İstihsan delilinin zararı önleme fonksiyonu Alışveriş ve teminat akitleri özelinde)
The harm prevention function of the istihsan evidence (Based on sales and guarantee contracts)
- Tez No: 1022976
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞEVKET TOPAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslam hukukunda“zararın izalesi”ilkesi, temel hukuki prensiplerden birisidir. Her hukuk sistemi gibi İslam hukuku da imkânlar ölçüsünde zararın önlenmesine yönelik hükümleri ihtiva etmektedir. Daha kuvvetli bir delil sebebiyle kıyasın terk edilmesi veya açık kıyastan kapalı kıyasa dönme şeklinde özetlenebilecek olan istihsan delili de hukukun zararı önleme ilkesinin usule yansıyan yönüdür. Öyle ki istihsanın, kolaylığın sağlanıp maslahatın temin edilmesi için kıyasın terk edilmesi şeklinde yorumlanması da bunu ortaya koyar niteliktedir. İstihsanın bu yönü sadece teorik olarak değil, pratikte de göze çarpan bir husustur. Maddi ve manevi olmak üzere iki kısma ayrılan zarar; alışveriş hukukunda daha çok maddi zarar şeklinde ortaya çıkmaktadır. İstihsan prensibi ise birçok konuda, maddi zararın bir alt türü olan muhtemel zararı engellemektedir. Bu noktada istihsanın zararı önlemedeki işlevi, dayandığı hukuki temeller aracılığıyla gerçekleşmektedir. Genel kuralın bazı durumlarda terk edilerek farklı bir çözüme gidilmesi hukukun zararı önlenme maksadına daha uygun görülmüş; bu uygunlukta da yine mevcut naslar üzerinden hareket edilmiştir. Genel kuraldan sapmayı gerektiren durumlar -ki naslarda buna dahildir- Hanefi fıkhında istihsan başlığı altında ele alınmış ve hukuki bütünlük korunmaya çalışılmıştır. Ayrıca dayanağı nas olan istihsanın selem ve rehin gibi örneklerinde, istihsana dayalı zararın izalesi ilkesini görmek mümkündür. Bazı durumlarda ise insanlar arasında uygulanan muameleler dikkate alınarak kıyasın hükmü terk edilmiştir. Bu bağlamda, insanları yerleşik uygulamadan alıkoymanın doğuracağı zorluklar göz önünde bulundurulduğunda, istihsanın zararı önlediği açıkça ortaya çıkacaktır. Benzer şekilde maslahatın temini, zorluğun giderilmesi ve akitlerin olabildiğince sıhhate hamledilmesi yönündeki istihsan örnekleri yeri geldiğinde zararın izalesinin fıkıhtaki yansımaları olmuştur.
Özet (Çeviri)
In Islamic law, the principle of“the elimination of harm”(zararın izalesi) is one of the fundamental legal tenets. Like every legal system, Islamic law contains provisions aimed at preventing harm to the extent possible. The source of istihsan (juristic preference), which can be summarized as abandoning analogy (qiyas) due to a stronger evidence or turning from an apparent analogy to a hidden analogy, is the procedural reflection of the law's principle of preventing harm. So much so that the interpretation of istihsan as abandoning analogy to ensure ease and secure public interest (maslahat) demonstrates this clearly. This aspect of istihsan is a striking feature not only theoretically but also practically. Harm, which is divided into two categories as material and moral, manifests mostly as material harm in commercial/transaction law (alishverish law). The principle of istihsan, on the other hand, prevents potential harm—which is a sub-type of material harm—in many subjects. At this point, the function of istihsan in preventing harm is realized through the legal foundations on which it relies. Abandoning the general rule in certain situations and adopting a different solution was deemed more appropriate for the law's purpose of preventing harm, and this appropriateness was again driven by existing textual sources (nass). The situations requiring a departure from the general rule, including those in textual sources—were handled under the title of istihsan in Hanafi jurisprudence (fiqh), and an effort was made to preserve legal integrity. Furthermore, it is possible to see the principle of the elimination of harm based on istihsan in examples of istihsan whose basis is nass, such as salam (forward buying) and rahn (pledge/pawn). In some cases, the ruling of analogy was abandoned by taking into account the practices applied among people. In this context, when considering the hardships that would arise from restraining people from established practice, it will clearly emerge that istihsan prevents harm. Similarly, examples of istihsan aimed at securing public interest, removing hardship, and construing contracts as valid (sihhat) as much as possible have, when occasion arose, become the reflections of the elimination of harm in jurisprudence.
Benzer Tezler
- İslam Hukuk metodolojisinde maslahat-ı mürsele
Başlık çevirisi yok
MUHAMMED TAYYİB KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
DinDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ABDÜLKERİM ÜNALAN
- Arap dilinde kural dışı gibi görünen kullanımlara İbn Cinnî'nin yaklaşımı
Ibn Jinni's approach to exceptional uses in the Arab language
YUSUF DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinFırat ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE MEYDANOĞLU
- İmam Serahsî'nin el-Mebsût isimli eserinde ibâdât ve ukûbât konularında istihsân delilinin uygulanması
The implemention of istiḥsān principle in the issues of al-ibadat and al-uqubat in İmam Serahsi's al- Mebsut
ESMA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ KAYA
- İmam Şâfiî'nin İbtâlü'l-İstihsan'ı ve ona karşı erken dönem Hanefî usulcülerinin verdiği cevaplar
Shafii's rejection of istihsan and responses of early hanafi jurists to him
AHMET ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İSMAİL ACAR
- İslâm Hukuk biliminin teşekkül döneminde istihsân delili
Istihsan evidence in the institution of Islam Juridical science
YILDIRAY SİPAHİ
Doktora
Türkçe
2017
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KOŞUM