Bankacılık sektöründe yapay zekâ teknolojilerinin kullanımı regülasyon ve etik boyutunun incelenmesi
The use of artificial intelligence technologies in the banking sector: an analysis of regulatory and ethical dimensions
- Tez No: 1022370
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RECEP ALİ KÜÇÜKÇOLAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Banking
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Ticaret Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanayi Politikaları ve Teknoloji Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Sanayi Politikaları ve Teknoloji Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ teknolojileri, günümüzde bankacılık sektörü başta olmak üzere pek çok alanda iş yapma biçimlerini dönüştüren stratejik bir unsur hâline gelmiştir. Bankacılık sektöründe yapay zekâ; kredi değerlendirme, risk yönetimi, dolandırıcılık tespiti, müşteri ilişkileri ve operasyonel otomasyon gibi kritik süreçlerde yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bununla birlikte, bu dönüşüm yalnızca teknik ve operasyonel kazanımlarla sınırlı olmayıp, düzenleyici uyum, etik ilkeler ve çalışanlara yönelik etkiler gibi çok boyutlu sonuçlar doğurmaktadır. Bu çalışmanın amacı, bankacılık sektöründe yapay zekâ teknolojilerinin kullanımını; çalışan algıları, düzenleyici çerçeve ve etik boyutlar açısından bütüncül bir yaklaşımla incelemektir. Bu doğrultuda araştırma iki aşamalı olarak tasarlanmıştır. İlk aşamada, Türkiye'de bankacılık sektöründe çalışanlara yönelik gerçekleştirilen nicel anket çalışması ile çalışanların yapay zekâya yönelik algıları, iş güvencesi değerlendirmeleri, düzenleyici uyum ve etik hassasiyetleri analiz edilmiştir. İkinci aşamada ise bankaların entegre faaliyet raporları üzerinden içerik analizi yapılmış ve bankaların kurumsal raporlarında yer alan yapay zekâ vurgularına dayalı olarak bir Yapay Zekâ Yoğunluk Endeksi oluşturulmuştur. Araştırmada Teknoloji Kabul Modeli, İş Güvencesizliği Teorisi, Düzenleyici Uyumluluk yaklaşımı ve Paydaş Teorisi kuramsal çerçeve olarak kullanılmıştır. Bulgular, çalışanların yapay zekâyı genel olarak faydalı ve kaçınılmaz bir dönüşüm olarak algıladıklarını; ancak etik riskler, veri gizliliği ve iş güvencesi konularında belirgin endişeler taşıdıklarını göstermektedir. Ayrıca, yapay zekâya duyulan güvenin ve iş güvencesi algısının, kurumsal yönetişim ve düzenleyici çerçeveye olan güvenle yakından ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. İçerik analizi sonuçları ise büyük ve teknoloji yatırımı yüksek bankaların yapay zekâyı stratejik bir unsur olarak öne çıkardığını göstermektedir. Çalışma, bankacılık sektöründe yapay zekâ kullanımının yalnızca verimlilik odaklı değil; etik, düzenleyici ve insan merkezli bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini ortaya koyarak, hem akademik literatüre hem de sektör temsilcilerine katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Artificial intelligence technologies have become a strategic driver of transformation across many industries, particularly in the banking sector. In banking, artificial intelligence is widely used in critical processes such as credit assessment, risk management, fraud detection, customer relations, and operational automation. However, this transformation is not limited to technical and operational benefits; it also generates multidimensional implications related to regulatory compliance, ethical considerations, and workforce impacts. The aim of this study is to examine the use of artificial intelligence technologies in the banking sector through an integrated perspective that incorporates employee perceptions, regulatory frameworks, and ethical dimensions. Accordingly, the research is designed in two stages. In the first stage, a quantitative survey was conducted among employees in the Turkish banking sector to analyze their perceptions of artificial intelligence, job security concerns, regulatory compliance, and ethical awareness. In the second stage, a content analysis of banks' integrated annual reports was carried out, and an Artificial Intelligence Intensity Index was developed based on the prominence of artificial intelligence-related discourse in corporate reporting. The study adopts the Technology Acceptance Model, Job Insecurity Theory, Regulatory Compliance approach, and Stakeholder Theory as its theoretical framework. The findings indicate that employees generally perceive artificial intelligence as a beneficial and inevitable transformation; however, they also express significant concerns regarding ethical risks, data privacy, and job security. Moreover, trust in artificial intelligence and perceptions of job security are found to be closely associated with confidence in institutional governance and regulatory frameworks. The content analysis reveals that large-scale banks with strong technological capabilities emphasize artificial intelligence as a strategic component in their corporate communication. Overall, the study highlights that the sustainable adoption of artificial intelligence in banking requires not only efficiency-oriented solutions but also a human-centered, ethically grounded, and well-regulated governance approach. By doing so, the research contributes to both academic literature and practical policy discussions on artificial intelligence in the banking sector.
Benzer Tezler
- A new approach to corporate social responsibility: Corporate digital responsibility, analysis of Turkish banking and e-commerce sectors
Kurumsal sosyal sorumluluğa yeni bir yaklaşım: Kurumsal dijital sorumluluk, Türk bankacılık ve e-ticaret sektörlerinin analizi
CEYDA CİHAN AYDOĞDU
Doktora
İngilizce
2024
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BANU MÜJDE BASKAN KARSAK
- Birer fintech oluşumu olarak Türkiye'de ödeme sistemleri ile ödeme ve elektronik para kuruluşları ve bir denetim modeli önerisi
Payment systems, payment and electronic money institutions in Turkey as formations of fintech and a proposal for audit model
ENVER SEDAT GÜLTEKİN
- Merkez bankacılığında regtek uygulamaları
The use of regtech in central banking
MUHAMMED ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BankacılıkAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiDenetim ve Risk Yönetimi Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİS KIRAL
- Hizmet pazarlamasında yapay zekâ kullanımı ve dijitalleşme: Hizmet sektöründe bir model
Using AI and digitalization in service marketing: An application in the service industry
İPEK YALIÇ