2-6 yaş aralığında çocuğu olan annelerin zihinselleştirme becerilerine yönelik önleyici müdahale programının geliştirilmesi ve programın pilot çalışmasının yapılması
Development and pilot implementation of a preventive intervention program targeting the mentalization skills of mothers with children aged 2–6.
- Tez No: 1023765
- Danışmanlar: PROF. DR. FERİDE GÖKBEN HIZLI SAYAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Duygu yönetimi, Ebeveynlik becerileri, Zihinselleştirme, Emotion management, Parenting skills, Mentalization
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada 2-6 yaş aralığında çocukları olan annelerin zihinselleştirme becerilerinin artırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla, öncelikle zihinselleştirme ve yansıtıcı ebeveynlik literatürü ve uygulamaları incelenmiş, çalışmanın Türk kültürü ile bağlantısının doğru biçimde yapılabilmesi için başta Çiğdem Kağıtçıbaşı olmak üzere, özellikle aile, benlik gelişimi ve önleyici müdahalelerin niteliği ve uygulanması konusunda önde gelen araştırmalar ve etkili önleyici müdahale programları dikkate alınmıştır. Bu bilgiler ışığında ilk çocukluk döneminde çocuğu bulunan annelere yönelik zihinselleştirme becerilerini geliştirme programı, 8 oturumlu toplam 12 saatlik önleyici müdahale programı olacak şekilde araştırmacı tarafından tasarlanmış ve geliştirilmiştir. Geliştirilen eğitim programının pilot çalışmaları tez kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın geliştirilmesinde özellikle gelişim psikolojisi alanında etkili bilimsel sonuçlara ulaşılmış bulunan kuramlar ve günümüzde üzerinde klinik çalışmaların da sürdürüldüğü zihinselleştirme ve yansıtıcı ebeveynlik çalışmaları temel alınmıştır. Bowlby'nin bağlanma kuramı ile Erikson'un psikososyal gelişim kuramı çalışmanın zeminindeki temeli sağlamaktadır. Bu iki ana kuram temeli üzerine günümüzde yürütülen zihinselleştirme çalışma sonuçlarına uygun yaklaşımlar ve özellikle zihinselleştirmenin işlevselliğinin sağlandığı yansıtıcı ebeveynlik (reflective parenting) uygulamaları ile eğitim inşa edilmiştir. Yansıtıcı ebeveynlik uygulamalarının içinde önemli bir yer tutan duygu yönetimi bu eğitimde öncelikle anneye yönelik (zihinselleştirmenin kendilik boyutu) olarak ele alınmış, anne çalışmalarının belli bir noktaya ilerletilmesi üzerine de çocuğun duygularının (zihinselleştirmenin öteki boyutu) anlaşılması çalışmasına ve çocuğa rehberlik edilmesine genişletilmiştir. Tüm bu çalışmalar anne çocuk arası bağlanmanın güvenli zeminde gelişmesi dikkate alınarak uygulanır. Hatırlatmalar, empati çalışmaları, zihinde canlandırmalar da annede bilişsel ve duygusal becerilerin gelişmesi için (zihinselleştirmenin güdülenme boyutu) kullanılır. Anneler ile yaşam deneyimlerinin konuşulması bu çalışmada önemli bir yer tutmaktadır. Farklı örneklerle oturum konularının pekiştirilmesi, evde düşünme çalışmalarının ve gözlemlerinin devam ettirilmesi ile çalışmanın içselleştirilmesi ve yaşamın bir parçası haline gelmesi hedeflenir. Çalışmada müdahale programına başlamadan önce katılımcılardan ilk zihinselleştirme becerileri ölçümleri, duygu yönetimi becerileri ve ebeveyn tutumları ölçümleri alınmış, sonrasında 8 oturumluk müdahale çalışması annelerle gerçekleştirilmiştir. ÇAP isimli önleyici müdahale programının anneler ile uygulaması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bitiminden sonra ise katılımcılardan son ölçümler alınmış ve önce-sonra ölçümlerinin uygun istatistik metodlarla karşılaştırılması sağlanmıştır. Geliştirilen ÇAP programının pilot çalışmalarda zihinselleştirme becerilerine ve duygu yönetimi becerilerine olumlu katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Demokratik ebeveyn tutumlarında da artış görülmüştür.
Özet (Çeviri)
This study aims to enhance the mentalization skills of mothers with children aged 2–6. For this purpose, the literature and applications on mentalization and reflective parenting were reviewed. To establish an accurate cultural adaptation to Turkish society, prominent research and effective preventive intervention programs—focusing particularly on family, self-development, and the characteristics and implementation of preventive interventions, notably those by Çiğdem Kağıtçıbaşı—were taken into account. In light of this information, an 8-session, 12-hour preventive intervention program designed to improve mentalization skills for mothers of early childhood children was conceptualized and developed by the researcher. The development of the study was grounded in theories with strong empirical support in developmental psychology, as well as contemporary mentalization studies currently applied in clinical practice. Bowlby's attachment theory and Erikson's psychosocial development theory form the core foundation of this study. Building upon these two theoretical pillars, the training program was constructed using approaches aligned with current mentalization research, specifically reflective parenting practices where the functionality of mentalization is realized. Emotion regulation—a crucial component of reflective parenting—was initially addressed focusing on the mother (the self dimension of mentalization) and subsequently expanded to understanding the child's emotions (the other dimension of mentalization) and guiding the child once mothers reached a certain level of progress. All these practices are implemented with a focus on fostering a secure base for mother-child attachment. Reminders, empathy exercises, and mental visualization techniques are utilized to foster cognitive and emotional skills in mothers (the motivational dimension of mentalization). Discussing lived experiences with mothers plays a significant role in this intervention. By reinforcing session topics with diverse examples and continuing home-based reflective exercises and observations, the study aims to facilitate internalization and integrate these practices into daily life. The initial pilot applications of the developed program, named CAP, were conducted within the scope of the thesis study. Prior to starting the intervention program, baseline measurements of mentalization skills, emotion regulation skills, and parenting attitudes were collected from the participants, after which the 8-session intervention was conducted with the mothers. Following the completion of the program, post-intervention measurements were obtained, and pre- and post-test scores were compared using appropriate statistical methods. Results from the pilot study indicated that the CAP program contributed positively to mothers' mentalization and emotion regulation skills. An increase in authoritative (democratic) parenting attitudes was also observed.
Benzer Tezler
- 0-6 yaş grubu çocuğu olan annelerin ateş konusundaki bilgileri ve ateşli çocuğa yaklaşımlarının değerlendirilmesi
The knowledge of mothers with 0-6 age group children on fever and the evaluation of their approach to children with fever
MUHAMMED ÇAĞATAY İŞYAPAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiOrdu ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR ENGİNYURT
UZMAN MERVEGÜL KAYA
- 3-6 yaş grubu çocuğu olan annelerin ebeveynlik tutumlarının ev kazalarına etkisi
The effect of parenting attitudes of mothers with 3-6 years old children on home accidents
NİMET TAŞKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
HemşirelikYozgat Bozok ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YURDAGÜL ERDEM
- 0-2 yaş çocuğu olan annelerin çocuğun beslenmesi ile ilgili bilgi ve davranışları
Information and behaviors related to the feeding of mothers with 0-2 aged children
GÜLSÜM ÖZBEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiDicle ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAMZA ASLANHAN
- Aile sağlığı merkezine başvuran 0-36 ay yaş aralığında çocuğu olan annelerin D vitamini profilaksisi hakkındaki bilgi ve davranışlarının incelenmesi
Evaluation of the knowledge status and behavior regarding vitamin D prophylaxis of mothers who apply to the family health center and have children between 0-36 months age range
CANAN YAZICI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
- 0-6 yaşları arasında çocuğu olan annelerin erken dönem uyumsuz şemalarının ve bağlanma stillerinin ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algısı üzerine etkisi
Effect of early maladaptive schemes and attachment styles of mothers with children between the ages of 0-6 on self-perception of maternal role
SEFA MERVE ARAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiUygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM KIZILKURT