Yapısal eşitlik modellemesi ve bir uygulama
Structural equation modeling and its application
- Tez No: 1023505
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SADİ ELASAN, PROF. DR. SIDDIK KESKİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Biyoistatistik, Biostatistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, sağlık bilimlerde sıklıkla karşılaşılan karmaşık ilişkisel yapıları analiz etmek ve kuramsal modelleri test etmek için kullanılan Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) yöntemini kuramsal ve yöntemsel boyutlarıyla ele almaktır. Çalışmada, YEM'in temel yapısı, analiz süreci, kullanım alanları, avantajları, sınırlılıkları, uygun veri türleri ve değişken sayısına ilişkin ilkeler sistematik bir biçimde açıklanmıştır. Yapısal Eşitlik Modellemesi; gizil değişkenlerin gözlenen değişkenlerle ölçülmesini sağlayan ve aynı zamanda değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı etkileri test edebilen gelişmiş bir istatistiksel tekniktir. Model, ölçüm modeli ve yapısal model olmak üzere iki temel bileşenden oluşmakta olup, doğrulayıcı faktör analizi ile geçerlilik ve güvenilirlik testlerini de bünyesinde barındırmaktadır. YEM analiz süreci; kuramsal modelin oluşturulması, veri toplama ve ön analizler, ölçüm modelinin test edilmesi, yapısal modelin test edilmesi, modelin iyileştirilmesi ve sonuçların yorumlanması gibi aşamalardan oluşmaktadır. Ayrıca yöntemin, çok sayıda bağımlı ve bağımsız değişkeni aynı anda analiz edebilmesi, ölçüm hatalarını modele dahil edebilmesi ve aracılık gibi karmaşık ilişkileri test edebilmesi gibi önemli avantajları bulunmaktadır. Bununla birlikte, yüksek örneklem gereksinimi, varsayım duyarlılığı ve yorumlama karmaşıklığı gibi bazı sınırlılıkları da mevcuttur. Çalışmada, YEM için kullanılabilecek veri türleri detaylandırılmış; sürekli, kategorik ve ordinal verilerin analizde nasıl ele alınması gerektiği açıklanmıştır. Ayrıca, yapısal modelin geçerliliği açısından değişken sayısının en az ne kadar olması gerektiği ile örneklem büyüklüğü arasındaki ilişkiye de değinilmiştir. Son olarak, YEM'in hangi araştırma koşullarında tercih edilmesi gerektiği kuramsal ve uygulamalı ölçütler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, yapısal eşitlik modellemesi'nin gerek teorik modellerin test edilmesi gerekse ölçüm araçlarının yapı geçerliliğinin sağlanması noktasında, nicel araştırmalarda güçlü bir analiz yöntemi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu tez, araştırmacılara YEM'in uygulanabilirliği ve sınırları konusunda bütüncül bir rehber sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to address Structural Equation Modeling (SEM), a method frequently employed in social sciences to analyze complex relational structures and test theoretical models, from both theoretical and methodological perspectives. The study systematically explains the fundamental structure, analytical process, application areas, advantages, limitations, suitable data types, and principles related to the number of variables in SEM. Structural Equation Modeling is an advanced statistical technique that enables the measurement of latent variables through observed variables and simultaneously tests direct and indirect effects among variables. The model consists of two main components—measurement model and structural model—and incorporates confirmatory factor analysis to assess validity and reliability. The SEM analysis process includes several stages: formulation of the theoretical model, data collection and preliminary analyses, testing of the measurement model, testing of the structural model, model modification, and interpretation of results. Within the scope of this research, SEM has been shown to be widely used in various disciplines such as social sciences, psychology, education, business, health, and behavioral sciences. Furthermore, the method offers significant advantages, including the ability to analyze multiple dependent and independent variables simultaneously, incorporate measurement errors into the model, and test complex relationships such as mediation effects. However, it also has certain limitations, such as the requirement for a large sample size, sensitivity to statistical assumptions, and complexity in interpretation. The study elaborates on the types of data that can be used in SEM, explaining how continuous, categorical, and ordinal data should be handled in the analysis. Additionally, it discusses the relationship between the number of variables required for model validity and the sample size. Finally, the conditions under which SEM should be preferred are evaluated within the framework of theoretical and applied criteria. In this context, it is concluded that structural equation modeling is a powerful analytical method in quantitative research, both for testing theoretical models and ensuring the construct validity of measurement instruments. This thesis aims to provide researchers with a comprehensive guide regarding the applicability and limitations of SEM.
Benzer Tezler
- Yapısal eşitlik modellemesi ve bir uygulama
Structural equation modeling and an application
SEMİH ÜZÜMCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İstatistikNecmettin Erbakan Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY ALTINDAĞ
- Yapısal eşitlik modellemesi ve bir uygulama
Structural equality modeling and an application
YUKE BAI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İstatistikNecmettin Erbakan Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AŞIR GENÇ
- Yapısal eşitlik modellemesi ve bir uygulama: genişletilmiş online alışveriş kabul modeli
Structural equation modeling and an application: extended online commerce acceptance model
HALİT ERAY ÇELİK
Doktora
Türkçe
2009
EkonometriEskişehir Osmangazi Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSEL YILMAZ
- Açıklayıcı yapısal eşitlik modellemesi ve bir uygulama
Exploratory structural equation modeling and an application
BİLGE KAĞAN ÖZBAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Ekonometriİstanbul ÜniversitesiEkonometri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN BEKTAŞ
- Yapısal Eşitlik Modellemesi ve entelektüel sermaye üzerine bir uygulama
Structural Equation Modeling and an application on intellectual capital
MERVE SAMİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Ekonometriİstanbul ÜniversitesiEkonometri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. L. AYLİN AKTÜKÜN