Metin Erksan sinemasının düşünsel ve estetik yapısı
The intellectual and aesthetic structure of Metin Erksan's cinema
- Tez No: 1020636
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA EREN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Düşünce, Estetik, Türk sineması, Thought, Aesthetics, Turkish cinema
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sinema Televizyon Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Sinema Televizyon Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sinema, yalnızca teknik bir buluş değil; düşünce ile estetiğin görsel düzlemde birleştiği disiplinlerarası bir sanat dalıdır. Türk sinema tarihinde bu bağı en güçlü kuran ve kuramsal bir çerçevede incelenebilecek isimlerden biri olan Metin Erksan, sinemasını sadece set pratiğiyle değil; akademik bir sanat tarihi, felsefe ve edebiyat temeli üzerine inşa etmiştir. Erksan'ın auteur (yaratıcı yönetmen) kimliğinin oluşumunda, İstanbul Üniversitesi'nde aldığı Sanat Tarihi eğitiminin ve dönemin önde gelen düşünürleriyle kurduğu entelektüel etkileşimin payı büyüktür. Mevcut literatürde Erksan üzerine yapılan çalışmaların çoğunlukla biyografik bir yüceltme veya kronolojik bir film dökümü odağında kalması, yönetmenin düşünsel derinliğinin ve özgün estetik tercihlerinin metodolojik bir süzgeçten geçirilerek disiplinlerarası bir perspektifle incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu tez, Metin Erksan sinemasının düşünsel ve estetik yapısını, yönetmenin entelektüel formasyonu ve filmografisindeki somut karşılıkları üzerinden çözümlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Erksan'ın“yönetmen-yazar”idealini nasıl somutlaştırdığı ve kamerayı salt bir kayıt cihazı değil, bir düşünme aracı olarak nasıl konumlandırdığı bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Tezin ilk bölümünde düşünce ve estetik kavramlarının felsefi ve etimolojik kökenleri ele alınmış; ikinci bölümde bu kavramların sinema tarihindeki gelişimi ile auteur kuramının düşünsel ve estetik düzlemdeki açıklamaları irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Erksan'ın öğrencilik yılları, film eleştirmenliği kariyeri ve ilk filmi olan Karanlık Dünya / Âşık Veysel'in Hayatı (1952) özelinde şekillenen düşünsel altyapısının ve estetik tercihlerinin kuramsal temelleri analiz edilmiştir. Araştırmada niteliksel yöntem benimsenmiş; tarihsel bağlamın inşası için kapsamlı literatür taramasına başvurulmuştur. Yönetmenin düşünce dünyasını ve entelektüel ilgilerini doğrudan gözlemleyebilmek adına Işık Üniversitesi'ne bağışladığı kişisel kitaplığı (Metin Erksan Koleksiyonu) birincil kaynak olarak incelenmiş; ayrıca asistanı, öğrencileri ve yakın çalışma arkadaşlarıyla kapsamlı mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, Erksan sinemasının rastlantısal bir üretimden ziyade; felsefeden mitolojiye, sanat tarihinden toplumbilime uzanan geniş bir birikimin bilinçli ve planlı bir dışavurumu olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak Erksan'ın, Türk sinemasında düşünceyi estetik bir forma dönüştüren, kamerayı“kamera-kalem”estetiğiyle birleştiren ve bu yapıyı kuramsal bir disiplinle mühürleyen özgün bir auteur olduğu saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
Cinema is not merely a technical invention; it is an interdisciplinary art form where thought and aesthetics converge on a visual plane. Metin Erksan, one of the most prominent figures in the history of Turkish cinema to establish this bond and whose work can be examined within a theoretical framework, constructed his cinematic language not merely through set practice but upon a rigorous academic foundation of art history, philosophy, and literature. His education in Art History at Istanbul University and his intellectual interactions with the leading thinkers of the period played a decisive role in the formation of his identity as an auteur. The fact that existing literature on Erksan remains largely confined to biographical glorification or chronological filmographies necessitates a methodological examination of the director's intellectual depth and unique aesthetic preferences from an interdisciplinary perspective. This thesis aims to analyze the intellectual and aesthetic structure of Metin Erksan's cinema through the lens of his intellectual formation and its concrete manifestations within his filmography. The study evaluates, from a holistic perspective, how Erksan embodied the“director-writer”ideal and positioned the camera as a tool for thinking rather than a mere recording device. The first chapter addresses the philosophical and etymological roots of the concepts of thought and aesthetics, while the second chapter examines the historical evolution of these concepts in cinema alongside the theoretical explanations of auteur theory on an intellectual and aesthetic plane. The third chapter analyzes the theoretical foundations of his intellectual background and aesthetic preferences as they were shaped during his student years, his career in film criticism, and specifically within his debut film, Karanlık Dünya / Âşık Veysel'in Hayatı (1952). A qualitative methodology was adopted for this research, utilizing an extensive literature review to construct the historical context. To directly observe the director's intellectual world and interests, his personal library donated to Işık University (The Metin Erksan Collection) was examined as a primary source; furthermore, comprehensive interviews were conducted with his assistant, students, and close colleagues. The findings demonstrate that Erksan's cinema is not a product of coincidental creation, but rather a conscious and planned manifestation of a vast erudition spanning from philosophy to mythology, and from art history to sociology. In conclusion, it is established that Erksan is a unique auteur who transformed thought into an aesthetic form in Turkish cinema, integrated the camera with the“caméra-stylo”aesthetic, and solidified this structure with a theoretical discipline.
Benzer Tezler
- Metin Erksan sinemasında toplumsal gerçekçilik ve bunun filmlerine yansıması?
?social realism in the filmography of Metin Erksan and it?s reflections on his films?
EVREN GÜNEVİ USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. HALİM ESEN
- Korku sineması ve Metin Erksan'ın Şeytan filmindeki Pazuzu örneği
Horror cinema and the example of Pazuzu in Metin Erksan's Satan movie
PEYMAN BABİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul Ticaret ÜniversitesiSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ERKAN TURAN
- Metin Erksan sinemasında uyarlama: İntikam meleği-kadın hamlet
Adaptation in Metin Erksan's cinema: The Angel of Vengeance – Woman Hamlet
SERHAT İSMAİLOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyo-Televizyonİstanbul Aydın ÜniversitesiRadyo Televizyon Ana Bilim Dalı
PROF. ARİF CAN GÜNGÖR
- Sinemaya deneysel bir bakış: Metin Erksan'ın beş filmi üzerine inceleme
An experimental view through cinema: The study on Metin Erksan's five movies
ÖZLEM GÜLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiFotoğraf ve Video Ana Sanat Dalı
PROF. DR. AYDAN ÖZSOY
- Bir sanat formu olarak sinemada görüntü estetiği: Metin Erksan sineması
Visual aesthetics in cinema as an art form: Metin Erksan cinema
FATİH ŞAHİNOĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ ERDEMİR GÖZE