İslâm iktisat düşüncesinin felsefî kaynakları ve İbn Miskeveyh'in Tehzîbü'l-Ahlâk adlı eseri
The philosophical sources of islamic economic thought and Ibn Miskawayh's work Tahdhib al-Akhlaq
- Tez No: 1022117
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN ORUÇ ÖNALAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Felsefe, Sosyoloji, Economics, Philosophy, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modern iktisat kuramının insanı araçsal rasyonaliteye indirgeyen metodolojik yaklaşımına karşılık olarak bu çalışma, İbn Miskeveyh'in Tehzîbü'l-Ahlâk adlı eseri etrafında şekillenen ameli hikmet geleneğini, iktisadi rasyonaliteyi ahlaki temelde yeniden kurgulayan bir alternatif olarak sunmaktadır. Araştırmanın temel sorunsalı, Neoklasik iktisadın mekanik ve ahlak dışı yapısının yarattığı ontolojik boşluğun; nefsin güçlerini yani hikmet, iffet ve cesaret erdemlerini dengeleyen kadim ahlak felsefesinin itidal ve orantısal adalet ilkeleriyle nasıl aşılabileceği üzerinde yoğunlaşmaktadır. Karşılaştırmalı analiz ve kavramsal arkeoloji yönteminin benimsendiği çalışmada, iktisadi eylemin ancak ahlaki yetkinleşme ve erdem odaklı bir toplumsal yapı ile temellendirildiğinde sürdürülebilir bir refah düzeyi oluşturabileceği tezi işlenmektedir. Bu çerçevede İbn Miskeveyh'in gerçekleştirdiği özgün sentez, iktisadi kararların altında yatan psikolojik dinamikleri çözümleyerek rasyonaliteyi hazcı bir maksimizasyon anlayışından arındırmakta ve bireyin iç dünyasındaki karakter inşasını toplumsal iktisadi nizamın asli ön şartı olarak konumlandırmaktadır. Ana akım iktisat anlayışının kıt kaynaklar ve sınırsız ihtiyaçlar dogmalarına karşı; mülkiyeti ilahi bir emanet, parayı ise mübadelede dengeyi sağlayan sessiz bir hâkim olarak tanımlayan bu yaklaşım, modern finans sisteminin meydana getirdiği yapısal eşitsizliklere karşı kapsamlı bir eleştiri getirmektedir. Bu bakımdan iktisadi eylemi, ameli hikmetin ayrılmaz bir parçası kılan ve insan onurunu araçsal rasyonalitenin üstünde tutan müstakil bir teorik çerçeve önermektedir. Nihayetinde araştırma, hane yönetimi yani tedbir-i menzil ile şehir idaresi olan tedbir-i medine arasındaki kopmaz bağı yeniden tesis ederek, adaleti evrensel bir denge ilkesi olarak ekonomik hayatın merkezine yerleştirmeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
In contrast to the methodological approach of modern economic theory, which reduces humanity to instrumental rationality, this study presents the tradition of practical wisdom, shaped around Ibn Miskawayh's Tahzib al-Akhlaq, as an alternative that reconstructs economic rationality on a moral basis. The central problem of the research focuses on how the ontological void created by the mechanistic and amoral structure of neoclassical economics can be overcome by balancing the powers of the self namely, the virtues of wisdom, chastity, and courage with the principles of moderation and proportional justice of ancient moral philosophy. Adopting a comparative analysis and conceptual archaeology method, the study argues that economic action can only create a sustainable level of welfare when grounded in a morally perfect and virtue-oriented social structure. Within this framework, Ibn Miskawayh's unique synthesis analyzes the psychological dynamics underlying economic decisions, purifying rationality from a hedonistic maximization and positioning the construction of character within the individual's inner world as the essential prerequisite for the socio-economic order. Against the mainstream economic dogmas of scarce resources and unlimited needs, this approach, defining property as a divine trust and money as a silent ruler maintaining balance in exchange, offers a comprehensive critique of the structural inequalities created by the modern financial system. In this respect, it proposes an independent theoretical framework that makes economic action an inseparable part of practical wisdom and places human dignity above instrumental rationality. Ultimately, the research aims to re-establish the unbreakable link between household management (tadbir-i menzil) and city management (tadbir-i medina), placing justice at the center of economic life as a universal principle of balance.
Benzer Tezler
- İslâm iktisadının kaynaklarından biri olarak İslâm ahlâk felsefesi: İbn Miskeveyh'in Tehzîbü'l-Ahlâk'ı ve etkileri
Islamic ethical philosophy as one of the sources of Islamic economics - The example of Ibn Miskeveyh and Tehzibu'l Ahlak and its effects
SEDAT NAMDAR
Doktora
Türkçe
2026
Ekonomiİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
- Sosyal refah kavramının Avrupamerkezci doğasına meydan okumak: İslam düşüncesinden alternatif bir söylem-Said Nursi örneği
Challenging the Eurocentric nature of the concept of social wellbeing: An alternative discourse from Islamic thought-Said Nursi example
MEHMET TEZYETİŞ
Doktora
Türkçe
2022
FelsefeAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMRAH AKBAŞ
- İslam iktisadı ve toplumdaki yoksulluğu giderme işlevselliği
Islamic economics and its functionality in eradicating poverty in society
MUKHAMMAD ZUKHUROV
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HukukFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULKERİM ÜNALAN
- الفكر الاقتصادي عند مالك بن نبي
MALİK BİN NEBİ'YE GÖRE EKONOMİ DÜŞÜNCESİ
MAHIEDDINE KECHACHA
Yüksek Lisans
Arapça
2019
Dinİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDELKADER CHACHI
- Hareket Dergisi'ndeki yazılarıyla Nurettin Topçu ve Anadolucu milliyetçilik
Başlık çevirisi yok
KENAN ALPAY