Coğrafi bilgi sistemleri ile çok kriterli karar verme yöntemlerini kullanarak Adıyaman ilinde uygun yerleşim yeri seçimi
Selection of suitable settlement sites in Adıyaman province using multi-criteria decision-making methods with geographical information systems
- Tez No: 1020050
- Danışmanlar: PROF. DR. BEKİR TANER SAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
- Anahtar Kelimeler: AHP, TOPSIS, TOPSIS
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye saati ile 04:17'de meydana gelen aletsel büyüklüğü 7.7 olan merkez üssü Pazarcık (Kahramanmaraş) depremi ile aynı gün Türkiye saati ile 13:24'te meydana gelen aletsel büyüklüğü 7.6 olan merkez üssü Elbistan (Kahramanmaraş) depremi ardışık olarak meydana gelmiştir. Bu iki depremin etki alanı içerisinde kalan Adıyaman ilinde çok fazla yıkım ve hasar meydana gelmiştir. Afet yönetiminin önemli bir parçası olan afet öncesi, sırası ve sonrası planlama çalışmaları içinde yer alan uygun yerleşim yeri seçimi bir zorunluluk olmuştur. Olası afetleri de düşünerek bulunduğu coğrafi konum nedeniyle Adıyaman ilinde yeni yerleşim yerleri seçilirken bu afetlerin göz önünde bulundurularak yer seçilmesi gerekmektedir. Yerleşim yeri seçimi için doğal sebepler ve göçler nedeniyle oluşan nüfus artışı da düşünülerek yeni yerleşim alanları belirlenmelidir. Bu çalışmada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama verileri kullanılarak Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri ile yerleşim yerleri için en uygun alanların tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında yerleşim yeri seçimini belirlemek için 14 temel kriter kullanılmıştır. Bu kriterlerden litoloji, eğim, bakı, topografik nemlilik indeksi, faylara uzaklık, heyelan alanlarına uzaklık, yollara uzaklık ve yükseklik uygun alan seçimini belirlemede, diğer altı adet kriter de kesinlikle uygun olmayan alanların maskelemesinde kullanılmaktadır. Maskeleme için kullanılan kriterler; elverişsiz bölge filtrelemesi için sit alanları, afete maruz bölgeler, milli parklar, havaalanı, akarsular ve göller ile ilişkili verilerdir. Çalışma kapsamında belirlenen bu kriterlere CBS tabanlı: Öklid mesafe, eğim, bakı, topografik nemlilik indeksi, çekirdek yoğunluk analizi gibi CBS analizleri uygulanmış ve elde edilen veri katmanları, farklı ÇKKV analizleri ile incelenmiştir. Çalışmada geleneksel CBS bindirme analizi dışında Analitik Hiyerarşi İşlemi (AHP) ve TOPSIS ÇKKV analiz yöntemleri de ayrı ayrı uygulanmıştır. Sonuç olarak, her 3 yönteme ilişkin bulgular karşılaştırılmalı olarak incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Adıyaman ili için 46704,45 ha büyüklüğündeki çok uygun alanlar çalışma alanının %6,36'sını oluşturmaktadır. Belirlenen bu alanlar planlama aşamasında karar vericilere ve planlama çalışmalarına yol gösterir niteliktedir.
Özet (Çeviri)
On February 6, 2023, at 04:17 Turkish time, an earthquake with a magnitude of 7.7 occurred with its epicenter in Pazarcik (Kahramanmaras), followed by another earthquake with a magnitude of 7.6 at 13:24 Turkish time on the same day, centered in Elbistan (Kahramanmaras). Both earthquakes caused significant destruction and damage in Adiyaman province, which falls within their impact zones. The selection of suitable settlement locations, a crucial part of pre-disaster, during-disaster, and post-disaster planning, has become a necessity. Considering the potential for future disasters and its geographical location, Adiyaman province must carefully select new settlement areas. Population growth due to natural causes and migration should also be taken into account when determining new settlement locations. This study aims to identify the most suitable areas for new settlements using Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods with remote sensing and Geographic Information Systems (GIS) data. In this study, 14 fundamental criteria were used to determine the selection of suitable settlement areas. Of these criteria, lithology, slope, aspect, topographic wetness index, distance to faults, distance to landslide areas, distance to roads, and elevation were used to identify suitable areas, while the other six criteria were used to mask areas that were definitely unsuitable. The criteria used for masking were data related to protected areas, disaster-prone regions, national parks, airports, rivers, and lakes for filtering unsuitable areas. These criteria were analyzed using GIS-based methods such as Euclidean distance, slope, aspect, topographic wetness index, and core density analysis. The resulting data layers were examined using different multi-criteria decision-making (MCDM) analyses. In addition to traditional GIS overlay analysis, Analytical Hierarchy Process (AHP) and TOPSIS MCDM analysis methods were also applied separately. Finally, the findings of all three methods were compared. According to the results obtained, highly suitable areas of 46,704.45 hectares for Adiyaman province constitute 6.36% of the study area. These identified areas serve as a guide for decision-makers and planning efforts during the planning phase.
Benzer Tezler
- GIS-based multi-criteria decision analysis for optimal urban emergency facility planning
Kentsel optimal acil durum tesis planlaması için CBS tabanlı çok kriterli karar analizi
PENJANI HOPKINS NYIMBILI
Doktora
İngilizce
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TURAN ERDEN
- GIS-based multi-criteria decision making for ev charging station site selection
Elektrikli araç şarj istasyonu yer seçimi için CBS tabanlı çok kriterli karar verme
ÜMMÜHAN NİDA EROL
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiAdana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA GÖÇKEN
- Çok kriterli karar verme ve coğrafi bilgi sistemi hibrit çözüm yaklaşımı: Siirt ili güneş enerji uygulaması
Multi-criteria decision making and geographic information system hybrid solution approach: Siirt province solar energy application
ERTUĞRUL YILDIZ
- Deprem tehlikesi altındaki bölgelerin analitik hiyerarşi yöntemi ile risk durumunun belirlenmesi: Bahçelievler örneği
Determining the risk status of regions under earthquake danger by analytical hierarchy process: Bahçelievler example
ORHUN BİÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZAİDE DURAN
- Dynamic data-driven optimization approach for flight selection problem
Uçuş seçimi problemi için dinamik veri odaklı optimizasyon yaklaşımı
ERDEM AKIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiVeri Mühendisliği ve İş Analitiği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. BAŞAR ÖZTAYŞİ