Sanat Tarihini Sakatlamak: Crip Estetik/Sanat
Cripping Art History: Crip Aesthetics/Art
- Tez No: 1022638
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEYNEP YASA YAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Güzel Sanatlar, Sosyoloji, Sanat Tarihi, Fine Arts, Sociology, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, engellilik deneyimine dayanan kripistemolojik bir yöntem kullanarak, engelli hakları hareketi paralelinde gelişen sakat sanat pratiklerini ve engellilik sanatı üretimlerini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, uluslararası ölçekte giderek görünürlüğü ve kurumsal meşruiyeti artan sakat sanat hareketinin Türkiye sanat tarihi yazınındaki sınırlı karşılığını tartışmaya açmak ve bu alandaki kuramsal boşluğa katkı sunmaktır. Eleştirel engellilik çalışmalarından hareketle araştırma, modern toplumun normatif özne kurgusunu ve bu kurguya uymayan beden-zihinlerin temsil rejimlerini eleştirel biçimde analiz etmektedir. Bu doğrultuda sağlamcılık, sağaltmacılık ve normatif beden politikalarının sanatsal üretim ve kültürel temsil alanlarında nasıl yeniden üretildiği incelenmekte; buna karşı geliştirilen, kripistemolojik, sakat ve engellilik temelli direnme stratejilerine odaklanılmaktadır. Çalışma ayrıca, sakat sanat pratiklerinin engellilik kültürü ve akademik tartışmaların tarihsel yörüngesiyle birlikte nasıl dönüştüğünü incelemekte ve sakat beden-zihinlerin performans, kamusal alan ve estetik üretimde açtığı yaratıcı olanakları, politik tahayyülleri, gerilimleri ve temsil krizlerini değerlendirmektedir. Küresel Kuzey'den kanonik örnekler ve temel tartışmaların ardından çalışma, Türkiye'de engellilik ve sanat kesişiminde ortaya çıkan performatif hareketlere yönelmekte; bu hareketlerin söylemsel çelişkilerini ve sınırlarını kripistemolojik bir konumdan tartışmaktadır. Nihayetinde çalışma, Türkiye'de uzun süredir sanat tarihsel incelemenin dışında bırakılan ya da çoğunlukla araştırmanın eşit öznesi olmaktan ziyade terapi veya duygusal arınma nesnesi olarak konumlandırılan engelli öznelerin sanatsal ve yöntembilimsel emeklerini, deneyimlerini ve bilgi üretimlerini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Örnekler üzerinden, söz konusu öznelerin karşı karşıya kaldıkları görünmezleştirme süreçlerini, sağlamcı ve sağaltmacı baskıları, bu baskılardan türeyen içselleştirilmiş sağlamcılığı ve sembolik kapsayıcılığın yarattığı sorunsalları estetik, kültürel ve kurumsal boyutlarıyla tartışmakta ve bu meseleleri sanat tarihi yazımı, sanat eğitimi ve küratöryel pratik açısından acil sorunlar olarak açığa çıkarmaktadır. Çağdaş engellilik çalışmalarının estetikle kesişen literatürünü, sakat sanat ve sakat yöntem tartışmalarıyla birlikte Türkiye bağlamında görünür kılan bu tez çalışması, bedenlenmiş sakat bilgisinin sanatsal üretim, küratöryel pratik ve sanat tarihi açısından taşıdığı derin epistemolojik ve estetik önemi ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines crip art practices and disability art creations emerging alongside the disability rights movement, utilizing a cripistemological method grounded in disability experience. Its primary objective is to examine the notably limited presence of the crip art movement within Turkish art historiography, despite its growing international visibility and institutional recognition, and to respond to a significant theoretical gap in the field. Grounded in critical disability studies, this research critically examines the normative construction of the modern subject and the representational regimes through which non-normative bodyminds are framed. It explores how ableism, cure-oriented thinking, and normative body politics are reproduced within artistic production and everyday cultural representation, while foregrounding crip strategies of resistance emerging from lived disability experience. Furthermore, the study analyzes how crip art practices have transformed alongside the historical trajectory of disability culture and academic debates. It evaluates the creative possibilities, political imaginaries, tensions, and crises of representation opened up by crip bodyminds in performance, public space, and aesthetic production. After discussing canonical examples from the Global North and key debates, the study turns to performative movements at the intersection of disability and art in Türkiye, critically addressing their discursive contradictions and limitations from a cripistemological position. Ultimately, the research aims to render visible the artistic labor, experiences, and knowledge production of disabled subjects long excluded from Turkish art historical inquiry; frequently positioned as objects of therapy or pity rather than equal research subjects. Through specific case studies, the study discusses processes of invisibilization, paternalistic pressures, tokenism, and internalized ableism, revealing them as urgent problems for art historiography, education, and curatorial practice. Bringing the aesthetic dimensions of contemporary disability studies and crip methodology into the Turkish context, the thesis demonstrates the profound epistemological and aesthetic significance of embodied crip knowledge for artistic production, curatorial practice, and art history.
Benzer Tezler
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Metaforik kaplar
Metaphoric vessels
NAZLI PEKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiSeramik Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. NALAN DANABAŞ
- Editoryal fotoğraf bağlamında Ozan Sağdıç fotoğrafı
Ozan Sağdıç photography in the context of editorial photography
MURAT GÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiFotoğraf Ana Sanat Dalı
PROF. DR. OSMAN ÜRPER
- Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması suçu
Disclosure of information and/or documents that are commercial secrets, banking secrets and/or customer secrets
SELİN KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VESİLE SONAY EVİK
- Günümüz sanatında sanatsal ifade biçimi olarak seramik
Ceramics as a form of artistic expression in today's art
EDA İLBEYCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiSeramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
DOÇ. ALİ TEMEL KÖSELER