Türk edebiyatında manzum aşknâmeler
Poetic ashknames in Turkish literature
- Tez No: 1020730
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET ŞAMİL BAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aşk, varlık âleminin özü olduğu gibi kelâmî âlemin de mayasını oluşturur. Kelâmî âlemin kadim devresi olan klasik Türk edebiyatı, mevzun şekiller içerisine sığdırdığı zengin konu veya muhtevası dolayısıyla bir tür edebiyatı olduğu söylense yeridir. Aşk ise klasik Türk edebiyatının anahtarıdır. Bu çalışmada Türk edebiyatının genellikle klasik dönemine tekabül eden bir kısmı içerisinde“aşknâme”ismiyle kaleme alınmış manzum veya mensur eserler tespit edilerek bu metinlerin bir nazım türü olarak kabul edilme potansiyeli üzerinde durulmaktadır. Giriş ve Sonuç kısımları dâhil olmak üzere beş ana bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde aşk mefhumunun lügat mânasından başlanarak çeşitli tanımlamaları, çeşitleri veya mertebeleri, insan terbiyesindeki rolü ve edebiyattaki yerine değinildikten sonra tür ve şekil kavramlarının farkı ortaya konulduktan sonra“aşknâme”tabirine kapı aralanmaktadır. İkinci bölümde, çeşitli kütüphaneler ve çalışmalar taranarak tespit edilen aşknâme metinlerinin şair veya müellifleriyle sıralanıp muhteva analizlerine yer verilmektedir. Bu bölümde öncelikle Türk edebiyatı üzerindeki muhtemel tesirleri dolayısıyla tespit edilebilen Farsça aşknâme metinlerine yer verilmektedir. Ardından Türkçe aşknâme metinleri manzum ve mensur olmaları temelinde ayrılmaktadır. Son olarak isim, metin veya mevcudiyeti itibarıyla problemli görülen aşknâmelere de yer verilmek suretiyle bu bölüm dört alt başlık olarak kurgulanmıştır. Tezin teorik boyutunu oluşturan üçüncü bölüme gelindiğinde öncelikle nazım türlerinin teorik çerçevesini çizmeye odaklanan kaynakların belirlediği bir edebî metnin“nazım türü”olarak kabul edilmesi için dikkate alınması gereken parametreler serdedilmektedir. Takip eden başlıkta alınarak aşknâme metinleri söz konusu parametreler referans alınarak değerlendirilmektedir. Sonraki başlıkta ise aşknâme metinlerinin muhteva ve müşterek unsurlarına yer verilerek bu metinlerin ortak bir dil veya muhteva hususiyetleri ortaya konulmaya gayret edilmektedir. Sonuç bölümüne gelindiğinde elde edilen veriler ve referans alınan kaynaklarla; aşknâme metinlerinin kendilerine has bir tematik çerçevelerinin bulunduğuna ve genelde klasik Türk edebiyatı özelde Türk İslam edebiyatı içerisinde bir nazım türü olarak değerlendirilebileceği kanaatine varılmaktadır. Netice itibarıyla bu çalışma hem araştırma dünyasına yeni metinler kazandırmayı hem de sahadaki tür çalışmalarına katkıda bulunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Love is not only the essence of the realm of existence but also the very foundation of the realm of literature. Classical Turkish literature, which represents the ancient phase of this literary realm, can rightly be described as a distinct literary genre due to the rich themes and content it encapsulates within its metrical forms. Love, in turn, is the key to classical Turkish literature. This study identifies works—both in verse and prose—written under the title“ashkname”within a portion of Turkish literature that generally corresponds to the classical period, and examines the potential for these texts to be recognized as a distinct poetic genre. Comprising five main chapters, including the Introduction and Conclusion, this study begins in the first chapter by examining the lexical meaning of the concept of love, followed by its various definitions, types, or levels, its role in human upbringing, and its place in literature. After clarifying the distinction between the concepts of“genre”and“form,”the discussion opens the door to the term“ashkname.”In the second chapter, ashkname texts identified through a review of various libraries and studies are listed by poet or author, and their content is analyzed. This chapter first focuses on Persian ashkname texts that can be identified due to their potential influence on Turkish literature. Subsequently, Turkish ashkname texts are categorized based on whether they are in verse or prose. Finally, this section is organized into four subsections, including love poems that are considered problematic in terms of their title, text, or existence. In the third chapter, which constitutes the theoretical dimension of the thesis, the parameters that must be considered for a literary text to be accepted as a“poetic genre”—as defined by sources that focus primarily on outlining the theoretical framework of poetic genres—are presented. In the following section, love story texts are evaluated with reference to these parameters. The subsequent section examines the content and common elements of these love story texts, striving to identify shared linguistic or thematic characteristics. In the conclusion, based on the data obtained and the sources cited, the study concludes that ashkname texts possess their own distinctive thematic frameworks and can generally be considered a poetic genre within classical Turkish literature, specifically Turkish Islamic literature. Ultimately, this study aims both to introduce new texts to the academic community and to contribute to genre studies in the field.
Benzer Tezler
- Klasik Türk edebiyatında saki-nameler“Şekil ve muhteva incelemesi”
Saki-nameler in classical Turkish literature“Form and content examination”
ÖZLEM ÇAYILDAK
Doktora
Türkçe
2018
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN KAVRUK
- XVII. yüzyıla ait bir Mecmû'a-i Hikâyât (Vr.01-213) (İnceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
A 17th century's Mecmû'a-i Hikâyât (Fol. 01-213) [Analysis-text-index-facsimile]
İSHAK ALGAN
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZUHAL HASENE KÜLTÜRAL
- Türk Edebiyatında manzum mi'râcnâmeler
Başlık çevirisi yok
METİN AKAR
Doktora
Türkçe
1980
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiEski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
PROF. DR. AMİL ÇELEBİOĞLU
- Türk edebiyatında manzum hilyeler
The poem hilyes in Turkish literature
MEHTAP ERDOĞAN
Doktora
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıCumhuriyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ARSLAN
- Türk edebiyatında manzum akâidnâmeler: İnceleme metin
Akâidnâmas in verse in Turkish literature: Analysis-text
ALİ İHSAN AKÇAY
Doktora
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıUludağ Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLAL KEMİKLİ