Yapay zekâda teknopolitik kavramının tartışması: Çin-ABD örneği
The debate on the concept of technopolitics in artificial intelligence: The case of China and the United States
- Tez No: 1021145
- Danışmanlar: PROF. DR. ARZU AL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ, Çin-ABD Rekabeti, Teknopolitik Rekabet, Çin'in Yapay Zekâ Politikaları, ABD'nin Yapay Zekâ Politikaları, Artificial Intelligence, China–US Rivalry, Technopolitical Competition, China's Artificial Intelligence Policies, US Artificial Intelligence Policies
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası Politik Ekonomi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
YAPAY ZEKÂDA TEKNOPOLİTİK KAVRAMININ TARTIŞMASI: ÇİN-ABD ÖRNEĞİ Günümüzde uluslararası sistemin anarşik yapısında yapay zekâ (YZ), teknik bir inovasyon alanının yanında, maddi ve yapısal gücün yeniden dağılımını belirleyen stratejik bir kaldıraç olarak ortaya çıkmaktadır. Ulus devletlerin ulusal strateji belgelerinde ve güvenlik doktrinlerinde yapay zekâya ayırdıkları merkezî konum, bu teknolojinin uluslararası sistemdeki güç dağılımını dönüştürücü etkisinden kaynaklanmaktadır. Bu tez çalışması, yapay zekâ teknolojisinin uluslararası ilişkilerdeki artan etkisini Neorealist perspektiflerden hareketle analiz etmektedir. Çalışma kapsamında YZ, devletlerin sistem içindeki hiyerarşik konumlarını koruma veya yükseltme stratejilerinin merkezî bir bileşeni olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda, ABD'nin mevcut teknolojik üstünlüğünü kullanarak statükoyu sürdürme çabası ile Çin Halk Cumhuriyeti'nin yapay zekâ ile sistemik bir dönüşümü ve hegemonik liderliği hedefleyen revizyonist arayışları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Literatürde genel olarak yapay zeka, devlet merkezli stratejik belgeler, ulusal politikalar ve teknik kapasite üzerinden ele alınmaktadır. Tez kapsamında ise, yapay zekânın uluslararası ilişkilerdeki etkileri, yapısal belirleyiciler çerçevesinde analiz edilmektedir. Tez, literatürdeki teknik ve betimsel yaklaşımların ötesine geçerek yapay zekâyı maddi kapasitenin bir çarpanı ve teknopolitik bir mücadele alanı olarak tanımlamaktadır. Bu bağlamda, normatif güç ve dijital egemenlik gibi kavramlar, büyük güçlerin teknolojik üstünlüklerini meşrulaştırma ve uluslararası düzenin kurallarını kendi çıkarları doğrultusunda yeniden tanımlama araçları olarak analiz edilmektedir. Robert Gilpin'in sistemik değişim teorisi ve John Mearsheimer'ın güç maksimizasyonu varsayımları çerçevesinde, yapay zekâ alanındaki rekabetin neden sıfır toplamlı bir oyun niteliği taşıdığı ve güvenlik ikilemini nasıl derinleştirdiği ortaya konmaktadır. Bu çalışma, yapay zekânın teknik bir unsur olmanın ötesinde, 21. yüzyılın küresel hegemonya mücadelesini ve sistemik güç dengelerini belirleyen temel bir teknopolitik faktör olduğunu ileri sürerek literatüre kuramsal bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
THE DEBATE ON THE CONCEPT OF TECHNOPOLITICS IN ARTIFICIAL INTELLIGENCE: THE CASE OF CHINA AND THE UNITED STATES In the contemporary anarchic international system, artificial intelligence (AI) has emerged not only as a technological innovation but also as a strategic instrument reshaping the distribution of material and structural power. This thesis examines the growing role of AI in international relations from a Neorealist perspective, conceptualizing it as a key component of states' strategies to preserve or enhance their positions within the international system. Accordingly, the study comparatively analyzes the United States' efforts to maintain the existing international order through technological superiority and the People's Republic of China's revisionist pursuit of systemic transformation and hegemonic leadership through AI. While the existing literature primarily focuses on national AI strategies, state policies, and technological capabilities, this thesis adopts a structural approach to explain AI's implications for international relations. It argues that AI should be understood as a force multiplier of material capabilities and a domain of technopolitical competition rather than merely a technological innovation. Concepts such as normative power and digital sovereignty are examined as strategic instruments through which major powers legitimize technological superiority and seek to reshape the international order. Drawing on Robert Gilpin's theory of systemic change and John Mearsheimer's assumptions of power maximization, the study demonstrates that AI competition increasingly exhibits the characteristics of a zero-sum game and intensifies the security dilemma. It concludes that AI has become a fundamental technopolitical factor shaping contemporary hegemonic competition and transforming the global balance of power, thereby contributing to the literature on international relations and international political economy.
Benzer Tezler
- Tekno-politika ve sosyal kimlik: Dijital platformlarda çevre gönüllüleri ve iklim değişikliği tartışmaları
Techno-politics and social identity: Environmental volunteers and climate change discussions on digital platforms
NESLİHAN BULUR
Doktora
Türkçe
2025
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ AYDOĞAN BOSCHELE
- Yapay zekada zeki etmenler ve uygulamaları
Intelligent agents and their applications artificial intellegence
GÜLNUR BEKLERİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiUzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAKİR KOCABAŞ
- Yapay zekada veri madenciliği yöntemi kullanarak biyoinformatik yazılım geliştirilmesi : Sitrülin ile bir uygulama
Development of bioinformatics software using data mining method in artificial intelligence: An application with citrulline
AYŞE AKGÜL IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
BiyoistatistikBiruni ÜniversitesiBiyoistatistik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEMET YUSUF ÇELİK
- Yapay zekada verilerin işlenmesi, veri setlerinin oluşturulması ve mamografide meme dansite uygulamaları
Processing data in artificial intelligence, creating data sets and breast density applications in mammography
DAVUT CAN GÜNER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Radyoloji ve Nükleer TıpMaltepe ÜniversitesiRadyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER ÖZÇAĞLAYAN
- Yapay zekâda etik
Ethics in artificial intelligence
KEVSER İNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiBatman ÜniversitesiElektrik ve Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER FARUK ERTUĞRUL