İbnü'l-Arabî'de ölüm ötesi hayatın mahiyeti
The nature of life after death in Ibn al-ʿArabī's thought
- Tez No: 1022358
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHAMMET MUSTAFA ÇAKMAKLIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma İbnü'l-Arabî'nin ahiret tasavvurunu ölümden ebediyete uzanan bütüncül bir varlık teorisi çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hareket noktası, ahiretin İbnü'l-Arabî düşüncesinde yalnızca naklî bir inanç konusu değil, onun varlık, bilgi ve ahlak anlayışının zorunlu bir sonucu olduğu varsayımıdır. Bu doğrultuda çalışma dört bölüm halinde kurgulanmıştır. Birinci bölümde İbnü'l-Arabî'nin varlık, bilgi ve ahlak anlayışı çerçevesinde ahiretin zorunluluğu ele alınmıştır. Merâtib-i vücûd, halk-ı cedîd, a'yân-ı sâbite, zâhir-bâtın ilişkisi ve varlığın aslına dönüşü gibi ontolojik ilkeler; Kur'an, sünnet, keşf, müşâhede ve hakka'l-yakîn gibi epistemolojik temeller; ilâhî adalet ve amellerin karşılığının verilmesi gibi ahlâkî unsurlar üzerinden ahiretin gerekliliği ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ölüm, tenasüh ve berzah meseleleri incelenmiştir. Bu çerçevede İbnü'l-Arabî'nin ölüm anlayışı, berzah kavramının farklı anlam katmanları ve kabir hayatının mahiyeti ele alınmıştır. Kabir hayatının hayal âleminin karakterine uygun şekilde ruhânî ve hissî bir yapıya sahip olduğu, nimet ve azabın hayalî sûretlerde gerçekleşmesine rağmen duyusal olarak tecrübe edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü bölümde kıyamet, haşr, rü'yetullah, mîzan, amel defteri, sırat ve şefaat gibi ahiretin temel durakları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda İbnü'l-Arabî'nin söz konusu unsurları hem sembolik veya bâtınî anlamlar olarak hem de ahirette duyusal karşılıkları bulunan hakikatler şeklinde kabul ettiği ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümde ise a'râf, cennet ve cehennem bahisleri ele alınmış; özellikle rahmet kavramının İbnü'l-Arabî'nin ahiret tasavvurundaki merkezi rolü incelenmiştir. Araştırma neticesinde İbnü'l-Arabî'nin meâd anlayışının hayal, rahmet, adalet ve a'yân-ı sâbite kavramları etrafında şekillendiği; ahiretin bütün safhalarının ilâhî tecellîlerin farklı görünümleri olarak tasavvur edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede ölüm ötesi hayat, düşünürün tasavvurunda gelecekte yaşanacak hadiseler bütününün ötesinde varlığın aslına dönüşünü ifade eden kapsamlı bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines Ibn al-ʿArabī's conception of the afterlife within the broader framework of his metaphysical system. It is based on the assumption that the afterlife, in Ibn al-ʿArabī's thought, is not merely a doctrine derived from revelation but a necessary consequence of his ontology, epistemology, and moral vision. In light of this premise, the study is organized into four main chapters. The first chapter investigates the necessity of the afterlife through the fundamental principles of Ibn al-ʿArabī's thought. Concepts such as the hierarchy of being (marātib al-wujūd), perpetual re-creation (khalq jadīd), immutable entities (aʿyān thābita), the relationship between the outward and the inward, and the return of all things to their origin are examined in order to demonstrate that the afterlife constitutes an indispensable dimension of existence. The chapter also discusses the epistemological foundations of this view through the Qurʾān, the Sunnah, unveiling (kashf), direct witnessing (mushāhada), and certainty (ḥaqq al-yaqīn), while highlighting the role of divine justice and moral responsibility. The second chapter focuses on death, metempsychosis, and the intermediate realm (barzakh). It argues that Ibn al-ʿArabī rejects transmigration of souls and conceives the posthumous state within the framework of the imaginal realm. In this context, the grave and its experiences are understood as imaginal realities that are nevertheless perceived in a concrete and sensory manner. The third chapter explores the principal stages of the hereafter, including resurrection, gathering, the vision of God, the Scale, the Record of Deeds, the Bridge, and intercession. It demonstrates that Ibn al-ʿArabī does not reduce these realities to symbolic meanings; rather, he accepts them as genuine eschatological events while interpreting them within his broader metaphysical outlook. The fourth chapter examines al-Aʿrāf, Paradise, and Hell, with particular attention to the centrality of divine mercy in Ibn al-ʿArabī's eschatology. The study concludes that his understanding of the afterlife is structured around the interrelated concepts of imagination, mercy, justice, and immutable entities. Accordingly, the hereafter emerges not simply as a sequence of future events but as a comprehensive process through which all things ultimately return to their divine origin.
Benzer Tezler
- İbnu`l-Arabi'de lafız-mana ilişkisi
The relationship of statement and meaning in Ibnu`l-Arabi
ALİ PARLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET PAÇACI
- İbnü'l-Arabî'de ilâh-ı mu'tekad kavramı
The term of ilāh-i mu'taqad/the god as the subject of belief in Ibn al-'Arabī
MERVE DİNÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN GÖKBULUT
- İbnü'l-Arabî'de öznel Tanrı tasavvuru: İnanılan ilah öğretisi ve vahdet-i vücûd teorisindeki konumu
Conception of subjective God In Ibn-al-Arabî: The doctrine of God which is believed in and its position in the theory of the unity of the being
NUMAN RAKİPOĞLU
- İbnü'l Arabî'de feyz nazariyesi
The theory of feyz in İbn al Arabi
OSMAN ÇOBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜKSEL GÖZTEPE
- İbnü'l-Arabî'de haller ve makamlar
Khals and maqaqms i̇n Ibn al-Arabi̇
BÜŞRA CANBAZ
Doktora
Türkçe
2026
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURREZZAK TEK