Çalışanların yapay zeka kaygısının işe yabancılaşma ve iş doyumlarına etkisi: Kişisel başarı hissinin aracı rolü
The effect of artificial intelligence anxiety of employees on their job alienation and job satisfaction: The mediating role of personal accomplishment
- Tez No: 1022894
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZGÜR KÖKALAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Yapay zeka, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yapay zeka kaygısının işe yabancılaşma ve iş doyumuna etkisi kişisel başarı hissinin arasındaki ilişkiyi ve yapay zeka kaygısının işe yabancılaşma ve iş doyumuna etkisi kişisel başarı hissinin aracı rolü ile bu değişkenler arasındaki etkileşiminin belirlenmesidir. Alanyazında yapay zeka kaygısının işe yabancılaşma ve iş doyumu üzerindeki etkilerini birlikte ele alan ve kişisel başarı hissinin bu ilişkideki aracı rolünü inceleyen araştırmaların sınırlı olması, bu çalışmanın gerçekleştirilmesinin temel gerekçesini oluşturmaktadır. Araştırmanın modeli çalışanların yapay zeka kaygısının işe yabancılaşma ve iş doyumuna etkisinde kişisel başarı hissi düzeyleri arasındaki ilişki incelenmesi amaçlandığı için ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evreni, İstanbul İli'nde ikamet eden, aktif çalışma hayatının içerisinde bulunan, yönetici/çalışan pozisyonunda olan çalışanlardan oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi ile 520 çalışandan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Yapay Zeka Kaygısı Ölçeği, Kişisel Başarı Hissi Ölçeği, İşe Yabancılaşma Ölçeği ve İş Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Veriler, Şubat ve Nisan 2024 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri analizi sürecinde, öncelikle ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmış, ardından değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Hipotezlerin test edilmesinde basit ve hiyerarşik regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma bulguları, yapay zeka kaygısının kişisel başarı hissi ve iş doyumu üzerinde üzerinde anlamlı olumsuz etkisi olduğunu göstermiştir. Ayrıca yapay zeka kaygısının işe yabancılaşmayı anlamlı ve olumlu etkileri belirlenmiştir. Kişisel başarı hissinin işe yabancılaşmayı azaltığı ve iş doyumunu üzerinde ise olumlu etkileri olduğu saptanmıştır. Ayrıca, kişisel başarı hissinin, yapay zeka kaygısı ile iş doyumu ve yapay zeka kaygısı ile işe yabancılaşma arasında kısmi aracı rol aldığı görülmüştür. Sonuç olarak, yapay zeka kaygısının iş hayatındaki olumsuz etkilerini azaltmak için iş yerlerinde çalışanların kişisel başarı hissini artıracak ve iş doyumunu iyileştirecek önlemlerin alınması gerektiği önerilmektedir. Bu kapsamda, çalışanların yapay zeka konusundaki bilgi ve becerilerini artırmak için eğitim programlarının düzenlenmesi, iş yerinde destekleyici ve motive edici bir çalışma ortamının sağlanması önemli adımlar olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine the relationship between artificial intelligence (AI) anxiety, job alienation, and job satisfaction, and to determine the mediating role of personal accomplishment in the effect of AI anxiety on job alienation and job satisfaction.The limited number of studies in the literature that examine the combined effects of AI anxiety on job alienation and job satisfaction, and the mediating role of personal accomplishment in this relationship, constitutes the main rationale for conducting this study.The research model employs a correlational survey design, as it aims to investigate the relationship between employees' levels of personal accomplishment and the effects of AI anxiety on job alienation and job satisfaction. The study population consists of individuals residing in Istanbul who are actively engaged in the jobforce, occupying either managerial or employee positions. The study sample consists of 520 employees selected using a convenient sampling method. Data were collected through the Personal Information Form, Artificial Intelligence Anxiety Scale, Personal Accomplishment Scale, job Alienation Scale, and Job Satisfaction Scale. The data collection process was conducted between February and April 2024. In the data analysis process, validity and reliability analyses of the scales were first performed, followed by Pearson correlation analysis to determine the relationships among variables. Simple and hierarchical regression analyses were applied to test the research hypotheses. The findings revealed that AI anxiety had a significantly negative effect on personal accomplishment and job satisfaction. Additionally, AI anxiety was found to significantly and positively affect job alienation. Personal accomplishment was observed to reduce job alienation and positively influence job satisfaction. Moreover, personal accomplishment was found to have a partial mediating role in the relationship between AI anxiety and both job satisfaction and job alienation. As a result, it is recommended that measures be taken in jobplaces to enhance employees' sense of personal accomplishment and improve job satisfaction in order to mitigate the negative effects of AI anxiety in professional life. In this context, organizing training programs to increase employees' knowledge and skills regarding artificial intelligence, and creating a supportive and motivating job environment are considered essential steps.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ kaygısının iş tatmini üzerindeki etkisinde kontrol odağının düzenleyici rolü
Regulatory role of control locus on the impact of artificial intelligence anxiety on job satisfaction
RAVZA REYYAN KARTAL
- The impact of employees' perception of the use of artificial intelligence in the workplace on their individual performance through their organizational commitment: A study on food industry
Çalişanlarin işyerinde yapay zeka kullanimina ilişkin algisinin, örgütsel bağliliklari araciliğiyla bireysel performanslari üzerine etkisi: Gida sektörü üzerine bir çalişma
ELİF YAĞMUR HANCI
- Yapay zeka uygulamaları ile bireylerde görülen kaygının iş stresi ve iş motivasyonu düzeyindeki etkisinin incelenmesi
Examining the impact of artificial intelligence applications on the levels of job stress and job motivation in individuals
BEGÜMSUE TAŞDELEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Topkapı ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS YÜCEL
- Yapay Zekâ Kaygısı ve Yenilikçi İş Davranışının Stratejik Karar Alma Rasyonelliğine Etkisi: Bilişim Sektörü Örneği
The Effects of Artificial Intelligence Anxiety and Innovative Work Behavior on Strategic Decision-Making Rationality: The Case of the IT Sector
FIRANGIZ RAMAZANOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Bilim ve TeknolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiYönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ALİ ŞAHİN ÖRNEK
- Uşak ili Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarında yapay zekâ kaygısının incelenmesi
Investigation of artificial intelligence anxiety among healthcare workers in Family Health Centers in Uşak province
MEHMET AKİF ŞAHİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiUşak ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UTKU ESER
