16. yüzyılda Osmanlı aile hukuku (Ebussuûd Efendi'nin fetvaları ışığında)
Başlık çevirisi mevcut değil.
- Tez No: 1021122
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MESUT BAYAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı hukuk sisteminin klasik döneminde aile hukukunu, Ebussuûd Efendi'nin fetvaları ışığında kapsamlı bir biçimde incelemektedir. Araştırmanın giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, kapsamı ve yöntemi ayrıntılı olarak ortaya konulmuş; ayrıca başvurulan birincil ve ikincil kaynaklar tanıtılarak metodolojik çerçeve belirlenmiştir. Bu çerçevede fetva kavramı hem teorik açıdan ele alınmış hem de Osmanlı hukuk sistemi içerisindeki işlevi, bağlayıcılığı ve uygulamadaki yeri açıklanmıştır. Birinci bölümde, Ebussuûd Efendi'nin hayatı, ilmî kişiliği, eğitim süreci, görevleri ve eserleri detaylı biçimde incelenmiştir. Özellikle şeyhülislâmlık makamındaki konumu, Osmanlı hukuk sisteminin şekillenmesindeki rolü ve fetva kurumu üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Bu bölümde ayrıca onun ilmî otoritesinin, fetvalarının hem teorik hem de pratik alandaki belirleyiciliğine nasıl katkı sağladığı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise aile hukuku kapsamında nikâh, mehir, talâk, iddet ve nafaka gibi temel konulara dair fetvalar sistematik bir şekilde analiz edilmiştir. Bu analizler yapılırken klasik fıkıh literatürü ile karşılaştırmalar gerçekleştirilmiş; böylece Ebussuûd Efendi'nin fetvalarının geleneksel fıkhî birikimle ne ölçüde örtüştüğü ve hangi noktalarda Osmanlı uygulamasına özgü yorumlar içerdiği ortaya konulmuştur. Aynı zamanda fetvaların, dönemin sosyal, ekonomik ve kültürel şartlarıyla olan ilişkisi değerlendirilerek, hukukî düzenlemelerin toplumsal hayata nasıl yansıdığı incelenmiştir. Çalışma, fetvaların yalnızca teorik hukuk metinleri olmadığını, aynı zamanda Osmanlı toplumunun aile yapısını, değerlerini ve gündelik hayat pratiklerini yansıtan önemli kaynaklar olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, aile hukukuna ilişkin düzenlemelerin bireyler arası ilişkileri nasıl şekillendirdiği ve özellikle aile kurumunun işleyişine nasıl yön verdiği ortaya konulmuştur. Sonuç olarak bu araştırma, Osmanlı aile hukukunun işleyişini fetvalar üzerinden analiz ederek, hukuk ile toplum arasındaki karşılıklı etkileşimi ortaya koymakta; bu yönüyle hem Osmanlı hukuk tarihi hem de sosyal tarih çalışmalarına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler İslam Hukuku, Osmanlı, Aile Hukuku, Ebussuûd Efendi, Fetva
Özet (Çeviri)
This study examines family law in the classical period of the Ottoman legal system in a comprehensive manner in light of the fatwas of Ebussuûd Efendi. In the introduction, the subject, aim, scope, and methodology of the study are presented in detail; in addition, the primary and secondary sources consulted are introduced, and the methodological framework is established. Within this framework, the concept of fatwa is addressed both theoretically and its function, binding nature, and place within the Ottoman legal system are explained. In the first chapter, the life, scholarly personality, education process, duties, and works of Ebussuûd Efendi are examined in detail. In particular, his position in the office of the Shaykh al-Islām, his role in the shaping of the Ottoman legal system, and his influence on the institution of fatwa are evaluated. This section also discusses how his scholarly authority contributed to the determinative role of his fatwas in both theoretical and practical fields. In the second chapter, fatwas concerning fundamental issues within family law such as marriage (nikāḥ), dower (mahr), divorce (ṭalāq), waiting period ('iddah), and maintenance (nafaqa) are systematically analyzed. In this analysis, comparisons are made with classical fiqh literature; thus, the extent to which Ebussuûd Efendi's fatwas correspond to the traditional fiqh heritage and the points at which they include interpretations specific to Ottoman practice are revealed. At the same time, the relationship between fatwas and the social, economic, and cultural conditions of the period is evaluated, and how legal regulations were reflected in social life is examined. This study aims to show that fatwas are not merely theoretical legal texts but also important sources reflecting the family structure, values, and everyday life practices of Ottoman society. In this respect, it reveals how regulations concerning family law shaped interpersonal relations and particularly how they directed the functioning of the family institution. In conclusion, this research analyzes the functioning of Ottoman family law through fatwas, revealing the mutual interaction between law and society; in this respect, it aims to contribute to both Ottoman legal history and social history studies. Keywords Islamic Law, Ottoman Empire, Family Law, Ebussuûd Efendi, Fatwa
Benzer Tezler
- Ebussuûd Efendi'nin fetvâları ile Cerîde-i İlmiyye fetvâlarının mukayesesi
Comparison of Abussuud Afandy's fatawas and Jarida-i İlmiyya's fatawa
ŞEYMA ERCÜMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET SALİH KUMAŞ
- Üsküdar Şer'iyye Sicillerinde kadın ve çocuklarla ilgili davaların analizi
Başlık çevirisi yok
OKAN GÜMÜŞDOĞRAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUFAN GÜNDÜZ
- Batı Anadolu`nun Ege Denizi (Adalar denizi )`ne uzantısı olan ada, adacık ve kayalıklar
Islands, islets and rocky places of Western Anatolia in the Aegean sea (Islands sea)
YAŞAR ERTÜRK
- 16. yüzyıl Osmanlı Hanefîliğinde kadın-erkek eşdeğerliliği: Evlilikte hak ve görev dağılımı örneği
Female-male equivalence in 16th century Ottoman Hanafism: The example of the distribution of rights and duties in marriage
DİDAR KUDALAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EREN GÜNDÜZ
- Şer'iyye sicillerine göre XVI. ve XVII. yüzyılda İstanbul'da müskirât kullanımı
According to the shar'iyya records the use of muskirat in İstanbul in the 16. and 17. centuri̇es
MÜNİFE OBUZ