Bankacılık işlemlerinde yapay zeka uygulamalarına yönelik tutum: Nicel bir araştırma
Attitudes towards artificial intelligence applications in banking transactions: A quantitative research
- Tez No: 1020126
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BÜLENT YILDIZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde bankacılık sektöründe yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin kullanımı hızla yaygınlaşmakta ve hizmet süreçlerini kökten dönüştürmektedir. Ancak bu teknolojilerin başarısı, kullanıcıların (müşterilerin) bu sistemleri kabul etme ve benimseme düzeylerine bağlıdır. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki bankacılık sektöründe yetişkin müşterilerin YZ uygulamalarına yönelik tutumlarını ve kullanım niyetlerini belirleyen faktörleri genişletilmiş Teknoloji Kabul Modeli (TAM) çerçevesinde incelemektir. Bu kapsamda, algılanan kullanım kolaylığı, algılanan kullanışlılık ve algılanan güvenin temel etkileri incelenirken, algılanan risk ve teknoloji bilgisinin moderatör rolleri ile tutumun aracı rolü test edilmiştir. Nicel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı bu çalışmada, kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiş ve Türkiye'de faaliyet gösteren bankaların yetişkin müşterilerinden oluşan 547 kişilik bir örneklem grubundan çevrimiçi anket aracılığıyla veri toplanmıştır. Hipotezlerinin test edilmesinde Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ve PROCESS Makro kullanılmıştır. YEM bulgularına göre, algılanan kullanım kolaylığı, algılanan kullanışlılık ve algılanan güven, banka müşterilerinin YZ'ye yönelik tutumlarını ve kullanım niyetlerini pozitif yönde ve anlamlı olarak etkilemektedir. Ayrıca, tutum değişkeninin bu üç temel öncül faktör ile kullanım niyeti arasındaki ilişkilerde anlamlı bir aracı rolü olduğu doğrulanmıştır. Moderatör etki analizleri sonucunda, algılanan riskin kullanım kolaylığı, kullanışlılık ve tutumun kullanım niyeti üzerindeki pozitif etkilerinin zayıfladığı saptanmıştır. Ancak, algılanan güven ile kullanım niyeti arasındaki ilişkide riskin anlamlı bir moderatör etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bu da yüksek güven ortamının riskin engelleyici etkisini ortadan kaldıran bir tampon görevi gördüğüne işaret etmektedir. Son olarak, müşterilerin sahip olduğu teknoloji bilgisinin olumlu tutumun fiili kullanım niyetine dönüşmesinde pozitif yönde hızlandırıcı bir rol oynadığı kanıtlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Today, the use of artificial intelligence (AI) technologies in the banking sector is rapidly spreading and fundamentally transforming service processes. However, the success of these technologies depends on the extent to which users (customers) accept and adopt these systems. The primary objective of this study is to examine the factors that determine adult customers' attitudes towards AI applications and their usage intentions in the banking sector in Turkey, using the Extended Technology Acceptance Model (TAM). In this context, whilst the main effects of perceived ease of use, perceived usefulness and perceived trust were examined, the moderating roles of perceived risk and technological knowledge, as well as the mediating role of attitude, were tested. In this study, which utilised quantitative research methods, convenience sampling was employed, and data were collected via an online survey from 547 adult bank customers in Türkiye. Structural Equation Modelling (SEM) and the PROCESS macro were used to test the hypotheses. According to the SEM findings, perceived ease of use, perceived usefulness and perceived trust have a positive and significant effect on bank customers' attitudes towards AI and their intention to use it. Furthermore, it was confirmed that the attitude variable plays a significant mediating role in the relationships between these three key antecedent factors and the intention to use. The results of the moderator effect analyses revealed that the positive effects of perceived risk on ease of use, usefulness and attitude on intention to use were weakened. However, the risk variable did not significantly moderate the relationship between perceived trust and intention to use. This indicates that a high-trust environment acts as a buffer, eliminating the inhibitory effect of risk. Finally, it has been demonstrated that customers' technological knowledge plays a positive, accelerating role in transforming a positive attitude into actual usage intention.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ temelli bireysel bankacılık uygulamalarında kullanıcı tutumu ve deneyimini belirleyen faktörler: Akademik personel örneği
Factors determining user attitude and experience in artificial intelligence based retail banking applications: The case of academic staff
EROL BESHLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BankacılıkBursa Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEVLÜT CAMGÖZ
- Digital transformation in finance exploring the evolution and impact of Fintech innovation
Finansta dijital dönüşüm Fintech inovasyonunun evrimi ve etkisini keşfedin
ALI SATTAR JABBAR AL-HRAISHAWI
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolAltınbaş ÜniversitesiBilişim Teknolojileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OGUZ KARAN
- Dijitalleşmenin işletme performansına etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma
The effect of digitalization on company performance: A research on banking industry
AYKUT DENİZ KAYALAR
- Kişisel verilerin işlenmesi açısından açık bankacılık sistemi
Open banking system in terms of processing personal data
ASLIHAN MERVE BENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
BankacılıkAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiBankacılık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL BİLGİN
- Perception of using chat-bot in customer service in Jordanian banks
Chat-bot kullanım algılaması Ürdün bankalarında müşteri hizmeti
REEMA FAWWAZ RABI ALDWEIK