Sporcularda besin seçiminin sürdürülebilir beslenme davranışı ve diyet kalitesine göre değerlendirilmesi
Evaluation of food choices in athletes according to sustainable nutrition behavior and diet quality
- Tez No: 1021787
- Danışmanlar: PROF. DR. PELİN BİLGİÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Toplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Toplum Beslenmesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada sporcu ve sporcu olmayan bireylerin besin seçimi davranışlarını karşılaştırmak, bu seçimlerin sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme davranışlarıyla ilişkisini belirlemek ve elde edilen bulguların diyet kalitesiyle ilişkilendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, Ekim 2024 - Temmuz 2025 tarihleri arasında, Ankara ilinde öğrenim gören, 18-30 yaş aralığında 198 gönüllü sporcu lisansına sahip öğrenci (100 erkek, 98 kadın) ve Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde öğrenim gören 149 gönüllü öğrenci (73 erkek, 76 kadın) olmak üzere toplam 347 birey ile yürütülmüştür. Katılımcılara sosyodemografik veriler ve beslenme alışkanlıklarını içeren anket formu, Besin Seçimi Anketi (BSA) ve Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği (SSBDÖ) uygulanmıştır. Diyet kalitesi Sağlıklı Yeme İndeksi-2020 (SYİ-2020) ile değerlendirilmiştir. Bireylerin besin tüketim durumlarının değerlendirilebilmesi için üç günlük 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı alınmıştır. 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydının birinci günü yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. İkinci ve üçüncü gün kayıtları ise telefon görüşmesi yoluyla alınmıştır. Elde edilen veriler BeBİS 9.0 yazılımı ile analiz edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, yaş, cinsiyet ve beyan edilen antropometrik ölçüm değerleri gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). Besin ögesi alımları incelendiğinde; protein alımı özellikle erkek sporcularda %195,37 ile“aşırı”, karbonhidrat alımı ise kadın sporcularda %65,01 ile“yetersiz”düzeyde bulunmuştur (p<0,001). Her iki grup ve cinsiyette posa alımı günlük gereksinimleri karşılamamıştır (%57-59). Grupların toplam SYİ-2020 puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05) ve her iki grubun diyet kalitesi“yetersiz”ve“geliştirilebilir”kategorilerinde olup“kaliteli”diyet kalitesi düzeyinde birey bulunmadığı belirlenmiştir. Bileşen bazında incelendiğinde, sporcu bireylerde toplam protein puanları hem kadınlarda (p=0,005) hem de erkeklerde (p<0,001) sporcu olmayanlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunurken, sporcu olmayan kadınların rafine gıda (p=0,020) ve eklenmiş şeker (p=0,009) tüketimine dayalı bileşenlerden sporculardan daha yüksek puan aldığı (daha az tüketim) gözlenmiştir. Besin seçim tercihleri sporcu olmayan bireylerin“duyusal çekicilik”,“etik kaygı”ve“doğal içerik”gibi alt boyutlarda sporculardan anlamlı düzeyde daha yüksek puanlara sahip olduğunu (p<0,05) göstermiştir. SSBDÖ verileri ise, sporcu olmayan kadınların toplam SSBDÖ puanı (p=0,008) ile“mevsime özgü gıdalar ve gıda israfından kaçınma”ve“yerel gıda”bileşenleri sporcu kadınlardan anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. Erkeklerde ise sporcu olmayanların“et tüketiminin azaltılması”(p<0,001) ve“yerel gıda”(p=0,026) bileşenlerinde sporcu erkeklere göre daha yüksek skorlar elde ettiği saptanmıştır. Çalışma sonuçları sporcu ve sporcu olmayan bireylerin diyet kalite puanlarının grup ve cinsiyetten bağımsız olarak iyileştirilmesi ve sürdürülebilir beslenme konusundaki bilgi, tutum ve becerilerini artırılması için strateji ve eğitim planlarına ihtiyaç duyduğunu; beslenme eğitimlerinin sadece yüksek protein alımı odaklı yaklaşımdan uzaklaştırılarak makro besin ögesi dengesi ve posa içeriği yüksek besinlerin önemini vurgulayacak şekilde düzenlenmesini gerekli kılmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this study, it was aimed to compare food choice behaviors of athletes and non-athletes, to determine the relationship between these choices and sustainable and healthy eating behaviors, and to associate the findings with diet quality. The study was conducted between October 2024 and July 2025 with a total of 347 individuals in Ankara, consisting of 198 volunteer licensed athlete students aged 18–30 years (100 males, 98 females) and 149 volunteer students (73 males, 76 females) enrolled in the Faculty of Health Sciences. Participants completed a questionnaire including sociodemographic data and dietary habits, the Food Choice Questionnaire (FCQ), and the Sustainable and Healthy Eating (SHE) Behaviors Scale. Diet quality was assessed using the Healthy Eating Index-2020 (HEI-2020). Three-day 24-hour dietary recalls were obtained to evaluate the dietary intake of the participants. The first day of the 24-hour dietary recall was administered through face-to-face interviews, while the second and third day records were collected via telephone interviews. The obtained data were analyzed using BeBİS 9.0 software. According to the results, age, sex, and self-reported anthropometric measurements were not statistically significant between groups (p>0.05). When nutrient intakes were examined, protein intake was found to be“excessive”particularly in male athletes at 195.37%, while carbohydrate intake was“insufficient”in female athletes at 65.01% (p<0.001). Fiber intake did not meet daily requirements in both groups and sexes (57–59%). No statistically significant difference was found between the groups' total HEI-2020 scores (p>0.05), and the diet quality of both groups was categorized as“poor”and“needs improvement,”with no individuals reaching the“good”diet quality level. When examined by component, total protein scores in athletes were significantly higher than non-athletes in both females (p=0.005) and males (p<0.001), while non-athlete females scored significantly higher than athletes on components related to refined food (p=0.020) and added sugar (p=0.009) consumption (indicating lower intake). Food choice preferences showed that non-athletes had significantly higher scores than athletes in sub-dimensions such as“sensory appeal,”“ethical concern,”and“natural content”(p<0.05). SHE Behaviors Scale data revealed that non-athlete females scored significantly higher than athlete females in total SHE Behaviors Scale score (p=0.008) as well as in the“seasonal foods and avoidance of food waste”and“local food”components. In males, non-athletes obtained significantly higher scores than athlete males in the“reduction of meat consumption”(p<0.001) and“local food”(p=0.026) components. The results indicate that both athletes and non-athletes require strategies and educational programs to improve diet quality scores regardless of group and sex, and to enhance their knowledge, attitudes, and skills regarding sustainable eating; furthermore, nutrition education should be restructured away from a solely high protein intake-focused approach toward one that emphasizes macronutrient balance and the importance of high-fiber foods.
Benzer Tezler
- Olimpik mücadele sporcularında beslenme bilgi düzeyi, kilo düşme yöntemleri ve zihinsel sağlık durumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationships between nutritional knowledge levels, weight loss methods, and mental health status in olympic combat sports athletes
FATİH AHMET GENÇ
- Sporcuların besin seçimlerinin beden imajı ve yeme davranışına göre değerlendirilmesi
Evaluation of athletes' food choices in scope of their body image and eating behavior
DİLEM TUĞAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiToplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN BİLGİÇ
- Öğretmenlerin A vitaminine ilişkin bilgi ve davranışları
Teachers` knowledge and behaviours concerning vitamin A
NERGÜL KURTCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiAile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ARLI
- Elit ve sub-elit kadın halter sporcularının beslenme bilgi düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of nutritional knowledge levels of elite and sub-elite female weightlifters
EMİNE BEYZA KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikNecmettin Erbakan ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN ERDAĞI
- Sporcularda 2D:4D parmak uzunluk oranları ile müsabaka performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of relationship between 2D:4D digit (Finger length) ratios and competition performance of athletes
SİBEL TETİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
SporErciyes ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜRMÜZ KOÇ