Erken dönem tasavvuf literatüründe İmam Şâfi'î ve etkisi: Hilyetü'l-Evliyâ örneği
Imam Shafi'i and his influence in early sufi literature: The example of Hilyat al-Awliya
- Tez No: 1019418
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DERYA BAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Erken dönem İslam düşüncesinde tasavvuf ve fıkhın temas ettiği ortak alanların tespiti, sünnî tasavvuf anlayışının oluşumunu anlamak açısından önem arz etmektedir. Bu ortak alanda yüksek bir temsile sahip olan İmam Şâfi'î'nin tasavvuf ilminin gelişimindeki rolü düşünüldüğünden daha fazladır. Bu nedenle bu çalışmada Şâfi'î biyografisi hakkında, erken dönem tasavvuf tabakâtı arasında en geniş muhtevaya sahip olan Hilyetü'l-Evliyâ merkeze alınarak tasavvuf düşüncesindeki yeri analiz edilmiş, Şâfi'î'nin tasavvufî literatürde ne şekilde tasavvur edildiği ve bu tasavvurun hangi kriterler üzerine inşa edildiği ortaya konulmuştur. Dini bilimlerin henüz ayrışmadığı erken dönemde fıkhî, kelâmî ve tasavvufî meselelerin arasındaki geçişkenlikler, Şâfi'î portresi üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın odağında Hilyetü'lEvliyâ olmak üzere erken dönem tabakât ve menâkıb literatüründe yer alan biyografik ve menkıbevî bilgiler, metin merkezli nitel araştırma yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular ikincil kaynakların yorumları eşliğinde analiz edilmiştir. Şâfi'î'nin sünnete ittibâsı, bid'atlere karşı tavrı, İslami ilimlerin yanı sıra tasavvuf ilminin gelişimine katkısı, onun Hilyetü'l-Evliyâ'da ahlâkî bir figür olarak öne çıkarılmasını başlıca nedenleri gibi görünmektedir. Bu doğrultuda Şâfi'î'nin sünnî tasavvuf anlayışının oluşumuna katkısını tespit etmek ve bunun tarihsel akış içinde izini sürmek çalışmanın amaçlarından biri olmuştur. İmam Şâfi'î'nin bid'at, velayet, peygambere ittibâ konularına yaklaşımı ve nassa dayalı ilmî usulünün, tasavvuf ilminin usulüyle ortak bir zeminde kesiştiğini göstermektedir. Dolayısıyla Şâfi'î'nin tasavvuf ilmine etkisi dinî bir otorite olmasının ötesinde epistemik ve metodolojik düzeyde bir katkı olarak okunmalıdır.
Özet (Çeviri)
The identification of the shared domains in which Sufism and fiqh intersect in early Islamic thought is of great importance for understanding the formation of the Sunnî sufi paradigm. Imâm al-Shâfiʿî, who occupies a prominent position within this shared domain, played a more significant role in the development of sufi thought than is generally assumed. For this reason, this study centers on Hilyat al-Awliyâʾ, one of the most comprehensive early sufi ṭabaqât works, in order to analyze al-Shâfiʿî's place in sufi thought. It examines how al-Shâfiʿî is represented within sufi literature and identifies the criteria upon which this representation is constructed. In the early period, when the religious sciences had not yet fully differentiated, the fluid boundaries between juridical, theological, and sufi issues are explored through the figure of alShâfiʿâ. With Hilyat al-Awliyâʾ at its core, the study analyzes biographical and hagiographical materials found in early ṭabaqāt and manāqib literature through a textcentered qualitative research method. The findings are then evaluated in light of interpretations offered by secondary sources. Al-Shâfiʿî's adherence to the sunnah, his stance against bidʿah, and his contributions not only to the Islamic sciences in general but also to the development of Sufism appear to be among the main reasons why he is portrayed as an ethical figure in Hilyat al-Awliyâʾ. In this context, one of the primary aims of the study is to determine al-Shâfiʿî's contribution to the formation of the sunnî sufi paradigm and to trace this contribution within its historical trajectory. His approaches to issues such as bidʿah, sainthood (walâyah), and adherence to the Prophet, along with his text-based scholarly methodology, demonstrate a convergence with the methodological framework of Sufism. Therefore, al-Shâfiʿî's influence on sufi thought should be understood not merely as that of a religious authority, but as a contribution at both epistemological and methodological levels.
Benzer Tezler
- Erken dönem sûfîlerinde insanın hakikati ve ahlâk: Hâris el-Muhâsibî Cüneyd-i Bağdâdî Hallâc-ı Mansûr
The truth and morality of man in the early sufis: Harith al-Muhasibi, Junayd of Baghdadi, Mansur al-Hallaj
AYNUR SİNGİN
Doktora
Türkçe
2021
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET CAHİD HAKSEVER
- Bir tasavvuf kavramı olarak uzlet: (Ebû Süleyman el-Hattâbî'nin“Kitâbu'l-Uzle”isimli eseri örnekliğinde)
Seclusion as a sufi concept: (An analysis based on Abū Sulaymān al-Khattābī's“Kitāb al-ʿUzla”)
FERHAT ERDÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER YILMAZ
- Tasavvufun teşekkül sürecinde fakr
Faqr in the formation of sufism
ŞEYMA TAMER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinMarmara ÜniversitesiTasavvuf Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP ŞEYMA ÖZKAN
- Tüsterî tefsirinin önceki tefsirlerle mukayesesi
A comparative study of al-Tustari's tafsir with previous exegeses
ABDUL RAHIM ALSHARIF
- Bir zahid ve sufi olarak Hasan-ı Basri
Hasan al-Basri as an ascetic and sufi
MERVE KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN SACİD ARI