Engellileri konu alan filmlerde öğrenilmiş çaresizlik: bir söylem çözümlemesi
Learned helplessness in movies about disabled individuals: A discourse analysis
- Tez No: 1022970
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM COŞKUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Bedensel engelliler, Eleştirel söylem çözümlemesi, Film çözümleme, Görme engelliler, Sosyal dışlanma, Zihinsel engelliler, Öğrenilmiş çaresizlik, İşitme engelliler, Physical handicappeds, Critical discourse analysis, Film analysis, Visually impaired, Social exclusion, Mentally retardation, Learned helplessness, Hearing impaired
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Engelli Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, engelliliği konu alan filmlerde öğrenilmiş çaresizliğin nasıl temsil edildiğini söylem çözümlemesi çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, 12 uzun metraj ve 1 kısa metraj olmak üzere toplam 13 filmden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Analiz sürecinde söylem çözümlemesi temel alınmış; içerik analizi ve tematik analizden ise öğrenilmiş çaresizlikle ilişkili tekrar eden kodların, temaların ve söylemsel örüntülerin sistematik biçimde belirlenmesi amacıyla yararlanılmıştır. Film, bu çalışmada yalnızca sanatsal bir anlatı formu olarak değil, toplumsal anlamların, normların, değerlerin ve güç ilişkilerinin üretildiği kültürel bir metin olarak ele alınmıştır. Araştırma sonuçları, incelenen filmlerde öğrenilmiş çaresizliğin çoğu durumda engelliliğin doğal ya da kaçınılmaz bir sonucu olarak değil; düşük beklentiler, etiketleme, dışlama, koruma adı altında denetim, bakım bağımlılığı, kurumsal müdahale ve toplumsal uyum baskısı aracılığıyla kurulan söylemsel bir süreç olarak temsil edildiğini göstermektedir. Bu bağlamda çaresizlik, bireysel bir zayıflıktan çok dışsal ilişkiler, kurumsal yapılar ve normatif çerçeveler içinde üretilen, ardından karakterlerin benlik algısına sızarak içselleştirilen ilişkisel bir deneyim olarak görünür olmaktadır. Bununla birlikte bazı filmler engellilik ile çaresizlik arasındaki bağı yeniden üretirken, bazıları bu bağı sorgulamakta ve çaresizliğin kaynağını engelliliğin kendisinden çok toplumsal ve söylemsel düzende konumlandırmaktadır. Sonuç olarak araştırma, engellilik ile öğrenilmiş çaresizlik ilişkisinin sinemada çok katmanlı biçimde kurulduğunu ortaya koyarak sinema, engellilik ve söylem çözümlemesi literatürüne disiplinler arası bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this research is to examine how learned helplessness is represented in films about disability through the framework of discourse analysis. The research was conducted on a sample of thirteen films, consisting of twelve feature length films and one short film. In the analytical process, discourse analysis was adopted as the main methodological approach, while content analysis and thematic analysis were also used to systematically identify recurring codes, themes, and discursive patterns associated with learned helplessness. Film is approached not merely as an artistic narrative form, but as a cultural text through which social meanings, norms, values, and power relations are produced. The findings indicate that learned helplessness is represented not as a natural or inevitable consequence of disability, but as a discursive process constructed through low expectations, labeling, exclusion, control under the guise of protection, care dependency, institutional intervention, and social conformity. In this context, helplessness becomes visible not as an individual weakness, but as a relational experience produced within external relations, institutional structures, and normative frameworks, and internalized as it penetrates the characters' self-perception. However, while some films reproduce the association between disability and helplessness, others question it and locate the source of helplessness not in disability itself, but in the social and discursive order surrounding it. This research reveals that the relationship between disability and learned helplessness is constructed in cinema in a multilayered way, offering an interdisciplinary contribution to cinema, disability, and discourse analysis literature.
Benzer Tezler
- Türk sinemasında aile içi iletişim: Nuri Bilge Ceylan sineması örneği
Intra-family communication in the turkish cinema: The sample of Nuri Bilge Ceylan cinema
İBRAHİM ZATERİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İletişim BilimleriAnadolu ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL NEZİH ORHON
- 2000 yılı sonrası Türk sinemasında engellilik temsilleri
Representations of disability in Turkish cinema after 2000
TUĞÇE GEZGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü SanatlarıSüleyman Demirel ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET YILMAZ
- Dezavantajlı alanlarda farkındalık yaratıcı bir unsur olarak animasyonun kullanımı ve bir kısa film uygulaması
The use of animation as awareness raising in disadvantaged areas and short film production
CANSU KARAMAN CENGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sahne ve Görüntü SanatlarıHacettepe ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
DOÇ. MÜGE BURCU ŞEN
- Twenty-first century flamenco: Experiencing tradition and transmission
Yirmibirinci yüzyılda flamenko: Gelenek ve aktarımı deneyimlemek
ROBIN GEORGE FOGGO
Doktora
İngilizce
2021
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE ŞİRİN ÖZGÜN TANIR
- Confronting economic and industrial cyberespionage under international law
Ekonomik ve endüstriyel siber espiyonaj'a karşı Uluslararası Hukuk yolları
OĞUZ KAAN PEHLİVAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKİF EMRE ÖKTEM