Okul öncesi öğretmenlerinin eğitimde yapay zekaya yönelik algıları ile farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between preschool teachers' perceptions of artificial intelligence in education and their levels of awareness
- Tez No: 1020635
- Danışmanlar: PROF. DR. EMEL ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Algı, Erken çocuk eğitimi, Eğitim teknolojisi, Farkındalık, Okul öncesi eğitim, Okul öncesi öğretmenler, Yapay zeka, Yapay zeka eğitimi, Perception, Early child education, Education technology, Awareness, Preschool education, Preschool teachers, Artificial intelligence, Artificial intelligence training
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte yapay zekâ uygulamaları, eğitim sistemlerinin her kademesinde olduğu gibi okul öncesi eğitimde de giderek daha önemli bir yer tutmaya başlamıştır. Erken çocukluk döneminde bu entegrasyonun başarısı, büyük ölçüde öğretmenlerin bu yeni teknolojilere yönelik algı ve farkındalıklarına bağlıdır. Bu araştırma, okul öncesi öğretmenlerinin eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik algıları ile farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi; bu değişkenlerin yaş, eğitim durumu, kurum türü ve mesleki kıdem gibi demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenerek ilişkisel tarama modeliyle tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Konya ilinde görev yapan 240 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak“Öğretmen Kişisel Bilgi Formu”,“Öğretmenlerin Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına Yönelik Algı Ölçeği”ve“Öğretmenler İçin Yapay Zekâ Farkındalık Düzeyi Ölçeği”kullanılmıştır. Veriler SPSS programı aracılığıyla bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleriyle çözümlenmiştir. GPower (v3.1.9.7) yazılımı ile gerçekleştirilen retrospektif güç analizi, araştırmanın istatistiksel gücünün (1-β > .99) gerekli minimum düzeyin (.80) oldukça üzerinde olduğunu ve mevcut örneklem büyüklüğünün yüksek bir test gücü sağlamak için fazlasıyla yeterli olduğunu ortaya koymuştur. Araştırma bulgularına göre öğretmenlerin algı ve farkındalık düzeyleri genel olarak orta-yüksek düzeydedir. Etik alt boyutu ters kodlanmış yapısı gereği düşük puanların yapay zekânın barındırdığı etik tehdit ve risklere yönelik yüksek algıyı ifade ettiği dikkate alındığında, öğretmenlerin etik boyutuna ilişkin bulgularının diğer boyutlardan farklı bir örüntü sergilediği görülmüştür. Ayrıca etik alt boyutu ile öğretme ve öğrenme algıları arasında negatif yönlü ilişkiler saptanmış; bu durum, pedagojik faydaya yönelik algı yükseldikçe etik tehdit algısının da eş zamanlı olarak arttığını ortaya koymaktadır. Korelasyon analizi, yapay zekâ algısı ile farkındalık düzeyleri arasında pozitif yönlü, orta-yüksek düzeyde ve istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur (r = .656, p < .001). Basit doğrusal regresyon analizi, genel farkındalık düzeyinin algının %43'ünü açıkladığını göstermiştir (R² = .430). Çoklu regresyon modelinde ise farkındalığın dört alt boyutu birlikte algının %44.4'ünü açıklamış (R² = .444, F(4,235) = 46.983, p < .001); tek anlamlı yordayıcının“uygulama bilgisi”alt boyutu olduğu belirlenmiştir. Demografik bulgular incelendiğinde; 35 yaş ve üzeri öğretmenlerin etik alt boyut ham puanlarının daha düşük olduğu, ölçeğin ters kodlanmış yapısı gereği bu durumun söz konusu grubun yapay zekânın etik tehdit ve risklerine yönelik algılarının 30–34 yaş grubuna kıyasla daha yüksek olduğuna işaret ettiği belirlenmiştir. Mesleki deneyimi 1–4 yıl arasında olan öğretmenlerin“teorik bilgi”,“ilişkilendirebilme”ve“öğretme algısı”boyutlarında daha yüksek puanlar aldığı görülmüştür. Ayrıca lisansüstü eğitim düzeyine sahip öğretmenlerin“uygulama bilgisi”boyutunda ve devlet okullarında görev yapan öğretmenlerin“inanç ve tutum”boyutunda daha yüksek ortalamalara sahip oldukları belirlenmiştir. Sonuç olarak öğretmenlerin yapay zekâ farkındalığı, özellikle uygulama boyutundaki bilgi düzeyi, eğitimde yapay zekâya yönelik genel algıyı belirleyen en güçlü değişken olarak öne çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
With the rapid advancement of technology today, artificial intelligence applications have increasingly begun to occupy a significant place in preschool education, just as they do at every level of education systems. The success of this integration in early childhood largely depends on teachers' perceptions and awareness regarding these new technologies. This study aims to examine the relationship between preschool teachers' perceptions of the use of artificial intelligence in education and their level of awareness, and to determine whether these variables differ according to demographic characteristics such as age, educational background, type of institution, and professional seniority. Adopting a quantitative research approach, the study was designed with a relational survey model, and the study group consisted of 240 preschool teachers working in the province of Konya during the 2024–2025 academic year. As data collection tools, the“Teacher Personal Information Form,”the“Teacher Perception Scale on the Use of Artificial Intelligence in Education,”and the“Artificial Intelligence Awareness Level Scale for Teachers”were used. Data were analyzed using the SPSS program with independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), Pearson correlation, and multiple linear regression analyses. Retrospective power analysis performed with GPower (v3.1.9.7) showed that the statistical power of the study (1-β > .99) was well above the required minimum level (.80), and that the current sample size was more than sufficient to provide high test power. According to the findings, teachers' perception and awareness levels are generally at a medium-to-high level. Considering that the ethics subdimension is reverse-coded—thus, lower scores indicate higher perception of ethical threats and risks associated with artificial intelligence—it was observed that teachers' findings in the ethics subdimension demonstrated a pattern distinct from the other subdimensions. Additionally, negative correlations were found between the ethics subdimension and teaching and learning perceptions; this indicates that as perception of pedagogical benefit increases, perception of ethical threat also rises concurrently. Correlation analysis revealed a positive, medium-to-high and statistically significant relationship between artificial intelligence perception and awareness levels (r = .656, p < .001). Simple linear regression analysis showed that overall awareness level explained 43% of perception variance (R² = .430). In the multiple regression model, the four subdimensions of awareness together accounted for 44.4% of the variance in perception (R² = .444, F(4,235) = 46.983, p < .001); the only significant predictor identified was the“application knowledge”subdimension. With regard to demographic findings, it was determined that teachers aged 35 and above had lower raw scores in the ethics subdimension, which—given the reverse-coding of the scale—indicates that this group's perceptions of ethical threats and risks of artificial intelligence are higher compared to the 30–34 age group. Teachers with 1–4 years of professional experience scores higher in the“theoretical knowledge,”“ability to relate,”and“teaching perception”dimensions. Additionally, it was found that teachers with graduate-level education scores higher in the“application knowledge”dimension, while those working in public schools showed higher means in the“belief and attitude”dimension. In conclusion, teachers' artificial intelligence awareness—especially their knowledge level in the application dimension—stands out as the most powerful variable determining overall perception of artificial intelligence in education.
Benzer Tezler
- Okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin yapay zekâya ilişkin tutumları
Attitudes of administrators and teachers working in preschool education institutions towards artificial intelligence
ARZU YORULMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TURAN ÇAKIR
- Öğretmenlerin duygusal zekâ düzeyleri ve örgütsel vatandaşlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between teachers' emotional intelligence levels and organizational citizenship levels
ŞERİFE SARIGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR BALI
- Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf içi etkinliklerde yapay zekâ kullanımına ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Investigation of preschool teachers' opinions on the use of artificial intelligence in classroom activities
BEYZA NUR OTURAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜMMÜHAN YEŞİL DAĞLI
- Öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi
A study on the artificial intelligence literacy levels of teachers
ÇETİN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
- Öğretimde yapay zekâ kullanımı çalıştayına katılan öğretmenlerin farkındalık, kaygı, tutum ve görüşlerinin incelenmesi
Examining awareness, anxiety, attitudes and opinions of teachers participating in the workshop on the use of artificial intelligence in instruction
SEDA CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLCAN ÖZTÜRK