Gazâlî'de dil ve anlam: el-Mustasfâ örneği
Language and meaning in al-Ghazālī: The case of al-Mustaṣfā
- Tez No: 1019419
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER İSHAKOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Linguistics, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Gazzali, Usulü`l-fıkh, Gazali, Usul al-figh
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kurân, Sünnet ve bu iki temel kaynaktan elde edilen şer'î hükümlerin anlaşılmasının birincil vasıtası olan dil ve özellikle Arapça, İslâm medeniyetinde her zaman çok önemli bir inceleme sahası olmuştur. Günümüzde Arapçaya dair akademik araştırmalar genellikle sarf, nahiv ve belâgat gibi klasik dil ilimlerine münhasır tutulurken klasik dönemde usûl-i fıkıh ilmindeki dil bahisleri dil ve anlama ait birçok önemli konunun araştırıldığı bir alanı teşkil etmekteydi. Usûl ilmindeki dil bahisleri hem klasik dil ilimleriyle irtibatlıydı hem de kendine ait meselelerin geliştiği özgün bir sahaydı. Burada ele alınan başlıca konular sözün açıklık dereceleri, emir-nehy ve umûm-husûs konularıydı. Zamanla usûl-i fıkıhta müstakil bir dil ve anlam metodolojisi gelişmiş, öyle ki miladî XIII. yy.'da ayrı bir disiplin haline gelen belâgatte kullanılan birçok terim usûl-i fıkıh ilminden alınmıştı. Usûlcüler de dil ilimlerinden istifade etmekle beraber dile dilcilerden farklı olarak hüküm çıkarma gayesiyle yaklaşmışlardı. Bu yüzden klasik dil ilimlerinde ele alınmayan dilin kesinliği, emrin mahiyeti, umûm sigaların delâleti ve mefhûmun delâleti gibi özgün meseleleri rasyonel bir bakışla tartışmışlardı. Aradaki irtibatın önemine rağmen günümüzde usûl-i fıkıh ile dil ilimlerinin ilişkisini inceleyen ve usûl ilminin dil ilimlerine katkısını gösteren çok fazla çalışma mevcut değildir. En büyük İslâm âlimlerinden olan İmâm Gazâlî'nin ömrünün sonlarında mütekellimîn metoduna göre yazdığı el-Mustasfâ min 'ilmi'l-usûl kitabı onun usûl-i fıkıhta kendi nihai görüşlerini sunduğu olgunluk dönemi eseridir. Mustasfâ, başta Bâkıllânî'nin Takrîb'i olmak üzere mütekaddimîn dönemi usûl-i fıkıh eserlerinin bir hülasasıdır. Gazâlî eserinde öncekilerin görüşlerini tahkik ederek son derece sistemli bir şekilde sunmuştur. Tezde Mustasfâ esas alınarak usûl-i fıkha ait dil ve anlam metodolojisi, usûl-i fıkıh ile klasik dil ilimlerinin arasındaki ilişki ve İmâm Gazâlî'nin dile yaklaşımı incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Language, particularly Arabic, as the primary tool for understanding the Quran and prophetic tradition, has always been a significant research area in Islamic civilization. While contemporary academic research on Arabic is largely confined to classical disciplines like naḥw, ṣarf, and balāgha, language studies in classical Islamic legal theory (uṣūl al-fiqh) provided a unique platform for investigating language and meaning. Legal theorists developed original approaches to concepts like layers of clarity, amr-nahy, and 'umūm-khuṣūṣ. Over time, this evolved into an independent language and meaning methodology that deeply influenced 13th-century rhetoric (balāgha). Unlike grammarians, legal theorists analyzed language with a rational sense specifically to extract rulings, addressing unique problems overlooked by classical linguistics. Despite its importance, the contribution of legal theory to linguistic disciplines remains mostly understudied today. This dissertation investigates this relationship between the legal theory and classical language disciplines and examines, one of the greatest scholars ever, Imām al-Ghazālī's linguistic approach in his mature work al-Mustaṣfā min ʿilm al-uṣūl, a highly systematic synthesis of earlier mutakallimīn period, particularly al-Bāqillānī's Taqrīb.
Benzer Tezler
- D grubu sanatçıları ve eserlerinin ön-arka yapı kategorileri bakımından incelenmesi
Başlık çevirisi yok
OSMAN ALTINTAŞ
- Tasavvuf klasiklerinde oruç
Fasting in sufi classics
VEYSİ CENGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSEL AKKAYA
- Fahreddin er-Râzî'ye göre Kur'ân'da mecâz meselesi
The problem of majāz in the Qur'ān according to Fakhr al-Dīn al-Rāzī
HALİL İBRAHİM KAYGISIZ
- İbn Kayyım el-Cevziyye'nin Medâricü's-Sâlikîn adlı eserindeki tasavvufî görüşleri
The Ibn Qayyim al-Jawziyya's understanding of sufism in his work named al-Madâric al-Sâlikîn
SAMET KELLECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACI BAYRAM BAŞER
- Mütekaddimîn dönemi Eş'arî Kelâmında yöntem
Methodology in al-Mutaqaddimin period Ash'ari Theology
ZÜBEYİR ÜÇTAŞ
Doktora
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FARUK SANCAR