Çocukların becerilerinin geliştirilmesine yönelik ebeveyn destek programının annelerin ebeveynlik becerileri ve stres düzeyleri ile çocukların zorlayıcı davranışları üzerine etkisi
The effect of parental support program for developing children's skills on parenting skills and stress levels of mothers and challenging behaviors of children
- Tez No: 1022880
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜDRİYE YILDIZ BIÇAKÇI, PROF. DR. HEATHER AGAZZI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Anne baba destek programı, Çocuk davranışları, Parent support program, Child behavior
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada Çocukların Becerilerinin Geliştirilmesine Yönelik Ebeveyn Destek Programı (ÇOBEG)'nın annelerin ebeveynlik bilgi, becerileri ve stres düzeyleri ile çocukların zorlayıcı davranışlarına etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ili Keçiören ilçesinde bağımsız anaokullarına devam eden 36-72 aylık tipik gelişim gösteren çocuklar ve onların araştırmaya katılmak için gönüllü olan anneleri oluşturmuştur. Deney grubunda 30 anne ve çocuk ile kontrol grubunda 30 anne ve çocuk olmak üzere toplam 60 anne ve çocuğu çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmada karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Deneysel süreçte orijinal ismi Helping Our Toddlers, Developing Our Children's Skills (HOT DOCS) olan Çocukların Becerilerinin Geliştirilmesine Yönelik Ebeveyn Destek Programı (ÇOBEG) uyarlanarak çevrimiçi platformda annelere toplam dokuz hafta boyunca uygulanmıştır. Program başlangıcı, ortası ve bitiminde yüz yüze olarak çocuklarının devam ettiği anaokulunda katılımcılarla grup ve bireysel görüşmeler yapılmıştır. Programın öncesinde ön testler ve bitiminde son test uygulamaları yapılarak ve sadece deney grubuyla iki aylık izlem toplantıları gerçekleştirilerek toplam iki ay sonra kalıcılık testi uygulanmıştır. Çalışmada çocuk ve annelerin kişisel bilgilerini öğrenmek amacıyla“Demografik Bilgi Formu”, annelerin çocuk gelişimine dair bilgi düzeylerini belirlemek amacıyla“ÇOBEG Bilgi Testi”, annelerin programa katılımlarını etkileyen etmenleri belirlemek amacıyla“ÇOBEG Kolaylaştırıcılar ve Engeller Anketi”, annelerin programa hazırbulunuşlarını belirlemek amacıyla“Hazırbulunuşluk, Yeterlik, Nitelik, Savunuculuk ve Önem Ölçeği-Kısa Form”, annelerin stres düzeyini belirlemek amacıyla“ÇOBEG Ebeveynlik Stres Ölçeği”, çocukların zorlayıcı davranışlarını belirlemek amacıyla“Erken Çocukluk Davranış Taraması”, annelerin ebeveynlik becerileri belirlemek amacıyla“Küçük Çocuklara Ebeveynlik”, annelere göre programın etkililiğini belirlemek amacıyla“ÇOBEG Terapi Tutum Envanteri”ve“ÇOBEG Program Değerlendirme Anketi”kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen nicel verilerin analizinde bağımsız iki grup verileri bağımsız örneklemler t testi ve Mann-Whitney U testi ile karşılaştırılırken, deney ve kontrol gruplarının çalışma değişkenlerindeki ön ve son test puanlarının karşılaştırması karışık ölçümler için iki yönlü varyans analizi (ANOVA), kovaryans analizi (ANCOVA), ikili lojistik regresyon ve Hizalanmış Sıra Dönüşümü (Aligned Rank Transform; ART) analizi ile yapılmıştır. Müdahale programının etkinliğini deney grubu içinde test etmek amacıyla çalışma değişkenlerindeki puanlar ise tekrarlı ölçümler için tek yönlü ANOVA, Friedman testi ve Cochran's Q testi ile karşılaştırılmıştır. Bütün analizler SPSS 27.0, AMOS ve R programlarında yapılmış ve p < ,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda program sonrasında deney grubunu oluşturan annelerin bilgi testi puanlarının son testte, ön teste göre anlamlı bir artış göstermiştir. Deney grubunda ebeveynlik becerilerinde sağlanan gelişim ve kalıcılık aşamasında stres puanlarının düşük seviyelerde stabilize olması müdahalenin uzun vadeli etkisini doğrulamıştır. Çocukların zorlayıcı davranışlarındaki azalma ve prososyal becerilerindeki artış, ebeveyn eğitiminin çocuk çıktılarındaki dönüştürücü gücünü ortaya koymuştur. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda bu tür davranışsal ebeveyn eğitimlerinin düşük sosyoekonomik düzey veya özel gereksinimli çocuk sahibi gibi özellikle yüksek risk grubundaki ailelere yaygınlaştırılması önerilebilir.
Özet (Çeviri)
In this study, it was aimed to examine the effect of the Parental Support Program for Developing Children's Skills (ÇOBEG), which will be adapted to Turkish culture, on the parenting knowledge, skills and stress levels of mothers and the challenging behaviors of children. The study group of the research will be year old children living in Ankara and their mothers. A total of 60 mothers and their children, 30 mothers and children in the experimental group and 30 mothers and children in the wait list control group, are planned to be included in the study. The research will be carried out with explanatory sequential design, a type of mixed research method. In the experimental process, the Parental Support Program for Developing Children's Skills (ÇOBEG), whose original name is Helping Our Toddlers, Developing Our Children's Skills (HOT DOCS), will be adapted and applied to mothers on the online platform for a total of nine weeks. Before the program, pre-tests and at the end of the program post-test applications will be made, two monthly follow-up meetings will be held and after a total of two months a permanence test will be applied only to the experimental group. In the study,“Demographic Information Form”to learn personal information of children and mothers,“ÇOBEG Knowledge Test”to determine mothers' level of knowledge about child development,“ÇOBEG Facilitators and Barriers Questionnaire”to determine the factors affecting mothers' participation in the program, and“Readiness, Competence, Attributions, Advocacy and Importance Scale-Short Form”to determine mothers' readiness to the program,“ÇOBEG Parenting Stress Scale”to determine the stress level of mothers,“Early Childhood Behavior Screen”to determine the challenging behaviors of children,“Parenting to Young Children”to determine the parenting skills of mothers,“ÇOBEG Therapy Attitude Inventory”and“ÇOBEG Program Evaluation Questionnaire”will be used to determine the effectiveness of the program according to the mothers. In the analysis of quantitative data obtained from the research, independent samples t-test and Mann-Whitney U test were used to compare data from two independent groups, while the comparison of pre- and post-test scores of the experimental and control groups in the study variables was performed using mixed measures two-way analysis of variance (ANOVA), analysis of covariance (ANCOVA), binary logistic regression, and Aligned Rank Transform (ART) analysis. To test the effectiveness of the intervention program within the experimental group, scores in the study variables were compared using repeated measures one-way ANOVA, Friedman test, and Cochran's Q test. All analyses were performed in SPSS 27.0, AMOS and R programs, and a p-value < .05 was considered statistically significant. Descriptive analysis was performed in the analysis of qualitative data. As a result of the analyses, the knowledge test scores of the mothers in the experimental group showed a significant increase in the post-test compared to the pre-test. The stabilization of stress scores at low levels in the experimental group during the development and retention phase of parenting skills confirmed the long-term effect of the intervention. The reduction in children's challenging behaviors and the increase in their prosocial skills revealed the transformative power of parental training on children's outcomes. Based on the findings of the study, it can be suggested that this type of behavioral parental training should be extended to families in high-risk groups, such as those with low socioeconomic status or children with special needs.
Benzer Tezler
- Ebeveyn eğitim programının erken çocukluk dönemindeki otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin eğitsel yeterliklerine etkisinin incelenmesi
Investigation of parent education program's effect on educational competencies of parents who have children with autism spectrum disorder in early childhood
MUHAMMED ABDULBAKİ KARACA
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN SARI
- 3-6 yaş çocukların duygu düzenleme becerileri ve problemli davranışlarının annenin kişilik yapısı ile ilişkisi
The relationship between emotion regulation skills and problematic behaviors of 3-6 years-old children with mother's personality structure
GÖZDE DOKUZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriPamukkale ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE AKTAŞ TERZİOĞLU
- Deprem sahasında 4-6 yaş çocuklarla grup Theraplay uygulaması: Ebeveyn-çocuk ilişkisi ve çocuğun sosyal beceri ve davranışları üzerine etkisi
Group Theraplay practice with 4-6 years old children in earthquake zone: Parent-child relationship and its effect on the child's social skills and behaviors
HÜLYA YÖRÜKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiIşık ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERNA AKÇİNAR YAYLA
- Okul öncesi çocuklarının bilimsel süreç becerileri ile ebeveynlerin yapay zeka okuryazarlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between preschool chi̇ldren's sci̇enti̇fi̇c process skills and parents' artificial intelligence literacy
GİZEM BAVUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURAN TUNCER
- Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuklarda görülen tekrarlayıcı davranışlar ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between repetitive behaviors and communication skills in children with autism spectrum disorder
ELİF NUR AKBAYIR ÖZÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dil ve Konuşma TerapisiKapadokya ÜniversitesiDil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAT KORKMAZ