Akademik kendini engelleme ve bilişsel çarpıtmaların ergenlerin özsaygı düzeylerine etkisi
The effect of academic self-handicapping and cognitive distortions on adolescents' self-esteem levels
- Tez No: 1023228
- Danışmanlar: PROF. DR. RAHŞAN SİVİŞ ÇETİNKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada lise öğrencilerinde akademik kendini engelleme ve bilişsel çarpıtmaların özsaygı düzeylerine etkisini incelemeyi ve özsaygı düzeyinin demografik değişkenlere (cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi, sahip olunan kardeş sayısı, akademik başarı, anne-baba eğitim durumu, algılanan sosyoekonomik düzey) göre anlamlı şekilde farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesini amaçlamıştır. Araştırma genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modelinde tasarlanmış olup, araştırmanın evreni Bursa'nın merkez ilçesinde bulunan ve Fen ve Sosyal Bilimler Proje Okulu olan bir Anadolu İmam Hatip Lisesinde eğitim gören öğrencilerden oluşmakta, örneklemi ise uygun örnekleme yöntemi çerçevesinde gönüllü olarak seçilen 556 lise öğrencisinden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Akademik Başarıya İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği (ABİBÇÖ) ve Akademik Kendini Engelleme Ölçeği kullanılmıştır. Toplanan veriler normal dağılım gösterdiği için analizlerde parametrik teknikler kullanılmıştır. Elde edilen veriler Bağımsız Örneklem T-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Pearson Korelasyon Analizi ve Basit-Çoklu Regresyon ile analiz edilmiştir. İlgili analizler sonucunda Benlik Saygısı puanları cinsiyet ve algılanan sosyoekonomik duruma göre anlamlı bir şekilde farklılaşmaktayken; yaş, sınıf düzeyi, sahip olunan kardeş sayısı, akademik başarı ve anne-baba eğitim durumuna göre farklılaşmamaktadır. Uygulanan ölçeğin ters puanlama yapısı (yüksek puan = düşük benlik saygısı) dikkate alındığında, ergenlerin gerçek benlik saygısı düzeyleri ile akademik kendini engelleme davranışı arasında negatif yönlü (istatistiksel ölçek puanı bazında pozitif yönlü) fakat düşük şiddette anlamlı bir ilişki; benlik saygısı düzeyleri ile akademik başarıya ilişkin bilişsel çarpıtma toplam puanı arasında da yine negatif yönlü (istatistiksel ölçek puanı bazında pozitif yönlü) orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Akademik kendini engelleme ile akademik başarıya ilişkin bilişsel çarpıtma toplam puanı arasında ise pozitif yönlü düşük düzey anlamlı korelasyon bulunmuştur. Yani akademik başarıya ilişkin bilişsel çarpıtmalar arttıkça kendini engelleme davranışının da artma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, akademik başarıya yönelik bilişsel çarpıtmaların ve kendini engelleme davranışlarının ergenlerin genel benlik saygısı düzeylerini düşürücü yönde önemli birer yordayıcı etkiye sahip olduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the effects of academic self-hindrance and cognitive distortions on self-esteem levels in high school students and to determine whether self-esteem levels differed significantly according to demographic variables (gender, age, grade level, number of siblings, academic achievement, parental education level, perceived socioeconomic status). The research was designed using the correlational survey model, one of the general survey models; while the research population consists of students studying at an Anatolian Imam Hatip High School, which is a Science and Social Sciences Project School located in the central district of Bursa, the sample comprises 556 high school students selected voluntarily within the framework of the convenience sampling method. The Personal Information Form, the Rosenberg Self-Esteem Scale, the Cognitive Distortions Scale Related to Academic Achievement (CDS-AA) and the Academic Self-Handicapping Scale were used as data collection tools. Since the collected data showed a normal distribution, parametric techniques were used in the analyses. The obtained data were analyzed using Independent Samples T-Test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Pearson Correlation Analysis, and Simple-Multiple Regression. The analyses revealed that self-esteem scores differed significantly according to gender and perceived socioeconomic status; however, they did not differ according to age, grade level, number of siblings, academic achievement, and parental education level. Considering the inverse scoring structure of the applied scale (high score = low self-esteem), a negative (positive in terms of statistical scale score) but low-intensity significant correlation was found between adolescents' actual self-esteem levels and academic self-sabotage behavior; and a moderately significant negative (positive in terms of statistical scale score) correlation was found between self-esteem levels and the total score of cognitive distortions related to academic achievement. A low-intensity positive correlation was found between academic self-sabotage and the total score of cognitive distortions related to academic achievement. This indicates that as cognitive distortions related to academic achievement increase, self-sabotage behavior tends to increase as well. In conclusion, it was determined that cognitive distortions related to academic achievement and self-sabotage behaviors have a significant predictive effect on lowering the overall self-esteem levels of adolescents.
Benzer Tezler
- The investigation of psycho-educational constructs in relation to middle school students' learning of basic computer programming concepts
Ortaokul öğrencilerinin temel bilgisayar programlama kavramlarını öğrenmelerine ilişkin psiko-eğitsel yapıların incelenmesi
PINAR KEFELİ BERBER
Doktora
İngilizce
2024
Bilim ve TeknolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM SONER YILDIRIM
- Determining the barriers and opportunities for the integration of extended reality in disaster management using MCDM methods
Afet yönetiminde genişletilmiş gerçeklik teknolojilerinin entegrasyonu önündeki engeller ve fırsatların ÇKKV yöntemleriyle belirlenmesi
EREN MERT KAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. ÖMER EKMECİOĞLU
- Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının öğrenenlerin problem çözme becerilerine, bilişötesi farkındalık ve derse yönelik tutum düzeylerine etkisi ile öğrenme sürecine katkıları
The effects of constructivist learning approach on learners' problem solving skills, metacognitive awareness, and attitudes towards the course, and contributions to learning process
BÜNYAMİN YURDAKUL
Doktora
Türkçe
2004
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN DEMİREL
- Eleştirel medya okuryazarlığı kuramı: Eskişehir okulları ölçeğinde bir alan araştırması
The theory of critical media literacy: A field research in the scale of Eski̇şehi̇r high schools
MEHMET SELAHATTİN OKUROĞLU
- Music non-literate virtuosi: the“Alaylı”metal band performer
Nota okuyamayan virtüyözler:“Alaylı”metal grubu icracısı
HALE FULYA SOĞANCI