital Endeksi'nin her iki mali performans göstergesi üzerinde negatif ve istatistiksel olarak anlamlı etkiler oluşturmaktadır. Bu sonuç, katılım bankalarında dijital dönüşüm sürecinin ilk aşamalarında ortaya çıkan teknoloji yatırımları, altyapı harcamaları ve organizasyonel uyum maliyetlerinin kârlılık göstergeleri üzerinde baskı oluşturabildiğine işaret etmektedir. Bununla birlikte, kısa dönem analiz sonuçları dijitalleşmenin bazı dönemlerde pozitif etkiler üretebildiğini, dijital bankacılık uygulamalarının operasyonel verimliliği artırma, müşteri tabanını genişletme ve işlem hacimlerini yükseltme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla dijitalleşmenin mali performans üzerindeki etkisinin doğrusal olmadığı; kısa dönemde maliyet baskıları nedeniyle olumsuz sonuçlar doğurabilmesine rağmen, dijital dönüşüm yatırımlarının etkin yönetilmesi hâlinde bankaların rekabet gücünü, kaynak kullanım etkinliğini ve finansal sürdürülebilirliğini destekleyebileceği değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
Digitalization has become a strategic factor that reshapes the competitive structure of the banking industry by transforming service delivery processes, customer relationships, and operational activities within the financial sector. The widespread adoption of digital banking applications, driven by rapid advances in information and communication technologies, has enabled banks to reduce operational costs, improve service quality and efficiency, enhance customer experience, and reach new customer segments. One of the financial subsectors significantly affected by this transformation is participation banking. In particular, the increasing pace of digital transformation investments undertaken by participation banks in Türkiye in recent years has made the examination of the impact of digitalization on financial performance an important area of research. The purpose of this study is to examine the relationship between the level of digitalization and the financial performance indicators of participation banks operating in Türkiye and to reveal the effects of digitalization on their financial performance. Within the scope of the study, monthly data covering the period from September 2021 to March 2025 were collected for participation banks operating in Türkiye. The data were obtained from the Participation Banks Association of Türkiye (TKBB), the Banking Regulation and Supervision Agency (BDDK), and the publicly available annual reports of participation banks. To measure the level of digitalization, a Participation Banks Digitalization Index (PBDI) was constructed using Principal Component Analysis (PCA) based on digital banking indicators. Return on Equity (ROE) and Return on Assets (ROA) were employed as indicators of financial performance. The relationship between digital banking indicators and financial performance variables was analyzed using the Augmented Autoregressive Distributed Lag (A-ARDL) bounds testing approach. The empirical findings reveal the existence of a long-run cointegration relationship among the variables and indicate a statistically significant association between digitalization and financial performance. The long-run estimation results show that total assets and the average profit-sharing rate have positive and statistically significant effects on both ROE and ROA. In contrast, the Participation Banks Digitalization Index, which represents the level of digitalization, exerts a negative and statistically significant effect on both financial performance indicators. This finding suggests that the profitability of participation banks may be adversely affected during the initial stages of digital transformation due to technology investments, infrastructure expenditures, and organizational adaptation costs. Nevertheless, the short-run analysis indicates that digitalization can generate positive effects in certain periods and that digital banking applications possess the potential to improve operational efficiency, expand the customer base, and increase transaction volumes. Therefore, the impact of digitalization on financial performance does not appear to be linear; although it may create short-term pressures through increased costs, effective management of digital transformation investments can enhance banks' competitiveness, improve resource utilization efficiency, and strengthen financial sustainability.
Benzer Tezler
- Dijital bankacılıkta uzaktan müşteri edinimi: Albaraka Türk Katılım Bankası örneği
Remote customer acquisition in digital banking: The example of Albaraka Türk Participation Bank
FURKAN AKGÜL
- Türkiye'de bankacılık sektöründe internet ve mobil bankacılığın banka performansı ile ilişkisi
Internet and in the banking sector in Turkey relationship of mobile banking with bank performance
HATİCE AKKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
BankacılıkSüleyman Demirel ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL SENAL
- Katılım ekonomisinde sigorta uygulamalarının karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of insurance applications in participation economy
ALPARSLAN ÖZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
EkonomiKastamonu Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET YUNUS ÇELİK
- Bankacılık sektörünün dijital dönüşümü: Türk bankacılık sektörü üzerine bir araştırma
Digital transformation of the banking sector: A research on the Turkish banking sector
HARUN ERHAN KAHTALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BankacılıkBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FARUK AKIN
- Finans sektöründe teknolojik gelişmelerin performansa etkileri: Panel veri ve lasso regresyon yöntemi ile Türk bankacılık sektörü uygulaması
Effects of technological developments on performance in the financial sector: Turkish banking sector application with panel data and lasso regression method
FARUK KILIÇ