Özi Kalesi'nin yapısal dönüşümü (1559-1737)
The structural transformation of Özi Fortress (1559–1737)
- Tez No: 1020504
- Danışmanlar: PROF. DR. DOĞAN YÖRÜK, DOÇ. DR. CENGİZ FEDAKAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Kaleler, Osmanlı Devleti, Osmanlı mimarisi, Osmanlı-Rus Savaşı, Özi, Fortnesses, Ottoman State, Ottoman architecture, Ottoman-Russian war, Ochakiv
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Özi Kalesi'nin Yapısal Dönüşümü (1559-1737) adlı bu çalışmanın hedefi, Karadeniz'in kuzeybatısında Osmanlı hâkimiyetinin kilit dayanaklarından biri olan Özi Kalesi'nin, 16. yüzyıldan 1736-1739 Osmanlı-Rus Harbi'ne kadar geçirdiği yapısal dönüşümleri ve nihaî durumunun savaştaki fonksiyonunu incelemektir. Bu bağlamda Özi'nin müstakil bir kaleden (Atîk Özi) kompleks bir tahkimat sistemine nasıl dönüştüğü, yıldız tabyalarla ne zaman donatıldığı ve nihaî tahkimat yapısı ile garnizon mevcudunun savaştaki etkisi çalışmanın ana problematiğini oluşturmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, savunma yapılarının türleri ve tarihsel dönüşümleri ile Özi'nin bulunduğu konum bağlamındaki kilit önemi değerlendirilmektedir. Ardından kalenin kompleks yapısı içerisindeki müstahkem unsurların (Atîk Özi, Cedîd Hasan Paşa, Cedîd Özi, Kaptan Hasan ve Kılburun kaleleri) konumları tartışılmakta ve ulaşılan sonuçlar tarihî belgelerle desteklenmektedir. İkinci bölümde kalenin müstakil halinden 1730 senesine kadar geçirdiği tahkimat dönüşümleri incelenmektedir. Üçüncü bölümde harbe giden süreçte yoğunlaşan tamir ve inşa çalışmalarının sonuçları ile garnizonun savaş öncesi ve sonrasındaki durumu ele alınmaktadır. Son bölümde ise 1736-1739 Harbi'nde Özi Muhasarası, Osmanlı belgeleri ve Rus ana kaynakları eşliğinde karşılaştırmalı biçimde yeniden değerlendirilmektedir. Çalışma sonucunda Özi Kalesi'nin yapısal dönüşüm sürecinin 1737 muhasarasına kadar tamamlanamadığı görülmüştür. Modern hendek, şaranpo ve üçgen tabyalarla güçlendirilmeye çalışılan nihaî tahkimat yapısının eksik, dar ve kısmen işlevsiz kalması savunma kapasitesini sınırlamıştır. Garnizon kısmen takviye edilse de Rus ordusunun askerî yoğunluğu ve ateş gücü karşısında yeterli denge kurulamamıştır. Bununla birlikte kalenin düşüşündeki asıl kırılma noktası, barut ve mühimmat deposunun (cephane) güvenli olmayan alanlarda tutulması olmuştur. Cephanede meydana gelen infilak, tahkimatı, garnizon moralini, komuta düzenini ve direnme kabiliyetini çökertmiştir. Bu nedenle Özi'nin 1737'de düşüşü, tamamlanmamış tahkimat, yetersiz garnizon desteği ve mühimmatın hatalı konumlandırılmasının Osmanlı serhad savunmasındaki belirleyici etkisini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study, titled The Structural Transformation of the Özi Fortress (1559-1737), is to examine the structural transformations undergone by the Fortress of Özi, one of the key strongholds of Ottoman rule in the northwestern Black Sea region, from the sixteenth century to the Ottoman-Russian War of 1736-1739, as well as the function of its final condition during the war. In this context, the main problem of the study is to determine how Özi evolved from an independent fortress (Atîk Özi) into a complex fortification system, when it was equipped with star-shaped bastions, and what effect its final defensive structure and garrison strength had on the course of the war. The first chapter evaluates the types and historical transformation of defensive structures, together with the strategic importance of Özi in relation to its geographical position. It then discusses the locations of the fortified elements within the complex structure of the fortress - Atîk Özi, Cedîd Hasan Paşa, Cedîd Özi, Kaptan Hasan, and Kılburun fortresses - and supports the conclusions reached with historical documents. The second chapter examines the fortification transformations that the fortress underwent from its independent form up to 1730. The third chapter addresses the results of the repair and construction works that intensified in the process leading to the war, as well as the condition of the garrison before and after the conflict. The final chapter reconsiders the Siege of Özi during the Ottoman-Russian War of 1736-1739 through a comparative narrative based on Ottoman documents and primary Russian sources. The study concludes that the structural transformation of the Fortress of Özi had not been completed by the time of the 1737 siege. Although its final fortification structure was intended to be strengthened with modern ditches, palisades, and triangular bastions, the fact that these elements remained incomplete, narrow, and partly ineffective limited its defensive capacity. Although the garrison was partially reinforced, it failed to establish a sufficient balance against the military concentration and firepower of the Russian army. Nevertheless, the decisive breaking point in the fall of the fortress was not merely the inadequacy of its fortifications, but the storage of gunpowder and ammunition in insecure areas. The explosion that occurred in the ammunition depot destroyed not only the fortifications but also the morale of the garrison, the command structure, and the capacity for resistance. Therefore, the fall of Özi in 1737 demonstrates the decisive impact of incomplete fortifications, insufficient garrison support, and the faulty positioning of ammunition on Ottoman frontier defence.
Benzer Tezler
- XVII. yüzyılda Osmanlı-Lehistan sınır ilişkileri bağlamında Özi Eyaleti ve Kalesi
Özi Province and Fortress in the context of 17th century Ottoman-Polish frontier relations
GAMZE TOKER
- 18. yüzyılda askeri ve lojistik açıdan Özi Kalesi
Özi Castle in military and logistical terms in the 18th century
MUSTAFA KOYUNCU
Doktora
Türkçe
2024
TarihKilis 7 Aralık ÜniversitesiYeniçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERHAT KUZUCU
- 1787-1792 Osmanlı-Rus, Avusturya harpleri sırasında İbrail Kalesi
Başlık çevirisi yok
HAKAN ENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
TarihTrakya ÜniversitesiTarih Bölümü
YRD. DOÇ. DR. CENGİZ FEDAKAR
PROF. DR. İBRAHİM SEZGİN
PROF. DR. MİHAİ MAXİM