Geri Dön

Çölyak hastalarında beyin bağırsak aksının sirkadiyen ritim, bilişsel fonksiyon ve besin alımı üzerindeki etkisinin belirlenmesi

Exploring the effect of the gut-brain axis on circadian rhythm, cognitive function, and dietary intake in celiac patients

  1. Tez No: 1021728
  2. Yazar: CANAN ALTINSOY
  3. Danışmanlar: PROF. DR. DERYA DİKMEN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
  6. Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı, Celiac disease
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
  10. Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Diyetetik Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan bireylerde gluten alımıyla tetiklenen ve toplumda görülme sıklığı giderek artan otoimmün bir hastalıktır. Bu çalışmanın amacı, çölyak hastalarında beyin-bağırsak aksı ile sirkadiyen ritim, bilişsel fonksiyon, iştah ve besin alımı arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bir devlet hastanesinin dahiliye kliniğinde yürütülen çalışmaya 19–64 yaş aralığında, yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş; yeni tanı almış 18 çölyak hastası, en az 2 yıldır glutensiz diyet ile takip edilen 17 çölyak hastası ve 27 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 62 birey dahil edilmiştir. Araştırmanın verileri Sabahçıl Akşamcıl Testi, Beyin Sisi Ölçeği (BSÖ), Beyin Sisi Şiddeti Skoru (BSŞS), Tek Maddeli Uyku Kalitesi Ölçeği, Montreal Bilişsel Değerlendirme Testi (MoCA), Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HADÖ), Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Formu (WHOQOL-BREF-TR), iştah durumlarını değerlendirmede görsel analog ölçek ile elde edilmiştir. Enerji ve besin ögesi alımlarını değerlendirmek için katılımcılardan beş günlük besin tüketim kaydı alınmış ve BeBİS versiyon 9.0 ile analiz edilmiştir. Beyin-bağırsak aksıyla ilişkili olabileceği düşünülen parametrelerden serum beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF), kalsiyum bağlayıcı protein B (S100B), interlökin-6 (IL-6), Toll-benzeri reseptör 4 (TLR4), nitrik oksit (NO) ve ghrelin O-asiltransferaz (GOAT) düzeyleri ELISA yöntemiyle analiz edilmiştir. Yeni tanı alan grupta BSÖ, BSŞS, HADÖ-Depresyon, HADÖ-Anksiyete ve tokluk skorları kontrol grubundan daha yüksek; uyku kalitesi, yaşam kalitesi, MoCA, açlık ve olası besin tüketim miktarı skorları ise daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Glutensiz diyetle takip edilen grup ile kontrol grubu arasında uyku kalitesi, HADÖ-Depresyon, HADÖ-Anksiyete, BSÖ, BSŞS ve MoCA puanları benzerdi (p>0,05). Sabahçıl-Akşamcıl Testi puanları, kronotip dağılımları ile serum BDNF, S100B, NO, IL-6, TLR-4 ve GOAT düzeyleri gruplar arasında farklılık göstermemiştir (p>0,05). Açlık, olası besin tüketim miktarı ile tuzlu ve lezzetli yiyecek yeme isteği kontrol grubunda her iki hasta grubundan daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Hiyerarşik regresyon ve duyarlılık analizlerinde, ilgili kovaryatlar kontrol edildikten sonra yeni tanı alan çölyak hastalarının MoCA puanları kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuş (sırasıyla B=−3,46; p=0,020 ve B=−3,42; p=0,035), glutensiz diyetle izlenen hastalar ile kontrol grubu arasında ise anlamlı fark saptanmamıştır (sırasıyla B=−1,69; p=0,191 ve B=−1,64; p=0,261).Yeni tanı alan hastalarda beyin sisi, bilişsel ve psikolojik belirtiler ile düşük uyku kalitesi daha belirgin; yaşam kalitesi ve iştah ise daha düşük bulunmuştur. Glutensiz diyetle izlenen hastalar kontrol grubuna daha yakın bir profil göstermiştir. Gelecek çalışmalarda, beyin–bağırsak aksındaki değişimlerin mukozal düzeyde ve daha duyarlı biyobelirteçler kullanılarak incelenmesine; ayrıca daha geniş örneklemli, çok merkezli ve uzunlamasına araştırmaların yürütülmesine ihtiyaç vardır.

Özet (Çeviri)

Celiac disease is an autoimmune disorder triggered by gluten intake in genetically predisposed individuals, with an increasing prevalence in the population. This study aimed to investigate the relationship between the brain–gut axis and circadian rhythm, cognitive function, appetite, and dietary intake in patients with celiac disease. The study, conducted in the internal medicine clinic of a public hospital, included a total of 62 individuals aged 19–64 years and matched for age and sex: 18 patients with newly diagnosed celiac disease, 17 patients with celiac disease who had been followed on a gluten-free diet for at least 2 years, and 27 healthy controls. Data were collected using the Morningness–Eveningness Questionnaire (MEQ), Brain Fog Scale (BFS), Brain Fog Severity Score (BFSS), Single-Item Sleep Quality Scale, Montreal Cognitive Assessment (MoCA), Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS), World Health Organization Quality of Life Instrument–Short Form Turkish Version (WHOQOL-BREF-TR), and visual analogue scales for appetite assessment. Five-day dietary records were obtained from the participants to assess energy and nutrient intake and were analyzed using BeBIS version 9.0. Serum levels of brain-derived neurotrophic factor (BDNF), calcium-binding protein B (S100B), interleukin-6 (IL-6), Toll-like receptor 4 (TLR-4), nitric oxide (NO), and ghrelin O-acyltransferase (GOAT), which were considered potentially related to the brain–gut axis, were analyzed using the ELISA method. In the newly diagnosed group, BFS, BFSS, HADS-Depression, HADS-Anxiety, and satiety scores were significantly higher than those of the control group, whereas sleep quality, quality of life, MoCA, hunger, and prospective food consumption scores were significantly lower (p<0.05). Sleep quality, HADS-Depression, HADS-Anxiety, BFS, BFSS, and MoCA scores were similar between the gluten-free diet group and the control group (p>0.05). No significant differences were observed among the groups in MEQ scores, chronotype distribution, or serum BDNF, S100B, NO, IL-6, TLR-4, and GOAT levels (p>0.05). Hunger, prospective food consumption, and the desire to eat salty and savory foods were significantly higher in the control group than in both patient groups (p<0.05). In hierarchical regression and sensitivity analyses, after controlling for relevant covariates, MoCA scores among newly diagnosed celiac patients were found to be significantly lower than those of the control group (B = −3.46; p=0.020 and B=−3.42; p=0.035), whereas no significant difference was observed between patients on a gluten-free diet and the control group (B=−1.69; p=0.191 and B=−1.64; p=0.261, respectively). In newly diagnosed patients, brain fog, cognitive and psychological symptoms, and poor sleep quality were more pronounced; quality of life and appetite, however, were found to be lower. Patients on a gluten-free diet exhibited a profile closer to that of the control group. Future studies should examine changes in the gut-brain axis at the mucosal level and using more sensitive biomarkers; there is also a need to conduct larger, multicenter, and longitudinal studies.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    480876

    Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda serum zonulin düzeyinin değerlendirilmesi

    Evaluation of serum zonulin levels in children with autism specturum disorders

    SELEN KARAGÖZLÜ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıGazi Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BUKET DALGIÇ

  2. Tez No

    869768

    Serum zonulin düzeylerinin apandisit hastalarını öngörmedeki faydasının değerlendirilmesi

    Assessing the benefit of serum zonulin levels in predicting appendicitis patients

    MUHAMMET ALİ DAŞKIN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Acil TıpSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Acil Tıp Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ASIM KALKAN

  3. Tez No

    622285

    Çölyak hastalarında beslenme durumu, bağırsak geçirgenliği ve yaşam kalitesinin araştırılması

    The investigation of nutritional status, intestinal permeability and quality of life in people with celiac disease

    YEŞİM ÖZTEKİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    GastroenterolojiMarmara Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FATMA ESRA GÜNEŞ

  4. Tez No

    848924

    Yeni tanı çölyak hastalarında oral glutamin desteğinininflamatuvar sürece etkisinin değerlendirimesi

    Evaluation of the effect oral glutamine support on the inflammation process in newly diagnosed celiac patients

    MEHMET TERKEŞLİ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıErciyes Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. DURAN ARSLAN

  5. Tez No

    504820

    Erişkin yaş grubu çölyak hastalarında speckle tracking ekokardiyografi yöntemi ile sol kalp mekaniklerinin değerlendirilmesi

    Evalution of left ventricle mechanics by speckle tracking echocardiography in adult celiac patients

    RAZİYE ECEM AKDOĞAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    KardiyolojiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Kardiyoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. CEVAT KIRMA

Geri Dön