Architectural heritage values of indoor cinemas in Izmir, Konak: Typologies and attributes
İzmir, Konak'taki kapalı sinemaların mimari miras değerleri: Tipolojiler ve öznitelikler
- Tez No: 1020289
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEYNEP AKTÜRE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Restorasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez; İzmir'in Konak ilçe sınırları içindeki kapalı sinemaların modern mimari miras varlıkları olarak tanımlanması, değerlendirilmesi ve korunması için bir çerçeve oluşturmaktadır. 19. yüzyılın sonunda ortaya çıkan bu sinemalar, 1896'daki ilk halka açık gösterimden başlayarak İzmir'in kentsel modernleşmesinin merkezine yerleşmiştir. Tarihsel önemlerine rağmen, birçoğu yıkım veya dönüşüm nedeniyle yokolmuş, günümüze ulaşanlar ise risk altında kalmaya devam etmektedir. Araştırma Konak'taki sinemaları herbiri sıradışı nitelikte olmayan bir grup olarak değerlendirmeyi UNESCO Dünya Miras Programındaki“seri varlık”(serial property) modelinden esinle önermektedir. Çalışma alanı içinde 54 sinema olduğu belirlenmiş, bunlardan 20'sinin fiziksel olarak mevcut olduğunu saptamıştır. Mekânsal-zamansal inceleme, sinema peyzajında, tarihselci ve müstakil sinemalarla kimliklenen kozmopolit Rıhtım'dan (Kordon), Basmane ve Kemeraltı gibi iç bölgelere ve daha sonra modernleşen konut arterlerine doğru kayışının izini sürmektedir. Tipolojik-morfolojik çözümleme ise, sinemaların müstakil yapılardan apartman-sinema, otel-sinema ve pasaj-sinema gibi hibrit yapılara dönüştüğü“bina”dan“salon”a evrimini ortaya koymaktadır. Çalışmanın temel katkısı; salon hacmi ve cephe karakteri gibi somut özellikleri tanımlayan öznitelik tabanlı bir değerlendirmedir. Sonuç olarak tez, mevcut sinemaların tipolojik-morfolojik evrimi temsil etme konusundaki kolektif kapasitesinin tanınmasını savunarak, kentsel belleğin bu izlerinin İzmir'in kültürel yaşamının canlı bileşenleri olarak kalmasını sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis establishes a framework for identifying, assessing, and preserving the indoor cinemas in the Konak district of İzmir, as assets of modern architectural heritage. Emerging at the end of the 19th century, these cinemas became central to İzmir's urban modernisation, starting with the first public screening in 1896. Despite their historical importance, many venues have been lost to demolition or transformation, and the surviving stock remains at risk. The research is proposing a“serial property”model, inspired by UNESCO's World Heritage Programme, to evaluate Konak's cinemas as a cohesive group without outstandingly significant examples. The study identifies 54 cinemas in the district, 20 of which exist physically, utilising municipal archival projects, photographic documentation, and mapping. A spatio-temporal survey traces the shift of cinema landscape from the cosmopolitan Quay (Kordon)—characterised by historicist freestanding cinemas—to inner districts like Basmane and Kemeraltı, and later along modernising residential arteries. A typo-morphological analysis reveals an evolution from“building”to“hall,”where cinemas transformed from freestanding structures to composite hybrids, including apartment-cinemas, hotel-cinemas, and arcade-cinemas. The core contribution is an attribute-based assessment identifying tangible features—like hall volume and façade character—as markers of significance. In conclusion, the thesis advocates for recognizing the collective capacity of survivors to represent typo-morphological evolution, ensuring these traces of urban memory remain vibrant components of İzmir's cultural life.
Benzer Tezler
- Açık hava müzelerinin eğitim ve kültür değerinin incelenmesi, İstanbul Miniatürk örneği
Study of the educational and cultural values of the open air museums, the case of Miniaturk İstanbul
TUĞCE TÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN ZEREN GÜLERSOY
- Anadolu Selçuklu dönemi mahalle mescitlerinin akustik konfor analizi: Konya örneği
Acoustic comfort analysis of neighborhood masjids of the anatolian seljuk period; the case of Konya
RUMEYSA TUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MimarlıkKonya Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN BAŞAR
- Doğancılar Paşa Konağının sağlık, güvenlik ve enerji etkin kabuk sistemlerinin yenilenmesi
The renovation of Doğancilar Mansion in plumbing, fire protection and passive solar systems
BURCU ŞENPARLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EŞNER BERKÖZ
- Geleneksel yapıların ısı kayıp ve kazançlarının güncel yönetmeliklere göre karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of heat loss and gain in traditional buildings according to current regulations
MUSTAFA ÖZGÜR KÖKSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Makine MühendisliğiMarmara ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN ONAT
- Türkiye'deki ahşap dış duvar sistemlerinin ısıl ve nemsel performansının test kabininde uzun dönem sürekli ölçme ve benzetim yöntemleriyle değerlendirilmesi
Evaluation of the hygrothermal performance of timber exterior wall systems in Turkey using long-term in-situ measurements and simulation methods
AYŞEGÜL EKŞİ KILIÇASLAN