Kur'an'da şükür kavramına tematik yaklaşım
Thematic approach to the concept of gratitude in the Qur'an
- Tez No: 1022359
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP DEMİRYORGAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bayburt Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kur'an'ı Kerim'de şükür kavramının temellendirildiği bağlamsal yapıyı çözümlemeyi amaçlamaktadır. Özellikle şükür ile ilgili ayetler ekseninde yürütülen bu araştırmada, Kur'an'da geçen şükür olgusunun hem bireysel hem de toplumsal boyutları ele alınarak kavramın teolojik ve ahlâkî açılımlarına odaklanılmıştır. Kuranda geçen kıssalar, tarihsel bir anlatı olmanın ötesinde, değerler eğitimi ve ahlâkî rehberlik açısından güçlü bir muhteva sunmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Hz. Nuh, Hz. İbrahim Hz. Musa Hz. Süleyman ve Hz. Muhammed gibi peygamberlerin yaşamları boyunca şükürle ilişkilendirilen tutum, davranış ve söylemleri içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Ayrıca şükür kavramının Kur'an'daki kök anlamı ve kavramsal farklılaşmaları dilbilimsel yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırmada klasik tefsir literatürü ile birlikte modern yorumlara da yer verilmiş; şükür kavramının inanç, sabır, tevekkül ve teslimiyet gibi diğer temel Kur'an'î kavramlarla ilişkisi irdelenmiştir. Kur'an'da şükür kavramının yalnızca bir teşekkür ifadesi olmadığını, bunun ötesinde bir bilinç hali, kulluk bilinci ve sorumluluk duygusunun göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca şükür, Kur'anî bağlamda sadece nimete karşı değil, musibet ve zorluklar karşısında da sergilenen bir duruş olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma, şükür kavramının Kur'an'daki yeri ve işlevini daha derinlikli biçimde anlamaya yönelik teorik bir katkı sağlamayı hedeflemektedir. Ayrıca çalışmanın bilimsel derinliğini ve içerik bütünlüğünü artırmak amacıyla şükür kavramına dair Kur'an'ı Kerim'de yer alan ayetler ile bu kavramı destekleyen ve açıklayan hadis-i şerifler birlikte ele alınmıştır. Kur'an ayetleri bağlamları dikkate alınarak incelenmiş, böylece şükür temasının ilahi hitaptaki anlam çerçevesi ve farklı kullanım biçimleri ortaya konmuştur. Bunun yanında, Hz. Peygamber'in sünnetinde şükür anlayışının nasıl şekillendiği de hadisler ışığında ele alınmıştır. Elde edilen veriler, şükür kavramının İslam düşüncesindeki yeri, fonksiyonu ve bireysel/toplumsal yaşamdaki yansımalarını bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeye imkân tanımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Kur'an merkezli bir muhteva analizinin yanı sıra hadis temelli bir destekle konunun çok boyutlu incelenmesini hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
The present study aims to analyse the contextual structure underlying the concept of gratitude in the Quran. The present study is an examination of verses related to gratitude, with a particular focus on the individual and social dimensions of gratitude in the Quran. The study explores the theological and moral implications of these verses, offering insights into the broader context of values education and moral guidance. In this context, the study employs content analysis to examine the attitudes, behaviours, and discourses associated with gratitude throughout the lives of prophets such as Noah, Abraham, Moses, Solomon, and Muhammad. Furthermore, the semantic field, root meaning, and conceptual variations of gratitude in the Quran are evaluated within the framework of linguistic approaches.The study incorporates both classical exegetical literature and modern interpretations, examining the relationship between the concept of gratitude and other fundamental Quranic concepts such as faith, patience, trust in God, and submission. The findings reveal that the concept of gratitude in the Quran is not merely an expression of thanks, but rather a manifestation of a state of consciousness, a sense of servitude, and a sense of responsibility. Moreover, within the Quranic context, gratitude is exhibited not only in response to blessings but also as a disposition adopted in the face of adversity and hardship. In this respect, the concept of gratitude in the verses provides an educational and guiding space where gratitude is primarily embodied. The present study aims to make a theoretical contribution to a more in-depth understanding of the place and function of gratitude in the Quran. Moreover, to enhance the scientific depth and comprehensiveness of the study, the verses on the concept of gratitude in the Quran, along with the hadiths that support and explain this concept, are examined together. The verses are analysed in context, thereby revealing the range of meaning and the diversity of uses of the theme of gratitude in divine address. Furthermore, the shaping of the concept of gratitude in the Sunnah of the Prophet Muhammad (peace be upon him) is evaluated in light of the hadiths. The data obtained facilitate a comprehensive evaluation of the concept of gratitude in Islamic thought, its function, and its implications for individual and social life. In this respect, the study aims to examine the subject in depth, using both a Quran-centred content analysis and hadith-based support.
Benzer Tezler
- İslami ilimlerde terimleşen Kur'an-ı Kerim kavramları
Quranic concepts that are formed into terms in Islamic sciences
REMZİ NAZLI
Doktora
Türkçe
2025
Dilbilimİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAMAZAN MEŞE
- Kur'an-ı Kerim'de geçen sıvı türleri
Types of liquids mentioned in the Qur'an
SERVER TAŞTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBitlis Eren ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET YOLCU
- Kur'ân-ı Kerim'de dağ kavramı ve dağların insan hayatı üzerindeki tesiri
The concept of mountain in the Qur'an and the impact of mountains on human life
MAHİR AYLUÇTARHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM AKGÜN
- Kur`anda akıl kavramına sık sık yapılan vurgunun önemi
The in portance of the intelligace which is freguentiy explained in hold Quran
HALİL AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEVKİ SAKA
- Ömer Efendi'nin Ahlâk-ı Muhsinî tercümesi: Metin- inceleme (98-b – 198-a)
Ömer Efendi's Ahlâk-i Muhsinî tercümesi: Review- edition (98-b – 198-a)
FATMA HİLAL KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıManisa Celal Bayar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL ELBİR