Yürüme çağındaki çocukların duyusal gelişimine ilişkin ebeveyn farkındalığı ölçeğinin geliştirilmesi ve eğitim programının etkililiğinin incelenmesi
Development of the parental awareness scale for sensory development in toddlers and evaluation of the effectiveness of an educational program
- Tez No: 1019879
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞEHNAZ YAYLA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Erken çocukluk döneminde duyusal gelişim, çocukların çevrelerini keşfetmeleri, öğrenmeleri, günlük yaşam becerileri kazanmaları ve çevreleriyle etkileşim kurmalarında önemli bir role sahiptir. Yürüme çağındaki çocukların duyusal gelişiminin desteklenmesinde ebeveynlerin bilgi, farkındalık ve uygulamaları belirleyici olmakla birlikte, ebeveynlerin çocuklarının duyusal gelişimine ilişkin farkındalık düzeylerini değerlendirmeye yönelik ölçme araçlarının sınırlı olduğu görülmektedir. Bu araştırmada, yürüme çağındaki (12–36 ay) çocukların duyusal gelişimine ilişkin ebeveyn farkındalığını değerlendirmeye yönelik Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Ölçeği'nin (DUY-EFÖ) geliştirilmesi ve geliştirilen ölçeğe dayalı olarak hazırlanan Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Eğitimi Programı'nın (DUYEP) annelerin çocuklarının duyusal gelişimine ilişkin farkındalık düzeyleri üzerindeki etkisinin ve bu etkinin kalıcılığının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada, yürüme çağındaki çocukların duyusal gelişimine ilişkin ebeveyn farkındalığını değerlendirmek amacıyla Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Ölçeği (DUY-EFÖ) geliştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi için 223 ebeveynden, Doğrulayıcı Faktör Analizi için ise 271 ebeveynden veri toplanmıştır. Örneklem sayısı belirlenirken, ölçek geliştirme çalışmalarında önerildiği üzere katılımcı sayısının ölçekte yer alan madde sayısının en az beş katı olmasına dikkat edilmiştir (DeVellis, 2022). Araştırmanın ikinci aşamasında, geliştirilen ölçeğe dayalı olarak hazırlanan Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Eğitimi Programı'nın (DUYEP) etkililiği ön test-son test-kalıcılık testi kontrol gruplu yarı deneysel desen ile incelenmiştir. Çalışma grubunu yürüme çağında çocuğu bulunan 15'i deney ve 18'i kontrol grubunda yer alan toplam 33 anne oluşturmuştur. Deney grubuna dokuz hafta boyunca çevrim içi DUYEP uygulanırken kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Programın kalıcılığını değerlendirmek amacıyla son test uygulamasından 45 gün sonra izleme ölçümü gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın veri toplama sürecinde Demografik Bilgi Formu, araştırmacı tarafından geliştirilen Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Ölçeği (DUY-EFÖ) ve Eğitim Sonrası Görüşme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde ölçek geliştirme sürecinde Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi uygulanmış; eğitim programının etkililiğinin değerlendirilmesinde ise Friedman Testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann-Whitney U Testi ve Spearman Sıra Korelasyonu kullanılmıştır. Araştırmanın analiz sonuçlarında, DUY-EFÖ'nün Duyusal Gelişim Bilgisi, Duyusal Gelişimi Destekleme, Duyusal İşlemleme Farkındalığı ve Duyusal Davranışları Fark Etme olmak üzere dört boyuttan oluşan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında elde edilen bulgular, deney grubundaki annelerin DUY-EFÖ toplam puanlarında eğitim sonrasında anlamlı düzeyde artış olduğunu göstermiştir. Kalıcılık ölçümlerine ilişkin sonuçlar ise eğitim sonrasında elde edilen kazanımların sürdürülebildiğini ortaya koymuştur. Demografik değişkenlere ilişkin bulgular, ebeveynlerin duyusal gelişime ilişkin genel farkındalık düzeylerinin çocuk yaşı, çocuk cinsiyeti, ebeveyn eğitim durumu, çalışma durumu, anne yaşı ve gelir düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaşmadığını göstermiştir. Sonuç olarak araştırma kapsamında geliştirilen Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Ölçeği'nin yürüme çağındaki çocukların duyusal gelişimine ilişkin ebeveyn farkındalığını değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Duyusal Gelişim İçin Ebeveyn Farkındalığı Eğitimi Programı'nın annelerin çocuklarının duyusal gelişimine ilişkin farkındalık düzeylerini artırmada etkili olduğu ve eğitim sonrasında elde edilen kazanımların zaman içerisinde sürdürülebildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Sensory development plays a crucial role in children's exploration of their environment, learning processes, acquisition of daily living skills, and social interactions during early childhood. Although parental knowledge, awareness, and practices are essential for supporting sensory development in toddlers, there are limited instruments available to assess parental awareness regarding children's sensory development. Therefore, this study aimed to develop the Parental Awareness Scale for Sensory Development (PAS-SD) for parents of toddlers aged 12–36 months and to examine the effectiveness and retention of the Parental Awareness Training Program for Sensory Development (PATPSD) in enhancing mothers' awareness of their children's sensory development. The study was conducted in two phases. In the first phase, the Parental Awareness Scale for Sensory Development (PAS-SD) was developed and validated to assess parental awareness of sensory development in toddlers. Data were obtained from 223 parents for Exploratory Factor Analysis (EFA) and from 271 parents for Confirmatory Factor Analysis (CFA) to examine the scale's construct validity. In the second phase, the effectiveness of the Parental Awareness Training Program for Sensory Development (PATPSD) was examined using a quasi-experimental design with a non-equivalent control group and pre-test, post-test, and follow-up measurements. The sample consisted of 33 mothers of toddlers, including 15 in the experimental group and 18 in the control group. The experimental group participated in the online PATPSD for nine weeks, whereas no intervention was provided to the control group. To assess the retention of program effects, a retention assessment was conducted 45 days after the post-test. Data were collected using a Demographic Information Form, the Parental Awareness Scale for Sensory Development (PAS-SD), and a Post-Training Interview Form. Data were analyzed using Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) during the scale development phase, while Friedman tests, Wilcoxon signed-rank tests, Mann–Whitney U tests, and Spearman rank correlation analyses were employed to evaluate the effectiveness of the training program. The results indicated that the PAS-SD is a valid and reliable instrument comprising four dimensions: Sensory Development Knowledge, Supporting Sensory Development, Awareness of Sensory Processing, and Recognition of Sensory Behaviors. Findings from the second phase demonstrated a statistically significant increase in the total PAS-SD scores of mothers in the experimental group following the intervention. Follow-up assessment results further showed that the gains achieved through the training program were sustained over time. Moreover, parental awareness levels regarding sensory development did not vary significantly according to child age, child gender, parental education level, employment status, maternal age, or household income. In conclusion, the Parental Awareness Scale for Sensory Development (PAS-SD) was demonstrated to be a valid and reliable instrument for assessing parental awareness of sensory development in toddlers. Furthermore, the Parental Awareness Training Program for Sensory Development (PATPSD) was found to be effective in enhancing mothers' awareness of their children's sensory development, and the gains achieved through the program were sustained over time.
Benzer Tezler
- Annelere yönelik oyun temelli sosyal duygusal gelişim destek programının 24-30 aylık bebeklerin sosyal-duygusal gelişimlerine ve anne-bebek ilişkisine etkisinin incelenmesi
Examining the effect of the game-based social emotional development support program for mothers on social-emotional development of 24-30-month-old infants and mother-infant relationship
RAZİYE PEKŞEN AKÇA
Doktora
Türkçe
2020
Sağlık EğitimiAnkara ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN BARAN
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda duyu profili ve duygusal düzenleme ilişkisi
The relationship between sensory profile and emotion regulation in children with attention deficit hyperactivity syndrome
EMRE ÜRER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİDEM BEHİCE ÖZTOP
- Spina bifida hastalığı olan çocuklarda yaşam kalitesi
Quality of life in children with spina bifida disease
ABDULLAH ERDEM ARIKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ CANDAN
- Ankara ili işitme engelli okul çağı çocuklarında ayak biyomekaniği, denge ve yürüme parametrelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of foot biomechanics, balance and walking parameters in school-age children with hearing-impairment in ankara province
SEHER EROL ÇELİK
Doktora
Türkçe
2021
Fizyoterapi ve RehabilitasyonHacettepe ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN BEK
- Karbonmonoksit zehirlenmesi olan çocuk olgularda görsel uyarılmış potansiyeller (VEP) ve optik koherens göz tomografisi (OCT) incelemesi
Visual-evoked potentials (VEP) and optical coherence tomography (OCT) imaging in children with carbonmonoxide poisoning
DİDEM YILMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıGazi ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERCAN DEMİR