Hukuk metinleri çevirisinde yapay zekâ uygulamalarının başarısı: Mahkeme kararları örneği
The effectiveness of artificial intelligence in translating legal texts: A case study of court decisions
- Tez No: 1022639
- Danışmanlar: PROF. DR. NESRİN DELİKTAŞLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Skopos kuramı, mahkeme kararları çevirisi, MQM, yapay zekâ çevirisi, insan çevirmen, Skopos theory, translation of court decisions, MQM, artificial intelligence translation, human translator
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çeviribilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Uluslararasılaşmanın sonucunda ortaya çıkan yazılı ve sözlü iletişim ihtiyacının giderilmesinde dil teknolojilerindeki gelişmelerin payı büyüktür. Son dönemde bireylerin günlük hayatta çeşitli amaçlarla daha çok kullandığı yapay zekâ uygulamaları bu gelişmelerden biri olarak ön plana çıkmaktadır. Yapay zekâ uygulamaları, özetleme, içerik yazma ve çeviri gibi farklı birçok görevi yerine getirmektedir ve nöral tabanlı ağ mimarisi üzerine kuruldukları için bu uygulamaların söz konusu alanlarda sundukları çıktılar günden güne daha anlamlı ve işlevsel hale gelmektedir. Söz edilen bu özellikleri sebebiyle, yapay zekâ teknolojisi günümüzde çeviri süreçlerinde de sık kullanılmaya başlanmıştır. Bu doğrultuda, mevcut tezde, yaygın olarak tanınan ve kullanılan ChatGPT, Gemini ve Claude adlı yapay zekâ uygulamalarının uluslararasılaşma sonucunda çevirisine en çok ihtiyaç duyulan metinlerden mahkeme kararlarının çevirisindeki başarısı ele alınmıştır. Tezin bütüncesini Türkçe ilk, ara ve yüksek derece mahkemelerden seçilen altı karar metni oluşturmaktadır. Bu metinler, ChatGPT, Gemini ve Claude tarafından iki aşamada İngilizceye çevrilmiştir. Birinci aşamada, yapay zekâ uygulamalarından karar metni çevirisinden neler beklendiği konusunda açıklama yapılmadan çeviri yapması ve ikinci aşamada çeviri amacı ve çeviriden beklentiler paylaşılarak çeviri yapması beklenmiştir. Elde edilen çeviriler, Çok Yönlü Kalite Ölçütleri Çerçevesinde (MQM) yer alan ve karar metinleri çevirisinde öne çıkan unsurları değerlendirmek için seçilen terminoloji, doğruluk, dil bilgisi kuralları ve biçem ölçütleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda, yapay zekâ uygulamalarının her iki aşamada da belirlenen bu ölçütlerde hatalar yapabileceği ve bu hataların çevirinin işlevselliğini olumsuz etkilediği görülmüştür. Genel itibariyle, çeviriye ilişkin beklentilerin yapay zekâ uygulamalarıyla paylaşılmasının çevirinin işlevselliğini arttırmaya yardımcı olduğu gözlemlenmiştir ancak söz konusu uygulamaların bu durumda da hatalar yaptığı örneklerin de bulunduğu görülmüştür. Yapay zekâ iii uygulamalarının yaptığı hatalar arasında bir tutarlılık olmadığı tespit edilmiştir. Çalışmada, yapay zekâ uygulamalarının çeviri sürecinde hızlı sonuçlar verdiği ve genel itibariyle anlaşılır hedef metinler sunduğu görülse de elde edilen çıktıların insan çevirmen tarafından kontrol edilmesinin zorunlu olduğu sonucuna varılmıştır. Bu tezde, karar metinleri çevirisinde yapay zekâ uygulamalarından kabul edilebilir ve işlevsel bir çıktı alabilmek için insan çevirmen ve yapay zekâ arasındaki iş birliğinin önemi ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
The advancements in language technologies have played a significant role in addressing the communication needs that have emerged as a result of internationalization. Artificial intelligence applications, which individuals have increasingly used for various purposes in daily life in recent years, stand out as one of these developments. Artificial intelligence applications are capable of performing a wide range of tasks such as summarization, content writing, and translation, and since they are built on neural network-based architectures, the outputs they provide in these areas are gradually becoming more meaningful and functional. Due to these features, artificial intelligence technology has begun to be frequently utilized in translation processes today. Accordingly, this thesis examines the performance of the widely recognized and used artificial intelligence applications ChatGPT, Gemini, and Claude in translating court decisions — among the texts most in need of translation as a result of internationalization. The corpus of the thesis consists of six court decision texts selected from Turkish first instance courts, regional courts of appeal and regional administrative courts, and higher courts. These texts were translated into English by ChatGPT, Gemini, and Claude in two stages. In the first stage, the artifical intelligence applications were asked to translate without being given any explanation regarding what was expected of the translation; in the second stage, they were asked to translate after being informed of the translation purpose and expectations. The translations obtained were evaluated within the framework of the Multidimensional Quality Metrics (MQM), using the criteria of terminology, accuracy, linguistic conventions, and style — selected to assess the prominent elements in court decision translation. As a result of the evaluation, it was observed that artificial intelligence applications can make errors across all of these criteria in both stages, and that these errors negatively affect the functionality of the translations. In general, sharing v translation-related expectations with artificial intelligence applications was found to help improve the functionality of the translations; however, instances were also identified in which the applications still made errors even under these conditions. It was further determined that there is no consistency among the errors made by artificial intelligence applications. While the study found that artificial intelligence applications produce quick results in the translation process and generally deliver comprehensible target texts, it was concluded that the outputs must be reviewed by a human translator. This thesis demonstrates the importance of collaboration between human translators and artificial intelligence applications in order to obtain acceptable and functional output from artificial intelligence in the translation of court decisions.
Benzer Tezler
- Bulgaristan sosyal ve siyasal yaşamında Türkler
Turks in Bulgaria`s social and political life
METE ULUYURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Uluslararası İlişkilerKocaeli ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. BEKİR GÜNAY
- 381 numaralı şeriyye siciline göre 1885-1893de kandıra kazâsı şeyhler (Kaynarca) nahiyesinde içtimai, iktisadi ve idari hayat
381 numbered pursuand to (1885-1893) şeriye register in şeyhler(Kaynarca) district of kandira borough social, economical and administrative life
FATİH KIZILORMAN
- Pétervárad 1694. Évi Török Ostroma Nyugati és Oszmán Források Alapján
Doğu ve batı kaynakları temelinde Osmanlıların 1694 petrovaradin kuşatması
HÜSEYİN ŞEVKET ÇAĞATAY ÇAPRAZ
- The importance of extralinguistic factors in the translation of legal texts
Hukuk metinleri çevirisinde dil dışı etkenlerin önemi
VOLGA YILMAZ GÜMÜŞ
- Methods used in the translation of legal documents
Hukuk metinlerinin çevirisinde kullanılan yöntemler
N. IŞIL DEMİRAKIN
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
Mütercim-TercümanlıkHacettepe Üniversitesiİngilizce Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYFER ALTAY
