Alaçam ilçesi'nin (Samsun) halk ilacı yönünden araştırılması
Investigation of alaçam district (Samsun) in terms of folk medicine
- Tez No: 1021829
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GOLSHAN ZARE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eczacılık ve Farmakoloji, Pharmacy and Pharmacology
- Anahtar Kelimeler: Alaçam, Etnobotanik, Halk İlacı, Samsun, Tıbbi Bitkiler, Alaçam, Ethnobotany, Folk Medicine, Medicinal Plants
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Farmasötik Botanik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlığın ilk zamanlarından bu yana bitkiler hem temel besin kaynağı hem de şifa aracı olarak kullanılmıştır. Özellikle modern tıbbi uygulamaların yeterince gelişmediği dönemlerde insanlar, doğadan yararlanarak deneme-yanılma yoluyla çeşitli geleneksel tedavi yöntemleri geliştirmiştir. Zengin bitki çeşitliliği, doğal yapısı ve köklü tarihsel geçmişiyle öne çıkan Samsun'un Alaçam ilçesi ise geleneksel halk hekimliği bilgisinin yoğun olarak korunduğu bölgelerden biridir. Yüzyıllardır nesilden nesle aktarılan bu kadim bilgiler günümüzün sosyokültürel dinamikleri ve modernleşme süreci nedeniyle kaybolmaya yüz tutmuştur. Dolayısıyla, bu yerel mirasın tespit edilmesi ve belgelenmesi adına etnobotanik araştırmalar kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, 2024-2026 yılları arasında Samsun'un Alaçam ilçesinde yer alan 65 mahallenin genelini kapsamaktadır. Araştırma sürecinde 57 mahalle ziyaret edilmiş, kaynak kişi niteliğindeki 304 birey ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilerek geleneksel halk ilacı kullanımlarına ilişkin veriler kayıt altına alınmıştır. Çalışma; belirlenen taksonların bilimsel ve yöresel adlarını, kullanılan bitki kısımlarını, hazırlanış ve uygulama şekillerini belgelemektedir. Analiz, toplam 662 kullanım kaydına sahip, 42 familyaya ait 101 tıbbi taksonu ortaya koymuştur. En çok takson içeren familyalar Brassicaceae (n=10), Rosaceae (n=9) ve Lamiaceae (n=8) olmuştur. Bitkiler en yoğun şekilde solunum sistemi hastalıklarında (öksürük, grip vb.) tercih edilmekte olup, kullanım değeri en yüksek türler Hypericum perforatum, Tilia rubra subsp. caucasica ve Urtica dioica olarak belirlenmiştir. Yöre halkının bitkisel preparatları hazırlarken en çok dekoksiyon yöntemine başvurduğu belirlenmiştir. Ayrıca elde edilen bulgular, Karadeniz Bölgesi'nde gerçekleştirilen benzer etnobotanik çalışmaların verileriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Since the earliest periods of humanity, plants have been utilized both as primary food sources and as therapeutic agents. Particularly in eras when modern medical practices were not yet sufficiently developed, people utilized nature to evolve various traditional treatment methods through trial and error. The Alaçam district of Samsun, outstanding for its rich plant diversity, natural structure, and deep-rooted historical background, represents one of the regions where traditional folk medicine knowledge has been intensely preserved. This ancient knowledge, transmitted from generation to generation for centuries, is on the verge of disappearing due to today's socio-cultural dynamics and the modernization process. Therefore, ethnobotanical research holds critical importance for identifying and documenting this local heritage. This study encompasses 65 neighborhoods in the Alaçam district of Samsun between 2024 and 2026. During the research, 57 neighborhoods were visited, and face-to-face interviews were conducted with 304 informants to record traditional folk medicine uses. The study documents the scientific and local names, plant parts used, preparation, and application methods of the identified taxa. Analysis revealed 101 medicinal taxa belonging to 42 families, with 662 use records. The families with the highest number of taxa were Brassicaceae (n=10), Rosaceae (n=9), and Lamiaceae (n=8). Plants were most intensely preferred for respiratory system diseases (cough, flu, etc.), where the species with the highest use value were determined as Hypericum perforatum, Tilia rubra subsp. caucasica, and Urtica dioica. Decoction was established as the most frequent preparation method. Furthermore, the findings were comparatively evaluated with data from similar ethnobotanical studies in the Black Sea Region.
Benzer Tezler
- Köy ürünleri pazarında doğrudan pazarlama ve pazarlama etkinliği:Samsun ili Alaçam İlçesi örneği
Direct marketing and marketing efficiency in the village prOoducts market in Alaçam district of Samsun
ESRA ANAKÖK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KEREM HAZNECİ
- Uluçay Havzası'nın (Alaçam-Samsun) jeomorfolojisi
Geomorphology of Uluçay Basin (Alaçam-Samsun)
İRFAN ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
CoğrafyaOndokuz Mayıs ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TAMER ÖZLÜ
- Samsun Alaçam ilçesi Kitaplı Konağı restorasyon önerisi
The restoration proposal of“Kitapli Konak”in Alaçam district, Samsun
GÜLSÜM TARIM
- Alaçam (Samsun) ilçesinde tarımsal klimatoloji
Agricultural climatology in Alaçam (Samsun) district
SAMET KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
CoğrafyaOndokuz Mayıs ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMALETTİN ŞAHİN
- Alaçam ilçe merkezi katı atıklarının fiziksel kompozisyonu ve bertaraf model araştırması
Başlık çevirisi yok
AYŞE KULEİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
Çevre MühendisliğiOndokuz Mayıs ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN NURİ ERGUN