Anadolu'da yetişen salvia türlerinin farmasötik potansiyelinin araştırılması: S. albimaculata, S. viridis ve S. tomentosa üzerine fitokimyasal ve biyolojik aktivite değerlendirmeleri
Investigation of the pharmaceutical potential of salvia species growing in anatolia: phytochemical and biological activity assessments on S. albimaculata, S. viridis, and S. tomentosa
- Tez No: 1023115
- Danışmanlar: PROF. DR. SONGÜL KARAKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Botanik, Botany
- Anahtar Kelimeler: Antioksidan aktivite, enzim inhibisyonu, FTIR-ATR spektroskopisi, genotoksisite, LC-MS/MS, Salvia sp, uçucu yağ, Antioxidant activity, enzyme inhibition, essential oil, FTIR-ATR spectroscopy, genotoxicity, LC–MS/MS, Salvia spp
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Farmakognozi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmada Salvia albimaculata, S. viridis ve S. tomentosa türlerinden elde edilen metanol ve su ekstreleri ile uçucu yağların fitokimyasal özelliklerinin belirlenmesi, biyolojik aktivitelerinin değerlendirilmesi ve farmasötik kullanım potansiyellerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Bitki örneklerinden metanol ve su ekstreleri hazırlanmış, uçucu yağlar hidrodistilasyon yöntemiyle elde edilmiştir. Uçucu yağların kimyasal bileşimi GK–MS ve GK–FID, fenolik bileşik profilleri ise LC–MS/MS ile analiz edilmiştir. Ekstrelerin antioksidan (ABTS•⁺, DPPH•), α-amilaz, α-glukozidaz, asetilkolinesteraz (AChE), bütirilkolinesteraz (BChE), kolajenaz ve tirozinaz inhibitör aktiviteleri belirlenmiştir. Antibakteriyel aktivite disk difüzyon ve minimum inhibitör konsantrasyon (MİK) yöntemleri ile değerlendirilmiş, genotoksik güvenlilik Ames/Salmonella ve Allium cepa testleri ile araştırılmıştır. Ekstrelerin fonksiyonel grup yapıları FTIR-ATR spektroskopisi ile incelenmiş, başlıca fenolik bileşiklerin hedef enzimlerle etkileşimleri moleküler docking analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Uçucu yağ analizlerinde türler arasında belirgin kimyasal farklılıklar saptanmış, başlıca bileşenlerin α-pinen, β-pinen, limonen, kamfor ve karyofilen oksit olduğu belirlenmiştir. LC–MS/MS analizlerinde rosmarinik asit tüm türlerde baskın fenolik bileşik olarak tespit edilmiştir. S. tomentosa ekstreleri en yüksek α-glukozidaz ve BChE inhibitör aktivitesini gösterirken, S. viridis sulu ekstresi kolajenaz inhibisyonunda en yüksek aktiviteyi sergilemiştir. Metanollü S. albimaculata ve S. tomentosa ekstreleri çeşitli Gram-pozitif bakterilere karşı antibakteriyel etki göstermiştir. Ames testinde yalnızca metanollü S. albimaculata ekstresi mutajenik etki gösterirken, diğer tüm ekstreler Ames ve Allium cepa testlerinde genotoksik açıdan güvenli bulunmuştur. Moleküler docking analizleri, özellikle kerasiyanin, siyanidin-3-O-glukozit, rosmarinik asit ve hesperidinin hedef enzimlere yüksek bağlanma afinitesi gösterdiğini ortaya koymuştur. FTIR analizleri ise metanol ekstrelerinin fenolik ve aromatik bileşiklerce, sulu ekstrelerin ise hidroksil grubu bakımından zengin polar bileşiklerce karakterize olduğunu göstermiştir. Sonuç: Elde edilen bulgular, incelenen Salvia türlerinin özellikle fenolik bileşikler bakımından zengin olduğunu ve antidiyabetik, nöroprotektif, yaşlanma karşıtı ve antibakteriyel uygulamalar açısından önemli bir potansiyel taşıdığını göstermektedir. Özellikle S. tomentosa biyolojik aktivitesiyle öne çıkarken, türlerin genel olarak güvenli bir genotoksisite profili sergilemesi bu bitkilerin doğal biyoaktif bileşik kaynağı olarak değerlendirilebileceğini desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to determine the phytochemical characteristics of methanolic and aqueous extracts and essential oils obtained from Salvia albimaculata, S. viridis, and S. tomentosa, to evaluate their biological activities, and to investigate their potential pharmaceutical applications. Materials and Methods: Methanolic and aqueous extracts were prepared from the plant materials, and essential oils were obtained by hydrodistillation. The chemical composition of the essential oils was analyzed by GC–MS and GC–FID, while the phenolic profiles of the extracts were determined by LC–MS/MS. The antioxidant (ABTS•⁺ and DPPH•), α-amylase, α-glucosidase, acetylcholinesterase (AChE), butyrylcholinesterase (BChE), collagenase, and tyrosinase inhibitory activities of the extracts were evaluated. Antibacterial activity was assessed using the disc diffusion and minimum inhibitory concentration (MIC) methods. Genotoxic safety was investigated using the Ames/Salmonella assay and the Allium cepa test. Functional group profiles of the extracts were characterized by FTIR-ATR spectroscopy, and the interactions of the major phenolic compounds with target enzymes were investigated through molecular docking analyses. Conclusion: Essential oil analyses revealed marked chemical differences among the investigated species, with α-pinene, β-pinene, limonene, camphor, and caryophyllene oxide identified as the major constituents. LC–MS/MS analysis demonstrated that rosmarinic acid was the predominant phenolic compound in all species. S. tomentosa extracts exhibited the strongest α-glucosidase and BChE inhibitory activities, whereas the aqueous extract of S. viridis showed the highest collagenase inhibitory activity. Methanolic extracts of S. albimaculata and S. tomentosa exhibited antibacterial activity against several Gram-positive bacterial strains. In the Ames assay, only the methanolic extract of S. albimaculata showed mutagenic activity, whereas all other extracts were found to be genotoxically safe in both the Ames and Allium cepa assays. Molecular docking analysis indicated that keracyanin, cyanidin-3-O-glucoside, rosmarinic acid, and hesperidin exhibited high binding affinities toward the investigated target enzymes. FTIR analysis further demonstrated that methanolic extracts were characterized by phenolic and aromatic compounds, whereas aqueous extracts were richer in hydroxyl-containing polar constituents.
Benzer Tezler
- Salvia potentillifolia Boiss & Heldr. ex Bentham bitkisinin uçucu bileşenlerinin analizi ve antioksidatif özelliklerinin belirlenmesi
Chemical composition of the essential oil of Salvia potentillifolia Boiss & Heldr. ex Bentham and determination of antioxidation properties
İBRAHİM KIVRAK
- Doğu Anadolu tıbbi bitkilerine ait bazı türlerin ames/salmonella mikrozom test sistemi kullanılarak antimutajenik özelliklerinin saptanması
Determination the antimutagenic activities of some species of medicinal plants grown in east anatolia using ames/salmonella-mikrosome test system
TÜLİN ÖZBEK
- Eskişehir çevresinde yetişen tıbbi bazı Salvia L. türleri üzerinde morfolojik ve anatomik araştırmalar
Morphological and anatomical studies of some medicinal Salvia L. species growing in Eskişehir
İLHAM ERÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eczacılık ve FarmakolojiAnadolu ÜniversitesiFarmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. FEHMİYE KOCA
- Salvia trichoclada bentham üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic researches on salvia trichoclada bentham
PERİHAN ESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Eczacılık ve FarmakolojiHacettepe ÜniversitesiFarmakognozi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. L. ÖMÜR DEMİREZER
DOÇ. DR. AYŞE UZ