Reyhânî hattının gelişimi
Development of Reyhânî script
- Tez No: 1019774
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH ÖZKAFA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hz. Peygamber (s.a.v) döneminden itibaren Müslümanlar, Kur'an-ı Kerim'in kitâbetine, tilâvetine ve hıfzına ehemmiyet göstermiştir. Âyetlerin estetik bir nizam ve ölçü içerisinde yazılmasına yönelik gösterilen ihtimam, hicrî ilk iki asırda hat sanatının temellerinin atılmasına vesile olmuştur. Bilhassa Abbâsîler devrinde ivme kazanan tercüme ve istinsah hareketlerinde yaygın olarak kullanılan neshî (varrâkî) yazı, zamanla mushaf kitabetinin asli unsuru haline gelmiş ve ilerleyen safhalarda reyhânî hattının doğuşuna zemin hazırlamıştır. İbnü'l-Bevvâb'ın ilk defa ortaya çıkardığı reyhânî hattı, aklâm-ı sitte içerisinde kendisine yer bularak altı asır boyunca mushaf yazımında tercih edilen bir yazı üslûbu hüviyeti kazanmıştır. Reyhânî hattının, yüzyıllar boyunca mushaf kitâbeti başta olmak üzere en'am-ı şerîf, murakkaa türü eserlerin yazımında çokça tercih edilmiş olmasına rağmen akademik literatürde müstakil çalışmalarla yeterince incelenmemiş olması, bu araştırmanın çıkış noktasını teşkil etmektedir. Mevcut literatürdeki bu boşluğu doldurmak gayesiyle; araştırma sürecinde, Abbâsîler döneminden günümüze kadar intikal eden reyhânî hatlı mushaflar tespit edilerek, reyhânî hattının gelişim süreci tetkik edilmiş ve dönemsel üslup farklılıkları ortaya konulmuştur. Araştırmanın muhtevasında reyhânî hattının tanımı, tarihsel oluşum süreci ve kullanım sahaları yer almakta olup, bu hususlar farklı devirlerin estetik anlayışları dikkate alınarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde, reyhânî hattının harf anatomisindeki estetik tekâmülü ile mushaf, mecmû'ati suver, tomâr, meşk mecmûası, murakkaalardaki tenasüp ve okunabilirlik hususiyetleri tafsilatlı bir şekilde izah edilmiştir. Müteakiben bu yazı türü, muhakkak ve nesih hatları ile mukayese edilerek hat sanatı yönünden değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
From the time of the Prophet Muhammad (peace be upon him), Muslims have shown great care toward the writing, recitation, and memorization of the Qur'an. The attention devoted to presenting Qur'anic verses within an aesthetic and proportional framework led to the emergence of Islamic calligraphy during the first two centuries of the Hijri era. The naskhî (warrâqî) script, widely used in the translation and manuscript-copying activities that flourished particularly under the Abbasids, gradually became the primary script for Qur'anic transcription and paved the way for the development of the rayḥânî script. Introduced by Ibn al-Bawwâb, the rayḥânî script gained recognition among the aqlâm al-sitta and was favored for Qur'anic manuscripts for nearly six centuries. Although it was extensively employed in the production of Qur'ans, An'âm al-Sharîf manuscripts, and murakkaa albums, the rayḥânî script has not received sufficient scholarly attention as an independent subject of study. This research seeks to address this gap in the academic literature. To this end, rayḥânî-script Qur'anic manuscripts surviving from the Abbasid period to the present have been identified and examined to trace the script's historical development and stylistic transformations. The study explores the definition, formation process, and areas of use of the rayḥânî script, considering the aesthetic perspectives of different periods. The findings elucidate the aesthetic evolution of its letter forms, as well as issues of proportion and legibility, and include a comparative evaluation with the muḥaqqaq and naskh scripts.
Benzer Tezler
- Muhakkak hattının doğuşu ve gelişmesi
The birth and development of muhaqqaq script
MAHFUZ EMİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. MEHMET HÜSREV SUBAŞI
- Farklı reyhan (ocimum basilicum l.) hatlarının bazı kimyasal ve morfolojik özelliklerinin belirlenmesi üzerine çalışmalar
Research on determined of some chemical and morphologic properties of basil (Ocimum basilicum L.) lines
YASİN ÖZGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEŞET ARSLAN
- Hatay Türkmen aşiretleri ve bu aşiretlerin iskanı (18. ve 19. yüzyıllar)
Politic of brigands and settlement in Antakya and surroundings of it around XVIII. and XIX. century
ATİLLA CANBOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. FARUK SÖYLEMEZ
- Samsun'da ekilen bezelye genotiplerinin bazı fizikokimyasal özelliklerinin belirlenmesi ve ıslah materyali olarak uygunluğunun değerlendirilmesi
Determination of some physicochemical components of pea genotypessown in Samsun and evaluation of their suitability for breeding
REYHAN KARAYEL
Doktora
Türkçe
2012
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE BOZOĞLU
- Failure analysis in adhesively bonded composite joints
Kompozit yapıştırma bağlantılarının hasar analızı
REYHAN DENİZ ATAY
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Makine MühendisliğiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALMILA GÜVENÇ YAZICIOĞLU
PROF. DR. KEMAL LEVEND PARNAS