İslam modernizmi bağlamında menar ekolünün kelam anlayışı
The manar school's understanding of kalam within the context of Islamic modernism
- Tez No: 1022107
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET AKGÜÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora çalışması, modernizmin İslâm kelâmına etkisini Menâr ekolü örneklemi üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Modern dönemle birlikte İslâm dünyasında yalnızca siyâsî ve toplumsal değil, aynı zamanda dinî düşüncenin yöntem ve yorum anlayışında da önemli dönüşümler meydana gelmiştir. Bu süreçte ortaya çıkan İslâm modernizmi, modern dünyanın meydan okumalarına karşı İslâm düşüncesini yeniden yorumlama çabasını temsil eden önemli hareketlerden biri olmuştur. Çalışmada, İslâm modernizminin en etkili temsil alanlarından biri olarak kabul edilen Menâr ekolünün kelâm anlayışı ve yöntemsel yaklaşımı ele alınmıştır. Araştırmada öncelikle modernizm kavramı ve İslâm düşüncesine etkileri incelenmiş, ardından İslâm modernizminin ortaya çıkış süreci ve Menâr ekolünün tarihsel arka planı değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel problemi, modernizm karşısında İslâm kelâmının nasıl bir yöntemsel dönüşüm geçirdiği ve bu dönüşümün kelâmî meselelerde ne tür sonuçlar doğurduğudur. Bu doğrultuda Cemaleddin Efganî, Muhammed Abduh ve Reşid Rıza çizgisinde şekillenen Menâr düşüncesinin yalnızca belirli görüşleri değil, aynı zamanda bu görüşleri üretirken benimsediği metodolojik yaklaşım analiz edilmiştir. Menâr temsilcilerinin temel eserleri merkeze alınarak klasik kelâm geleneğiyle benzerlikleri ve ayrıştıkları noktalar mukayeseli biçimde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda iman, ulûhiyet, nübüvvet ve sem'iyyât gibi temel kelâm konularındaki yaklaşımlar incelenmiş; mucize, vahiy, kader ve Allah-âlem ilişkisi gibi meselelerde klasik kelâm anlayışından farklılaşan yönler ortaya konulmuştur. Sonuç olarak çalışma, Menâr ekolünün modern dönemde İslâm düşüncesinin yeniden yorumlanmasına yönelik yöntemsel bir dönüşüm girişimini temsil ettiğini ve günümüz İslâm düşüncesindeki birçok tartışmanın düşünsel arka planını anlamada önemli bir örnek teşkil ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation aims to examine the impact of modernism on Islamic theology (kalam) through the case study of the Manar School. Along with the modern era, significant transformations have occurred in the Islamic world, affecting not only political and social structures but also the methodology and interpretation of religious thought. Islamic modernism, which emerged during this process, has been one of the prominent movements representing the effort to reinterpret Islamic thought against the challenges of the modern world. This study focuses on the theological understanding and methodological approach of the Manar School, which is widely considered one of the most influential representative spheres of Islamic modernism. In the research, the concept of modernism and its effects on Islamic thought are examined first, followed by an evaluation of the emergence of Islamic modernism and the historical background of the Manar School. The main problem of the study is how Islamic theology underwent a methodological transformation in the face of modernism and what consequences this transformation produced in theological matters. In this direction, the Manar thought shaped along the line of Cemaleddin Efgani, Muhammad Abduh, and Reşid Rıza is analyzed, focusing not only on their specific views but also on the methodological approach they adopted while generating these views. Centering upon the primary works of the Manar representatives, their similarities to and differences from the classical theological tradition are comparatively evaluated. Within this scope, their approaches to core theological subjects such as faith, divinity, prophecy, and eschatological matters are examined; furthermore, aspects that diverge from the classical understanding of kalam in issues like miracles, revelation, destiny, and the relationship between God and the universe are revealed. In conclusion, this study aims to demonstrate that the Manar School represents a methodological transformation attempt toward the reinterpretation of Islamic thought in the modern era, and constitutes a significant example in understanding the intellectual background of many contemporary debates in Islamic thought.
Benzer Tezler
- Sosyal yapı, kimlikler ve orta doğu mutfak kültürleri bağlamında Mardin'de yemek kültürü
Food culture in Mardin in the context of social structure, identities and Middle East culinary cultures
FİLİZ IŞIKER
Doktora
Türkçe
2024
SosyolojiMarmara ÜniversitesiOrtadoğu Sosyolojisi ve Antropolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUNUS UĞUR
DOÇ. DR. ERHAN AKARÇAY
- 1878-1982 yıllar arası Bosna Hersek'teki tefsir çalışmalarında yenilikçi düşüncesinin tesirleri
The influence of modernist thinking on tafsir works in Bosnia and Herzegovina from 1878 to 1982
SANELA MEŞİNOVİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECMETTİN GÖKKIR
- Mehmet Nadir and his periodical the Nümune-i Terakki within the context of the Hamidian era
II. Abdülhamid dönemi bağlamında Mehmet Nadir ve Nümune-i Terakki dergisi
DİDEM YERLİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
TarihSabancı ÜniversitesiTürkiye Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK AKŞİN SOMEL
- Necip Fazıl Kısakürek'in eserlerinde dini düşünce
Religious thought in the works of Necip Fazıl Kısakürek
KAZIM ALBAYRAK
Doktora
Türkçe
2026
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM BULUT
- Turgut Özal dönemi din-siyaset ilişkileri (1983-1993)
Religion–politics relations in the period of Turgut Özal (1983-1993)
HÜSEYİN KILINÇ
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal Bilimlerİstanbul Gelişim ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENOL DURGUN