Ortaöğretim öğretmenlerinin denetim odakları ile öğretmen kimliği inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between high school teachers' locus of control with professional identity
- Tez No: 1023375
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLAL DUMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Öğretmenlerin denetim odakları ve mesleki kimlik inançları, makro düzeyde öğretmenlerin pedagojik tercihleri ve mesleki yaklaşımlarını; mikro düzeyde ise sınıf yönetimi, öğrenci-öğretmen etkileşimi ve öğrenci başarısı üzerinde belirleyici bir etki yaratan iki temel psikolojik yapıdır. Bu nedenle söz konusu yapıların eğitim araştırmaları açısından titizlikle ele alınması gereken bir alan oluşturduğu söylenebilir. Eğitimde başarı, öğretmenlerin mesleki tatmini, motivasyonu ve performansı üzerinde etkili olan denetim odağı ve mesleki kimlik inancı kavramları arasındaki olası etkileşim; eğitim politikaları, öğrenme-öğretme süreçleri ve öğrenci kazanımları açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Muğla ili Milas ilçesinde ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin denetim odakları ile öğretmen kimlik inançları arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu iki yapının cinsiyet, yaş, mesleki statü ve okul türü gibi demografik değişkenlere göre anlamlı biçimde farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Çalışma, nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli kapsamında tasarlanmıştır. Veriler; Çetinkaya ve diğerleri (2023) tarafından geliştirilen Öğretmen Kimliği İnançları Ölçeği, Dağ (2002) tarafından Türkçeye uyarlanan Rotter İç-Dış Denetim Odağı Ölçeği ve araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde frekans, yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma gibi betimsel istatistikler ile bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi, Spearman sıra farkları korelasyon analizi ve basit doğrusal regresyon analizi teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgu ve sonuçlar; ortaöğretim öğretmenlerinin denetim odakları ile öğretmen kimlik inançları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığını (rs = .080; p = .232) ortaya koymuştur. Bu sonuç, iki psikolojik yapının araştırma örnekleminde birbirinden bağımsız bir seyir izlediğini göstermekte; öğretmenlerin denetim odağı yönelimlerinin (ister içsel ister dışsal nitelikte olsun) öğretmen kimlik inançlarını doğrudan biçimde yordamadığına işaret etmektedir. Ayrıca öğretmenlerin kimlik inançlarının cinsiyet, yaş, mesleki statü ve okul türü gibi demografik değişkenlerden bağımsız, görece homojen ve normatif düzlemde güçlü biçimde içselleştirilmiş bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Buna karşın denetim odaklarının yalnızca cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılaştığı; erkek öğretmenlerin hem içsel hem dışsal denetim odağı boyutlarında kadın meslektaşlarına kıyasla daha yüksek puanlar sergilediği saptanmıştır. Ek bulgular kapsamında ise öğretmenlerin öz eleştiri yapabilme düzeyi ile öğrencilerle etkili iletişim kurma düzeyleri arasında pozitif yönlü ve orta-güçlü düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu (rs = .553; p < .001) ortaya konmuştur. Bu bulgular ışığında, öğretmenlerin mesleki kimlik inançlarının ve denetim odağı yönelimlerinin; bireysel-bilişsel değişkenlerden ziyade toplumsal cinsiyet rolleri, örgütsel iklim ve yansıtıcı pratik gibi çok katmanlı etkenlerle birlikte ele alınması gerektiği; özellikle öz eleştirel düşünme becerisinin öğrencilerle kurulan etkileşim niteliğini güçlendiren temel psikolojik bir kaynak olarak değerlendirilmesi gerektiği söylenebilir. Bu çalışmadan elde edilen bulguların; öğretmenlerin mesleki gelişimlerine katkı sağlayacak stratejilerin belirlenmesinde ve eğitim politikalarının şekillendirilmesinde yol gösterici olacağı umulmaktadır. Bu çalışma, eğitim sistemindeki kaliteyi artırmada; mevcut uygulamaların toplumsal cinsiyet duyarlılığı temelli mesleki gelişim programlarıyla, özellikle erkek öğretmenlerin denetim algılarına yönelik yansıtıcı pratik atölyeleriyle ve okul yöneticilerinin destekleyici örgütsel iklim oluşturmaya yönelik liderlik yaklaşımlarıyla zenginleştirilmesi durumunda iyileştirmelerin olabileceğine işaret etmektedir. Benzer biçimde, hizmet öncesi ve hizmet içi öğretmen yetiştirme programlarına yansıtıcı düşünme, öz değerlendirme ve toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalığı modüllerinin sistematik biçimde entegre edilmesi durumunda öğretmenlerin mesleki motivasyonlarının artırılabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Teachers' locus of control and beliefs about professional identity are two fundamental psychological constructs that exert a decisive influence on teachers' pedagogical preferences and professional approaches at the macro level, and on classroom management, student-teacher interaction and student achievement at the micro level. It can therefore be argued that these constructs constitute an area that requires careful consideration in educational research. The potential interaction between the concepts of locus of control and professional identity beliefs—which influence educational success, teachers' professional satisfaction, motivation and performance—is of critical importance in terms of educational policies, teaching and learning processes, and student outcomes. The aim of this study is to examine the relationship between the supervision focuses and professional identity beliefs of teachers working in secondary schools in the Milas district of Muğla province, and to determine whether these two constructs differ significantly according to demographic variables such as gender, age, professional status and school type. The study was designed within the framework of the correlational survey model, one of the quantitative research designs. Data were collected using the Teacher Identity Beliefs Scale developed by Çetinkaya et al. (2023), the Rotter Internal-External Locus of Control Scale adapted into Turkish by Dağ (2002), and a Personal Information Form prepared by the researcher. Descriptive statistics such as frequency, percentage, arithmetic mean and standard deviation, as well as independent samples t-test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, Spearman's rank correlation analysis and simple linear regression analysis techniques were used in the analysis of the data. The findings and results revealed that there was no statistically significant relationship between secondary school teachers' locus of control and their professional identity beliefs (r = .080; p = .232). This result indicates that the two psychological constructs followed independent trajectories within the research sample; it suggests that teachers' control focus orientations—whether internal or external in nature—do not directly predict their professional identity beliefs. Furthermore, it was determined that teachers' identity beliefs exhibited a relatively homogeneous structure, strongly internalised within a normative framework, independent of demographic variables such as gender, age, professional status and school type. In contrast, it was found that control orientations differed significantly only according to the gender variable; male teachers scored higher than their female colleagues on both internal and external control orientation dimensions. Furthermore, it was revealed that there is a positive and moderately strong significant relationship between teachers' level of self-criticism and their ability to communicate effectively with students (r = .553; p < .001). In light of these findings, it can be argued that teachers' professional identity beliefs and locus of control orientations should be considered in conjunction with multi-layered factors—such as gender roles, organisational climate and reflective practice—rather than individual-cognitive variables; in particular, self-critical thinking skills should be regarded as a fundamental psychological resource that enhances the quality of interactions with students. It is hoped that the findings of this study will serve as a guide in determining strategies to contribute to teachers' professional development and in shaping educational policies. This study indicates that improvements in the quality of the education system may be possible if current practices are enriched with gender-sensitive professional development programmes, particularly reflective practice workshops targeting male teachers' perceptions of supervision, and leadership approaches by school leaders aimed at creating a supportive organisational climate. Similarly, it is considered that teachers' professional motivation could be enhanced if modules on reflective thinking, self-evaluation and gender equality awareness were systematically integrated into pre-service and in-service teacher training programmes.
Benzer Tezler
- BEP geliştirme birimi üyelerinin bireyselleştirilmiş eğitim programlarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi
Determining the opinions of BEP development unit members on individualized education programs
MELİKE DAĞDÖGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE ÜLKÜ KAN
- İlk ve ortaöğretim kurumları öğretmenlerinin denetim odağı ve motivasyon algıları (Kırşehir örneği)
The locus of control and motivation perceptions of teachers of primary and secondary schools (The case of Kırşehir province)
NİMET ADALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMALETTİN İPEK
- Ortaöğretim öğretmenlerinin kariyer sorunları (Sakarya ili örneği)
Career development problems of teachers' at secondary schools (the case of Sakarya province)
MERAL ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HASAN BASRİ GÜNDÜZ
- Ortaöğretim öğretmenlerinin 21. yüzyıl öğrenen ve öğreten becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between 21st century learner and teacher skills of secondary school teachers
AİŞE GÜL YILDIZ POYRAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE YILDIZ
- Ortaöğretim coğrafya derslerinde çağdaş ders denetim kriterleri
Contemporary course auditing criteria in secondary education geography courses
AYKUT YOKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BALCI