Kemalist ve post-Kemalist dönemlerde toplumsal cinsiyetin devlet tanımlı kurgusu: İdeolojik zıtlıklar ve yapısal süreklilikler
State construction of gender in the Kemalist and post-Kemalist periods: Ideological contrasts and structural continuities
- Tez No: 1022632
- Danışmanlar: DOÇ. DR. OĞUZ DİLEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Devlet ideolojisi, Toplumsal cinsiyet, Kadın kimliği, Kemalizm, post-Kemalizm, Modernleşme, Eril iktidar, State ideology, Gender, Women's identity, Kemalism, Post-Kemalism, Modernization, Patriarchal power
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ufuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÜGELİ UTAN, Funda. Kemalist ve Post-Kemalist Dönemlerde Toplumsal Cinsiyetin Devlet Tanımlı Kurgusu: İdeolojik Zıtlıklar ve Yapısal Süreklilikler, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2026. Türkiye'nin modernleşme süreci, devleti merkeze alan bir toplumsal dönüşüm projesi olarak ortaya çıkmıştır. Bu süreçte devlet; kendi ideolojisini kurarken ve yeniden üretirken toplumsal cinsiyet kavramını arka planda da olsa bir kurucu çerçeve olarak kullanmıştır. Kadınların kimliği ve de bedeni; devletin nasıl bir toplum ve nasıl bir kalkınma hayal ettiğine işaret eden bir vitrin rolü oynamıştır. Başka bir deyişle idealleştirilişiyle kadınlık, devletin o anki siyasi önceliklerine göre sürekli yeniden şekillendirdiği politik bir kurgudur. Bu çalışma; 1923–1938 ve 2015–2026 dönemlerini merkezine alarak, Türkiye'de Kemalist ve post-Kemalist olarak adlandırılan evrelerde devletin toplumsal cinsiyet kurgusunu karşılaştırmalı bir perspektifle incelemektedir. Araştırma; siyasal liderlerin söylemleri, yasal yapı ve temel politika metinleri üzerinden şu sorunsal bir cevap aramaktadır: Burada post kavramı bir şeylerin belirgin biçimde değiştiği köklü bir ayrışmaya mı işaret etmektedir, yoksa burada değişimden anlaşılması gereken şeklidir ve sadece söylemsel midir? Araştırmanın ortaya koyduğu bulgular, post-Kemalist olarak tanımlanan dönemin esasında Kemalist modernleşmenin o temel ve devletçi omurgasını kıracak bir dönüşüm ortaya koymadığını işaret ediyor. Aynı omurga farklı aktörlerle, kültürel normlarla ve siyasal taslaklarla yeniden üretilmiştir. Cumhuriyetin erken dönemlerindeki çağdaş anne, günümüzün aileyi koruyan fedakâr kadın imgesine evirilirken, devletin eril karakteri Kemalist ve post-Kemalist devleti gücünden bir şey kaybetmeden etkilemeye devam etmekte. Kadının politik dilde sürekli aile, ahlak ve annelik kavramlarıyla bezeli cümlelerde kullanılması, onun toplumsal konumunun bireysel bir özerklikten ziyade aile birimine indirgendiğini kanıtlamaktadır. Özetle bu tez; iddia edildiğinin aksine, Türkiye'nin toplumsal cinsiyet rejiminin kırılmadan ziyade süreklilik gösterdiğini; eril devlet aklının söylem düzeyinde kalan bir değişimle hiyerarşik içeriğini sürdürdüğünü savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
ÜGELİ UTAN, Funda. State Construction of Gender in the Kemalist and Post-Kemalist Periods: Ideological Contrasts and Structural Continuities, Master's Thesis, Ankara, 2026. Turkey's modernization process emerged as a state-centric project of social transformation. In this process, the state—while constructing and reproducing its own ideology—utilized the concept of gender as a foundational framework, albeit in the background. Women's identity and bodies served as a showcase, signaling the kind of society and development envisioned by the state. In other words, through its idealization, womanhood is a political construct that the state continuously reshapes in accordance with its contemporary political priorities. Focusing on the periods of 1923–1938 and 2015–2026, this study examines the state's construction of gender during the so-called Kemalist and post-Kemalist eras in Turkey through a comparative perspective. Analyzing the discourses of political leaders, the legal framework, and key policy texts, this research seeks to address the following problematic: Does the concept of“post”here signify a radical departure where things have changed significantly, or is the change understood here merely formal and purely discursive? The findings of the research indicate that the period defined as post-Kemalist has not, in essence, brought about a transformation that breaks the fundamental, statist backbone of Kemalist modernization. This same backbone has been reproduced through different actors, cultural norms, and political blueprints. While the“contemporary mother”of the early Republican era has evolved into today's image of the self-sacrificing woman protecting the family, the masculine character of the state continues to influence both the Kemalist and post-Kemalist state with undiminished power. The persistent deployment of women in political rhetoric within sentences adorned with concepts of family, morality, and motherhood proves that her social status is reduced to the family unit rather than individual autonomy. In short, this thesis contends that, contrary to prevailing claims, Turkey's gender regime is characterized by continuity rather than rupture, and that the patriarchal reason of state maintains its hierarchical essence beneath a change that is merely discursive.
Benzer Tezler
- Başörtüsü yasağı ve serbestleştirme dönemlerinde örtünmeden çıkma deneyimi: Fenomenolojik bir araştırma
The experience of unveiling during the headscarf ban and liberalization period: A phenomenological research
BURCU SENA TOSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SosyolojiYıldız Teknik Üniversitesiİnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BETÜL DUMAN BAY
- Tip ve söylem açısından Kemalist ideolojinin cumhuriyet dönemi Türk romanına yansıması
Reflection of Kemalist ideology in the Turkish novel of the republican era in terms of type and discourse
LATİF AKKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıOrdu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH OKUMUŞ
- Sivil toplum: Düşünsel temelleri ve Türkiye perspektifi
Civil society: Philosophical roots and the perspective of Turkey
AYŞENUR AKPINAR
- Cumhuriyet Dönemi İstanbul mimarlığında Rüknettin Güney
Istanbul's Republican Era architecture and Ruknettin Guney
CANSU ÖZKUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. VESİLE GÜL CEPHANECİGİL
- Türk siyasetinde statükonun değişim ve dönüşüm dönemleri: Söylemsel siyasetten eylemsel siyasete Özal-Erbakan-Erdoğan dönemi politikaları
Change and transformation period of status quo in Turkish politics: From discourse politics to action politics Özal-Erbakan-Erdoğan period policies
HASAN ÇİMEN
Doktora
Türkçe
2018
Siyasal Bilimlerİnönü ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELAHADDİN BAKAN