Çaltı çayı'nda (Divriği)) metal kirliliğinin kapsamlı bir analizi
A comprehensive analysis of metal pollution in çalti stream (Divriği)
- Tez No: 1020255
- Danışmanlar: PROF. DR. MEMET VAROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Su Ürünleri, Agriculture, Aquatic Products
- Anahtar Kelimeler: Ağır metaller, Ekolojik risk, Kirletici kaynaklar, Su kalitesi, Heavy metals, Ecological risk, Polluted resources, Water quality
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Malatya Turgut Özal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Su Ürünleri Temel Bilimler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Karasu Nehri'nin en önemli kollarından biri olan Çaltı Çayı'nda, çalışma amacına uygun olarak belirlenen sekiz istasyondan mevsimsel olarak toplanan su ve sediment örneklerinde metal kirliliğinin düzeyi, mekânsal ve mevsimsel değişimleri, ekolojik etkileri ve insan sağlığı açısından oluşturduğu riskleri kapsamlı şekilde değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, su örneklerindeki metal konsantrasyonlarının sucul yaşamın korunmasına yönelik akut kalite kriterlerinin altında kaldığını göstermiştir. Ancak Pb düzeylerinin kronik kriterleri aşması ve Fe ile Pb konsantrasyonlarının içme suyu standartlarının üzerinde bulunması, bölgedeki demir madenciliği faaliyetlerinin su kalitesi üzerinde önemli bir baskı oluşturduğunu ortaya koymuştur. Yaz ve sonbahar aylarında metal konsantrasyonlarının artması, akarsu debisinin azalmasına bağlı olarak madencilik kaynaklı girdilerin yoğunlaşmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ağır metal kirlilik indeksleri (HEI ve HPI) sonuçları, Çaltı Çayı suyunun genel olarak düşük-orta düzeyde metal kirliliğine sahip olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, Çaltı Köyü'ndeki demir madeni işletmesinin etkisi altındaki Ç8 istasyonunda en yüksek indeks değerleri kaydedilmiş ve bu alan çevresel açıdan hassas bölge olarak değerlendirilmiştir. İnsan sağlığı risk değerlendirmesinde, oral maruziyet için hesaplanan toplam tehlike indeksi (HI) değerlerinin hem çocuklar hem de yetişkinlerde 1'in üzerinde olması, suyun doğrudan tüketilmesi durumunda metallerin kümülatif etkilerine bağlı sağlık riskleri oluşabileceğini göstermiştir. Sediment örneklerinde belirlenen Ni ve Cr konsantrasyonlarının tüm örneklerde sediment kalite kriterlerinde belirtilen PEC (Muhtemel Etki Konsantrasyonu) sınır değerlerini aşması, bentik organizmalar açısından ciddi ekotoksikolojik risk bulunduğunu ortaya koymuştur. Sediment kirlilik indeksleri (EF, Igeo, Cf, Er, NPI, PLI ve RI) sonuçları da özellikle Ç6 ve Ç8 istasyonlarında orta-yüksek düzeyde kirlilik ve ekolojik risk bulunduğunu desteklemiştir. Kümeleme analizi ve korelasyon sonuçları, birçok metalin ortak kaynaklardan beslendiğini ve özellikle madencilik faaliyetleri ile serpantinleşmiş bazik-ultrabazik kayaçların metal dağılımı üzerinde belirleyici olduğunu göstermiştir. APCS-MLR (Mutlak Temel Bileşen Skorları-Çoklu Doğrusal Regresyon) reseptör modeli sonuçları ise sedimentlerdeki metal kaynaklarının hem doğal hem de antropojenik kökenli olduğunu ortaya koymuştur. Modelde birinci temel bileşen (PC1); Cr, Ni, Co ve Fe bakımından zengin kayaçların ayrışması ile madencilik faaliyetlerinin ortak etkisini temsil ederken, (PC2) doğal jeolojik süreçleri, (PC3) ise madencilik faaliyetleri, atık depolama alanları ile tarım ve hayvancılık kaynaklı yayılı kirletici etkileri temsil etmiştir.
Özet (Çeviri)
This study comprehensively evaluated the level of metal pollution, its spatial and seasonal variations, ecological impacts, and potential human health risks in water and sediment samples seasonally collected from eight sampling stations selected in accordance with the objectives of the study along Çaltı Stream, one of the most important tributaries of the Karasu River. The results indicated that metal concentrations in water samples were below the acute water quality criteria established for the protection of aquatic life. However, Pb concentrations exceeded chronic criteria, and Fe and Pb levels were found to be above drinking water standards, demonstrating that iron mining activities in the region exert a significant pressure on water quality. The increase in metal concentrations during summer and autumn was associated with the reduction in stream discharge, which intensified mining-related inputs due to decreased dilution capacity. Heavy metal pollution index (HPI and HEI) results revealed that the waters of Çaltı Stream generally exhibited low-to-moderate levels of metal pollution. Nevertheless, the highest index values were recorded at station Ç8, which is directly affected by the iron mining operation located in Çaltı Village, identifying this area as an environmentally sensitive zone. Human health risk assessment showed that the total hazard index (HI) values calculated for oral exposure exceeded the threshold value of 1 for both children and adults, indicating that the direct consumption of stream water may pose health risks due to the cumulative effects of metals. In sediment samples, Ni and Cr concentrations exceeded the PEC (Probable Effect Concentration) threshold values of sediment quality criteria in all samples, indicating a serious ecotoxicological risk for benthic organisms. Sediment pollution indices (EF, Igeo, Cf, Er, NPI, PLI, and RI) also supported the presence of moderate-to-high pollution and ecological risk levels, particularly at stations Ç6 and Ç8. Cluster analysis and correlation results suggested that many metals originated from common sources and that mining activities together with serpentinized basic-ultrabasic rocks played a determining role in metal distribution. Furthermore, APCS-MLR (Absolute Principal Component Scores-Multiple Linear Regression) receptor model results demonstrated that metal sources in sediments were of both natural and anthropogenic origin. In the model, the first principal component (PC1) represented the combined effects of the weathering of Cr-, Ni-, Co-, and Fe-rich rocks and mining activities, (PC2) while the second component reflected natural geological processes and the third component (PC3) represented diffuse anthropogenic inputs associated with mining activities, waste storage areas, agriculture, and livestock practices.
Benzer Tezler
- Kangal havzasının (Sivas) jeomorfolojisi
Geomorphology of the Kangal basin (Sivas)
MURAT SUNKAR
Doktora
Türkçe
2006
CoğrafyaFırat ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ ÖZDEMİR
PROF. DR. SAADETTİN TONBUL
- Eşen çayı havzası'nda ekolojik arazi sınıflandırması ve haritalaması
Ecological land classification and mapping of Eşen river basin
ALİ ŞENOL
Doktora
Türkçe
2023
Ormancılık ve Orman MühendisliğiIsparta Uygulamalı Bilimler ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÜRŞAD ÖZKAN
- Tortum çayı havzasının odunsu bitkilerinin peyzaj mimarlığında kullanım olanakları
Possibilities of the woody plants in the basin of the Tortum stream in landscape architecture
MEHMET AKİF IRMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Peyzaj MimarlığıAtatürk ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. HASAN YILMAZ
- Manavgat Çayı havzasının bitki coğrafyası
Manavgat Ri̇ver basen plant geography
BAŞTÜRK KAYA
Doktora
Türkçe
2002
Batı Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURİ İNAN
- Köprü Çayı Havzası'nın coğrafi etüdü
Geographical study of Köprü Creek Basin
MUSTAFA SAĞDIÇ
Doktora
Türkçe
2009
CoğrafyaSelçuk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RECEP BOZYİĞİT