Borsa İstanbul'da risk iştahının asimetrik dinamikleri: Kantil birim kök tabanlı bir ekonometrik analiz
Asymmetric dynamics of risk appetite in Borsa Istanbul: A quantile unit root based econometric analysis
- Tez No: 1021630
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ OSMAN ÖZTOP
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Maliye, Uluslararası Ticaret, Economics, Finance, International Trade
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İşletmecilik ve Ticaret Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye sermaye piyasalarında faaliyet gösteren yatırımcı gruplarının risk iştahı dinamiklerini kantil kök testi çerçevesinde incelemektedir. 2 Nisan 2010 – 13 Mart 2026 dönemini kapsayan 833 haftalık gözlem üzerinde BIST-100 endeksi ile yedi farklı yatırımcı grubuna ait Risk Eğilim Endeksi (REKS) serileri analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle Hodrick-Prescott (HP) filtresiyle döngüsel bileşenler ayrıştırılmış, ardından Fourier kantil regresyon, asimetri ve eğim (slope) testleri, kantil süreç analizi ve zaman değişken parametre (TVP) kantil regresyon analizleri destekleyici yöntemler olarak uygulanmıştır. Temel analiz olarak ise Koenker ve Xiao (2004) tarafından geliştirilen kantil kök testi τ = 0,10, 0,25, 0,50, 0,75 ve 0,90 kantil düzeylerinde gerçekleştirilmiştir. Bulgular, BIST-100 endeksinin tüm kantillerde birim kök içerdiğini ortaya koyarken REKS serilerinin yedisinden ikisinin (REKS Yerli ve REKS Yerli Gerçek) tüm kantillerde durağanlık sergilediğini, beşinde ise kalıcılığın yalnızca stres kantillerinde belirdiği asimetrik bir örüntü bulunduğunu göstermektedir. Bu asimetrinin en net örneği olarak REKS Yabancı serisinin τ = 0,10 ve τ = 0,25 alt kantillerinde birim kök içerdiği, medyan ve üst kantillerde ise %1 düzeyinde durağan olduğu tespit edilmiştir. REKS Fonlar serisinde τ = 0,10 kantilinde benzer bir birim kök bulgusu gözlemlenmiştir. Bu asimetrik durağanlık yapısı, endeksin piyasa stres dönemlerinde kalıcı düşüşler sergileyebildiğine, iyimser dönemlerde ise hızla normalleştiğine işaret etmektedir. TVP analizi parametre yapısının dönemler arasında köklü dönüşümler geçirdiğini, iyimserlik kalıcılığının pandemi döneminde zirveye ulaşıp 2022 sonrasında çözüldüğünü, kötümserlik kalıcılığının ise en belirgin biçimde REKS Fonlar endeksinde COVID-19 döneminde yoğunlaştığını göstermiştir. Kantil bağlantılılık analizi stres döneminde toplam bağlantılılık endeksinin %62,1 ile en yüksek değerine ulaştığını, şok üretiminin yerli-bireysel yatırımcı çekirdeğinde (REKS Yerli, REKS Nitelikli ve stres koşullarında REKS Yerli Gerçek) toplandığını, REKS Fonlar ile BIST-100'ün ise kalıcı net şok alıcı konumunda seyrettiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular Kahneman ve Tversky'nin Beklenti Teorisi (1979) ile tutarlı biçimde yatırımcı risk iştahının dağılım boyunca farklılaşan kalıcılık yapısını istatistiksel olarak ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the dynamics of risk appetite among investor groups operating in the Turkish capital markets within the framework of the quantile unit root test. The analysis is conducted using 833 weekly observations covering the period between April 2, 2010 and March 13, 2026, based on the BIST-100 index and the Risk Appetite Index (REKS) series belonging to seven different investor groups. Initially, cyclical components were decomposed through the Hodrick–Prescott (HP) filter. Subsequently, Fourier quantile regression, asymmetry and slope tests, quantile process analysis, and Time-Varying Parameter (TVP) quantile regression analyses were employed as complementary methods. The main empirical analysis was carried out using the quantile unit root test developed by Koenker and Xiao (2004) at the quantile levels of τ = 0.10, 0.25, 0.50, 0.75, and 0.90. The findings indicate that while the BIST-100 index contains a unit root across all quantiles, two of the seven REKS series (Domestic and Domestic Individuals) are stationary across all quantiles, whereas the remaining five display an asymmetric pattern in which persistence emerges exclusively at the stress quantiles. As the clearest example of this asymmetry, the REKS Foreign series is found to contain a unit root at the lower quantiles of τ = 0.10 and τ = 0.25, while exhibiting stationarity at the 1% significance level in the median and upper quantiles. A similar unit root finding is observed for the REKS Funds series at the τ = 0.10 quantile. This asymmetric stationarity structure suggests that the index can exhibit persistent declines during periods of market stress, whereas rapid normalization emerges during optimistic periods. The TVP analysis demonstrates that the parameter structure underwent substantial transformations across sub-periods: optimism persistence peaked during the pandemic period and dissolved after 2022, while pessimism persistence was most pronounced for the REKS Funds index during the COVID-19 period. Furthermore, the quantile connectedness analysis reveals that the total connectedness index reached its highest level of 62.1% at the stress quantile, with shock generation concentrated in the domestic-individual investor core (Domestic, Qualified and, under stress, Domestic Individuals), while the REKS Funds index and the BIST-100 remained persistent net shock receivers. Overall, the empirical findings provide statistical evidence that the persistence structure of investor risk appetite differs across the distribution, in a manner consistent with Kahneman and Tversky's Prospect Theory (1979).
Benzer Tezler
- Davranışsal finans ve risk iştahı: Borsa İstanbul üzerine inceleme
Behavioral finance and risk appetite: An examination of Borsa Istanbul
MAHMUT ORUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Ekonomiİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YILMAZ AYDIN
- 2024 yılında halka arz edilen şirketlerin hisse senetlerinin anormal getirilerinin analizi
Analysis of abnormal returns of the stocks of publicly offered companies in 2024
SALİH ADITEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeBaşkent ÜniversitesiUluslararası Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURCU GÜROL
- Borsa İstanbul'da yatırımcı risk eğiliminin araştırılması: Wavelet analizinden kanıtlar
Researching investor risk tendency on the istanbul stock exchange: Evidence from Wavelet analysis
ŞEBNEM ALPTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MaliyeKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT SEZAL
- Borsa İstanbul'da finansal oranlar ve makroekonomik göstergelerle risk ve getiri arasındaki asimetrik ilişki
Asymmetric relationship between financial ratios and macroeconomic indicators risk and return in Borsa Istanbul
KÜBRA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
EkonomiKırklareli ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN KALE
- Girişim sermayesi ortaklıklarının risk-getiri karakteristiğinin Sermaye Varlıkları Fiyatlama Modeli çerçevesinde incelenmesi: Borsa İstanbul'da bir uygulama
Analyzing risk-return characteristics of venture capital investment trusts in context of Capital Asset Pricing Model: Evidence from Borsa Istanbul
HÜSEYİN NADİR ARIKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MaliyeKarabük ÜniversitesiGirişimcilik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH GÜÇLÜ