The authorization and authorship phenomenon in artificial intelligence in architecture
Mimaride yapay zekâ alanında yetkilendirme ve müelliflik fenomeni
- Tez No: 1021374
- Danışmanlar: DOÇ. DR. LALE BAŞARIR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Yapay zeka, Architecture, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İzmir Ekonomi Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, mimarlık pratiğinde yapay zekâ kullanımını yetkilendirme ve müelliflik olgusu bağlamında incelemektedir. Tezin temel problemi, yapay zekâ araçlarının tasarım süreçlerine giderek daha fazla dâhil olması, buna karşın mimarın mesleki sorumluluğu, karar verme yetkisi ve tasarımdaki müelliflik konumunun her zaman açık biçimde tanımlanamamasıdır. Bu nedenle çalışma, mimarların yapay zekâ araçlarını hangi görevlerde kullandığını, yapay zekânın hangi alanlarda daha görünür hâle geldiğini ve bu kullanımın karar verme, kontrol, sorumluluk ve hesap verebilirlik sınırlarını nasıl etkilediğini ele almaktadır. Bu tez, karma yöntemli bir araştırma metodu kullanmaktadır. Ana materyal, RIBA AI raporları ve sektör verileriyle elde edilen analizlerle beraber literatür taramasını kullanmaktadır. Bununla beraber, 25 katılımcı ile yapılan bir ön, pilot anket destekleyici materyal olarak kullanılmıştır. Destekleyici ön anket kapsamında yaratıcı, analitik, teknik ve kontrol odaklı 15 farklı mimari görev türü incelenmiştir. Literatürden, raporlardan ve ön araştırmadan elde edilen bulguların birleşimi, mimaride yapay zeka kullanımının seçici olduğunu gösterir. Katılımcılar yapay zekâyı daha çok yaratıcı ve temsil odaklı görevlerde kullanırken, teknik ve sorumluluk gerektiren görevlerde daha sınırlı kullanmaktadır. Ayrıca birçok mimarın yapay zekâyı kurumsal protokoller veya ortak standartlar olmadan, bireysel inisiyatifle kullandığı görülmüştür. Bu durum, müelliflik, yetkilendirme ve hesap verebilirlik açısından belirsizlik yaratmaktadır. Çalışma, yapay zekânın mimarlık pratiğinin bir parçası hâline geldiğini; ancak bu kullanımın daha açık mesleki, kurumsal ve yasal çerçevelerle desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the authorization and authorship phenomenon in architectural practice in relation to the use of artificial intelligence (AI). The main problem of the thesis is that AI tools are increasingly involved in design processes, while the professional responsibility and authorship of the architect remain difficult to define clearly. Therefore, the study focuses on how architects use AI tools, in which tasks AI becomes more visible, and how this use changes the boundaries of decision-making, control, and responsibility. This thesis employs a mixed-methods research approach. The main material utilizes a literature review along with analyses derived from RIBA AI reports and industry data. Additionally, a supportive preliminary pilot survey conducted with 25 participants serves as supporting material. The supportive preliminary survey included 15 architectural task types and examined AI use in creative, analytical, technical, and control-related practices. The combination of findings from the literature, reports, and preliminary research indicates that the use of artificial intelligence in architecture is selective. Architects mostly use AI in creative and representation-based tasks, while they use it less in technical and responsibility-sensitive tasks. The results also show that many architects use AI through individual initiative, without clear office protocols or institutional frameworks. This creates uncertainty in terms of authorship, authorization, and accountability. The study concludes that AI has become a practical part of architectural work, but its use still depends mostly on personal judgment. Therefore, clearer professional, institutional, and regulatory frameworks are needed to define responsibility in AI-assisted architectural practice.
Benzer Tezler
- Making and breaking authorship, potentials in architectural design studio
Müellifliğin inşaası ve bozulmasında mimari tasarım stüdyosunun potansiyelleri
SEVGİ TÜRKKAN
- Türk Hukukunda özel güvenlik görevlilerinin koruma tedbirlerine başvurma ve zor kullanma yetkisi
The authorization of the private security officers in Turkish Law: Applying the measures of protection and force
İBRAHİM ERKALAYCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Kamu YönetimiBahçeşehir ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ KEMAL YILDIZ
- Türk Anayasa hukukunda silahlı kuvvet kullanma ve savaş ilan etme yetkisi
Authorization of using armed forces and declaration of war in the Turkish Constitutional law
CEM ÜMİT BEYOĞLU
- Türkiye'de toplu pazarlık rejimlerinde ehliyet ve yetkinin endüstri ilişkilerine etkileri
The effects of collective bargaining capacity and authorization on industrial relations in collective bargaining systems in Turkey
ECE GÖKTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriKocaeli ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AZİZ ÇELİK
- Bir hüküm tahriç örneği olarak akitte çoklu temsil yetkisi ve katılım bankacılığındaki çifte vekalet uygulaması
Multıple representatıon authorızatıon in the contract and dual agency prtactıce ın partıcıpatıon bankıng as of takhrıc al-hukm
ABDULLAH MUHAMMET POSPOR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP CİCİ
