Turizm yapıları ve tembel mekânlar: Duyusal deneyim perspektifinde mekânsal dizim yöntemine kapsayıcı bir yaklaşım
Tourism buildings and lazy spaces: An inclusive approach to spatial arrangement method from a perspective sensory experience
- Tez No: 1020049
- Danışmanlar: PROF. DR. HACER MUTLU DANACI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Mimari mekan, Sosyal mekan, İç mekan tasarımı, Architectural space, Social space, Interior design
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Antalya İli, turizm konaklama yapıları sadece konaklama işleviyle sınırlı kalmayıp, karmaşık mekânsal fonksiyonlara sahip mekânlar olarak da tasarlanmaktadır. Bu yapıların en çok kullanılan mekânlarından olan giriş lobileri, restoranlar ve fuayeler gibi herkese açık alanlar, kullanıcı hareketliliğinin ve sosyal etkileşimin en yoğun olduğu bölgelerdir. Ancak, bu geniş ölçekli tasarımlarda, kurgusal veya duyusal yetersizlikler nedeniyle işlevselliğini yitiren, kullanıcı tarafından kullanılmayan ya da az kullanılan tembel mekânlar (lazy spaces) oluşabilmektedir. Bu çalışma, Antalya İli'nde bulunan üç farklı beş yıldızlı otel örneği ile otel yapılarındaki giriş lobileri, restoranlar, fuayeler ve resepsiyon alanları gibi herkese açık alanların kullanım durumlarının Mekânsal Dizim (Space Syntax), gözlem analizi ve Mimari Fenomenoloji perspektifinden incelemektedir. Araştırmada kullanılan veri çoklu doğrulama yöntemiyle; yapıların bahsedilen mekânların sayısal verilerini DepthmapX programıyla, gerçek kullanıcı rotalarını gözlem analizleriyle ve mekânın duyusal niteliklerini duyusal yaklaşımla bir arada değerlendirilmiştir. Özellikle Juhani Pallasmaa'nın (1994) beş duyu ile algılama çalışmasından esinlenilerek; mekânın sadece görsel bir olgu olmadığı, dokunma, işitme, koklama ve bedensel derinlik algısı üzerinden nasıl deneyimlendiği irdelenmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında, yapıların zemin kat planları DepthmapX yazılımı kullanılarak; bütünleşme (integration), bağlantısallık (connectivity), derinlik (depth) ve seçilebilirlik (choice) parametreleri üzerinden sayısal olarak analiz edilmiştir. İkinci aşamada, Hiller ve arkadaşlarının çalışması olan Tate Gallery projesinde (1996) kullanılan yerinde yapılan gözlem ve sayım yöntemleriyle kullanıcıların gerçek hareket rotaları ve duraklama noktaları haritalandırılmıştır. Son aşamada ise Juhani Pallasmaa'nın (1994) mekânın beş duyu ile algılanmasını temel alarak fiziksel çevre koşulları; ışık, malzeme, renk ve koku gibi duyusal etkenlerin etkileri irdelenmiştir. Analizler sonucunda, otel yapılarındaki mekânsal dizimin başarısının sadece matematiksel erişilebilirlik değerlerine bağlı olmadığı, Pallasmaa'nın (1994) vurguladığı mekânın fiziksel özelliklerinin kullanıcıyı çekmede ve yönlendirmede rol oynadığı tespit edilmiştir. Sayısal verilerde kullanımın yoğun olarak belirlendiği bölgelerin gözlem analizlerinde tembel mekân olarak saptanması bahsedilen bölgelerin duyusal olarak uyaranlardan yoksun olmasından kaynaklanmaktadır. A otelinde tefriş ögelerinin olmaması, aydınlatmanın zayıf olması mekânsal dizim (Space Syntax) açısından aktif olan bir bölgenin tembel mekâna dönüştürebileceği gözlemlenmiştir. B otelinde ise gün ışığının eksikliği, renk kullanımındaki kararlar ve ana aks ile bağlantı durumu tanımlı ve fonksiyonları olan alanların kullanımını azaltmaktadır. Ayrıca C Otelinde de olduğu gibi bir alanın ana akstan uzak olması yani Mekân Dizimi'nin (Space Syntax) yanlış tasarlanması ve tanımlı olmaması kullanımı düşüren ve mekânı tembel yapan nedenlerdir. Bu tez, Antalya İl'inde bulunan turizm yapılarının tasarım süreçlerinde duyusal algının ve Mekân Dizim'in (Space Syntax) kullanımı etkileyen ve tembel mekân oluşumuna neden olan parametreleri belirlemeyi hedeflemiştir. Ayrıca, tefrişlerin, kullanılan renklerin, aydınlatma ögelerinin, pencere açıklıklarının ve ana sirkülasyon alanlarının bağlantı tasarımlarıyla turizm yapılarında oluşan tembel mekânların kullanılan mekânlara dönüştürüleceği tespit edilmiştir. Mekan Dizim (Space Syntax) analizlerine ek olarak fiziksel çevre koşulları ve gözlem analizleri ile ikili yöntem geliştirilerek katkı sunulmuştur. Gelecekte tasarlanacak turizm yapılarına model oluşturulması hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
In Antalya Province, tourism accommodation structures are designed not only for lodging but also as spaces with complex spatial functions. Public areas such as entrance lobbies, restaurants, and foyers, which are among the most frequently used spaces in these buildings, are the areas with the highest user mobility and social interaction. However, in these large-scale designs, lazy spaces can arise due to structural or sensory deficiencies, resulting in dysfunction, underutilization, or infrequent use by users. This study examines the usage patterns of public spaces such as entrance lobbies, restaurants, foyers, and reception areas in three different five-star hotels in Antalya Province, from the perspectives of Spatial Syntax, observational analysis, and Architectural Phenomenology. The data used in the research was evaluated using a multiple validation method; numerical data of the spaces were obtained using the DepthmapX program, real user routes were analyzed through observational analysis, and the sensory qualities of the space were assessed using a phenomenological approach. Inspired particularly by Juhani Pallasmaa's (1994) study on perception through the five senses, the study explores how space is experienced not only as a visual phenomenon but also through touch, hearing, smell, and bodily depth perception. In the first phase of the research, the ground floor plans of the buildings were numerically analyzed using DepthmapX software, based on the parameters of integration, connectivity, depth, and choice. In the second phase, the actual movement routes and stopping points of the users were mapped using on-site observation and counting methods employed in the Tate Gallery project (1996) by Hiller et al. In the final phase, based on Juhani Pallasmaa's (1994) perception of space through the five senses, the effects of physical environmental conditions and sensory factors such as light, material, color, and smell were examined. The analyses revealed that the success of spatial arrangement in hotel buildings is not solely dependent on mathematical accessibility values; sensory characteristics, as emphasized by Pallasmaa (1994), play a role in attracting the user to the space. The identification of areas with high usage in numerical data as lazy spaces in observational analyses stems from the lack of sensory stimulation in these areas. In Hotel A, the absence of furnishing elements and weak lighting were observed to transform an active area into a lazy space in terms of spatial syntax. In Hotel B, the lack of daylight, decisions regarding color usage, and the connection to the main axis reduce the use of defined and functional areas. Furthermore, as in Hotel C, the distance of an area from the main axis, i.e., the incorrect design and lack of defined spatial syntax, are factors that reduce usage and make the space lazy. This thesis aims to identify the parameters that influence the use of sensory perception and space syntax in the design processes of tourism structures in Antalya Province, and that lead to the creation of“lazy spaces.”Furthermore, it has been determined that lazy spaces in tourism structures can be transformed into usable spaces through the design of furnishings, colors used, lighting elements, window openings, and the interconnectedness of main circulation areas. In addition to space syntax analyses, a dual method has been developed using physical environmental conditions and observational analyses to contribute to the study. The goal is to create a model for future tourism structures.
Benzer Tezler
- Tarihi hamam yapılarındaki işlevsel sistemlerin gelişimi ve günümüz teknolojisine yansıması
The functional systems in history baths structures and reflection on current technology
İSMAİL ATAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MimarlıkNecmettin Erbakan ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLŞEN DİŞLİ
- Performans ve mekân bağlamında Kars aşıklık geleneğinin dönüşümü
The transformation of Kars aşık tradition in the context of performance and space
ELİF BEKTAŞ
Doktora
Türkçe
2021
MüzikDokuz Eylül ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET FIRAT KUTLUK
- An urban node in the ritual landscape of byzantine constantinople: The church of St John the Baptist of the Stoudios Monastery
Bizans Konstantinopolis'inin ritüelistik peyzajinda kentsel bir düğüm noktası: Stoudios Manastırı Vaftizci Yahya Kilisesi
DİLARA BURCU GİRİTLİOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN YONCACI ARSLAN
- Safranbolu tarihi turizm yapıları ve turizm alanlarının engelli erişimi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of Safranbolu historical tourism buildings and tourism areas in terms of disabled access
BÜŞRA ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MimarlıkKarabük ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET MUTLU
- Alaçatı, Türkiye'nin yaşam tarzı ve tasarım dili mirası
The lifestyle and design language heritage of Alaçatı, Turkey
CAN KÜLAHCIOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2012
Mimarlıkİzmir Ekonomi ÜniversitesiTasarım Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. DENİZ HASIRCI